II SA/Bk 173/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. i art. 17 pkt 1 k.p.a. umorzyło, jako bezprzedmiotowe, postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2010r., znak: [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 grudnia 2008 r. do 30 września 2009 r. na rzecz A. S. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że postanowieniem z dnia [...] września 2018r., znak: [...] wszczęło na wniosek A. S. z dnia [...] września 2018 r., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. Powodem wszczęcia przedmiotowego postępowania nadzwyczajnego było prawdopodobieństwo, że ww. decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Kolegium wskazało, że wskutek rozpatrzenia odwołania od decyzji, której nieważność podniesiono, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010r., znak: [...] uchyliło tą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, m.in. z uwagi na wątpliwość co do tego, czy zaskarżona decyzja została wydana przez osobę posiadającą upoważnienie do jej wydania. Skoro więc decyzja, której unieważnienia domaga się wnioskodawca, została wycofana z obrotu prawnego, konsekwencją jest wydanie orzeczenia o umorzeniu postępowania administracyjnego, jako bezprzedmiotowego. Wskutek rozpatrzenia wniosku A. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy ww. decyzję. Kolegium podtrzymało poprzednio wyrażoną argumentację o bezprzedmiotowości niniejszego postępowania, u której podłoża leży uchylenie wnioskowanej o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2010r., znak: [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 grudnia 2008 r. do 30 września 2009 r. na rzecz A. S. Odnosząc się do argumentacji wnioskodawcy, że w dniu [...] czerwca 2014 r. na podstawie przedmiotowej decyzji został wystawiony tytuł wykonawczy, a więc pozostaje ona w obrocie prawnym, Kolegium wskazało, że z treści tytułu wykonawczego wynika, że został on wydany w oparciu o decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], a nie w oparciu o decyzję, której stwierdzenia nieważności domaga się wnioskodawca. Skargę na ww. decyzję, wniósł do tut. Sądu A. S., wnosząc o uchylenie ww. decyzji Kolegium z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...], unieważnienie i wycofanie z obiegu prawnego decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. nr [...], zobligowanie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. do okazania regulaminu nadawania numerów decyzjom, zobligowanie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. do okazania wykazu wydanych decyzji w latach 2010-2011, wydanie nakazu przeprowadzenia audytu dokumentów. W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionował zasadność udzielanych mu odmów wzglądu do dokumentacji, w sprawach, w których Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. żąda od skarżącego, zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Pismem procesowym z dnia 3 czerwca 2019 r., ustanowiony skarżącemu pełnomocnik z urzędu, uzupełnił skargę, wskazując na następujące zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego: 1. art. 7 k.p.a. przez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu rzeczy oraz niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, co w konsekwencji skutkowało wydaniem nieprawidłowego rozstrzygnięcia, 2. art. 77 § 1 k.p.a. przez brak wyczerpującego odniesienia się do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżącego lub odniesienia się w sposób niepełny, 3. art. 80 k.p.a. przez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, przyjęcie dowolnej oceny dowodów w wyniku braku rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego, 4. art. 107 § 3 k.p.a. przez brak sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom tego przepisu, w szczególności przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji oraz brak prawidłowego przytoczenia przepisów w uzasadnieniu decyzji. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zaś w uzasadnieniu pisma doprecyzował ww. zarzuty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja o umorzeniu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lutego 2010 r. znak: [...] w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 grudnia 2008 r. do 30 września 2009 r. na rzecz osoby uprawnionej. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej powoływana jako: "k.p.a."), wedle którego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Powołany przepis stanowi podstawę obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przy czym organ prowadzący postępowanie winien z urzędu badać, czy postępowanie "z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe". W tym miejscu wyjaśnić należy, że postępowanie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpi brak jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego to jest przedmiotu, podmiotu, podstawy prawnej rozstrzygnięcia będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Zatem bezprzedmiotowość postępowania (art. 105 §1 k.p.a.) zachodzi gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W przypadku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w piśmiennictwie wskazuje się, że o jego bezprzedmiotowości można mówić w sytuacji braku obowiązującej w obrocie prawnym decyzji lub wyłączenia dopuszczalności weryfikacji decyzji w tym trybie. Wszczynając z urzędu lub na żądanie strony postępowanie organ obowiązany jest ustalić, czy sprawa została rozstrzygnięta pozostającą w obrocie prawnym decyzją. Jeżeli zatem żądanie dotyczy innej formy działania administracji publicznej (np. przepisu prawa miejscowego), organ podejmuje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Jeżeli jednak w wyniku wadliwej interpretacji podjął postępowanie, kończy je decyzja o umorzeniu postępowania. Tak powinien też postąpić, gdy ustali, że żądanie dotyczy wprawdzie decyzji, ale nie obowiązującej w obrocie prawnym, bo została w przewidzianym prawem trybie wyeliminowana z niego (decyzje uchylone w postępowaniu odwoławczym, uchylone w trybie wznowienia postępowania). Jak wynika zaś z ustaleń organów obu instancji, decyzja z dnia [...] lutego 2010 r., której obecnie stwierdzenia nieważności domaga się skarżący, została wyeliminowana z obrotu prawnego. Skarżący wniósł bowiem od niej odwołanie, w wyniku którego rozpatrzenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. znak: [...] uchyliło ją w całości i przekazało sprawę ponownie do rozpatrzenia. Powyższe okoliczności znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i jako takie nie budzą wątpliwości Sądu. W tym stanie rzeczy za prawidłowe uznać należy stanowisko Kolegium, że postępowanie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji., która nie funkcjonuje w obrocie prawnym, stało się bezprzedmiotowe i w konsekwencji jako takie, podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Argument zaś strony skarżącej, że na podstawie powołanej powyżej decyzji został w dniu [...] czerwca 2014 r. wystawiony tytuł wykonawczy, a co za tym idzie nadal pozostaje ona w obrocie prawnym, nie zasługuje na uwzględnienie. Jak słusznie bowiem wskazało Kolegium z treści tytułu wykonawczego dołączonego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że podstawę prawną dochodzonych należności stanowi "decyzja z dnia 2011-04-04 nr [...]". Tymczasem decyzja, której dotyczy wniosek skarżącego o stwierdzenie nieważności, to decyzja z dnia [...] lutego 2010 r. Konkludując, są to dwa różne akty prawne - decyzje wydane w innej dacie przez dwie rożne, upoważnione do ich wydania, osoby, tyle tylko, że o takim samym numerze. Z uwagi na to, że decyzje te wydane zostały w tej samej sprawie, ich sygnatury mogą być tożsame (praktykowane jest to przez organy od wielu lat). Końcowo wskazać również należy, że późniejsza decyzja wydana w tej samej sprawie zarówno przez organ I instancji (z [...] kwietnia 2011 r.), jak i przez Kolegium (z [...] czerwca 2011 r., znak: [...]) były już przedmiotem oceny tutejszego Sądu, który - prawomocnym wyrokiem z 10 listopada 2011 r., II SA/Bk 573/11 oddalił skargę na decyzję Kolegium. Obie decyzje stały się więc prawomocne, co - z jednej strony - uniemożliwia wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tych decyzji, a z drugiej - uzasadniało zaniechanie zwracania się do skarżącego o złożenie oświadczenia, czy rzeczywiście domaga się stwierdzenia nieważności decyzji nieistniejącej w obrocie prawnym, czy też może chodzi mu o decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. W kontekście zaś zarzutu, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B. wydał cztery jednakowe decyzje w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 01.12.2008 r. do 30.09.2009 r. na rzecz uprawnionego, zauważyć należy za Kolegium, że wydanie każdej kolejnej decyzji było wynikiem wyeliminowania z obrotu prawnego poprzednio wydanego w powyższym przedmiocie rozstrzygnięcia. Tym samym nie sposób tej okoliczności uznać za argument przemawiający za zasadnością skargi złożonej w niniejszej sprawie. Już niejako dodatkowo podnieść należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nadzwyczajnym, które służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji obarczonej wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie to - w odróżnieniu od postępowania odwoławczego - nie może zmierzać do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przedmiotem nadzwyczajnego trybu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może zatem być wyłącznie kwestia, czy kontrolowana decyzja jest, czy nie jest, dotknięta jedną z enumeratywnie wymienionych w ustawie wad. Z wyżej przedstawionych przyczyn zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, w szczególności przepisu art. 105 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 § 1 k.p.a). Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 kpa, organ odwoławczy w sposób wyczerpujący uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie, odwołując się do obowiązujących regulacji prawnych. Odniósł się również do argumentów odwołania, przy czym wyrażone w tym zakresie stanowisko, nie może być uznawane za nieprawidłowe z tego jedynie powodu, że pozostaje odmienne od oczekiwań strony skarżącej. W związku z powyższym, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), o czym orzeczono jak w sentencji.