II SA/Bk 1748/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 maja 2026 r. sprawy ze skargi G.N. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia 2 września 2025 r. nr WOP.7721.67.2025.TN w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Siemiatyczach z dnia 16 lipca 2025 r. nr NB.7356-23/24, 2. zasądza od Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku na rzecz skarżącej G.N. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z 2 września 2025 r. znak WOP.7721.67.2025.TN Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku (dalej: PWINB) utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Siemiatyczach (dalej: PINB) z 16 lipca 2025 r. znak NB.7356-23/24, którą nakazano G. N. (dalej: inwestor) rozbiórkę wiaty na działkach nr [...] w miejscowości Drohiczyn. Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Zawiadomieniem z 22 października 2024 r. PINB poinformował o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie wiaty na działkach nr [...] w miejscowości Drohiczyn. Wszczęcie poprzedziły następujące czynności wyjaśniająco – kontrolne podjęte w wyniku interwencji współwłaściciela działki nr [...] M. S.: kontrola w dniu 15 października 2024 r., w trakcie której stwierdzono na działkach nr [...] w Drohiczynie wiatę murowaną usytuowaną bezpośrednio przy ścianie budynku murowanego gospodarczego na działce sąsiedniej nr [...], od której to strony wiata nie posiada ściany, a jedynie słupy drewniane i murowane; wskazano, że krokwie wiaty oparte są na belce ułożonej na ww. słupach; ustalono, że obiekt ma wymiary 5,20 m x 11,96 m z dachem jednospadowym krytym eternitem falistym, wysokość przy okapach od 2,55 m do 3,40 m; w dniu kontroli w obiekcie znajdowało się drewno opałowe oraz narzędzia. Obecni podczas kontroli złożyli oświadczenia: współwłaścicielka działki nr [...] G. N. wskazała, że budynek powstał ponad 30 lat temu, inwestorem była jej nieżyjąca matka L. K., która dopełniła formalności związanych z legalną budową obiektu; z kolei drugi współwłaściciel działki nr [...] M. S. wskazał, że budynek powstał w połowie lat 90-tych, inwestorem była G. N. i jej mąż, którzy nie dopełnili formalności związanych z budową obiektu. W trakcie postępowania zgromadzono materiał dowodowy obejmujący: wypisy z ewidencji gruntów, informację Starosty Siemiatyckiego z 25 listopada 2024 r., zgodnie z którą brak jest danych o uzyskaniu przez inwestorkę bądź jej matkę pozwolenia na budowę wiaty lub na rozbudowę budynku gospodarczego na działkach nr [...], [...] w Drohiczynie w latach 1990-2000; akty notarialne darowizn z roku 1996 – obejmującej działki o nr [...] o powierzchni 662 m2 zabudowane budynkami mieszkalnymi wraz z dokumentacją założenia księgi wieczystej dla nieruchomości oraz z roku 2001 – obejmującej darowiznę między L. K. a inwestorką udziału w wysokości 1/3 niezabudowanej działki nr [...] o powierzchni 155 m2; wydruki zdjęć z geoportal.gov.pl z uwidocznionym obiektem budowlanym na działce nr [...] w roku 1997; fragmenty dokumentów z postępowania o ustanowienie drogi koniecznej w 1999 r., z których wynika, że w trakcie tamtego postępowania sądowego obiekt istniał na mapie z roku 1996. Postanowieniem z 10 stycznia 2025 r. PINB na podstawie art. 49g ust. 1, 2 i 3 oraz art. 49f ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: p.b.). nałożył na inwestorkę obowiązek przedłożenia – w terminie 90 dni - niezbędnych dokumentów w postaci oświadczenia o prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane, geodezyjną inwentaryzację powykonawczą, ekspertyzę techniczną w zakresie stanu technicznego i istnienia zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi oraz możliwości bezpiecznego użytkowania obiektu. Zdaniem organu pierwszej instancji materiał dowodowy wskazuje, że obiekt powstał nielegalnie ponad 20 lat temu, dlatego należało przeprowadzić uproszczone postępowanie legalizacyjne. Z uwagi na upływ terminu i niewykonanie obowiązków przez inwestorkę – PINB w piśmie z 23 kwietnia 2025 r. wezwał ją do niezwłocznego wykonania obowiązków pod rygorem wydania decyzji nakazującej rozbiórkę. W odpowiedzi na wezwanie inwestorka w piśmie z 6 maja 2025 r. wniosła o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia sporu cywilnego dotyczącego działki nr [...], tj. do zakończenia postępowania o zniesienie współwłasności i zasiedzenie nieruchomości nr [...] toczącego się przed Sądem Rejonowym w Bielsku Podlaskim pod sygnaturą [...]. Postanowieniem z 16 czerwca 2025 r. PINB odmówił zawieszenia postępowania ustalając brak wystąpienia zagadnienia wstępnego, bez rozstrzygnięcia którego nie jest możliwe zakończenie postępowania legalizacyjnego. Następnie do akt postępowania włączono pismo z 6 sierpnia 2025 r. właściciela działki nr [...] i współwłaściciela działki nr [...] M. S. kierowane do PWINB, w którym wniósł o objęcie nadzorem postępowania legalizacyjnego uproszczonego prowadzonego przez organ pierwszej instancji. Do pisma załączył pozwolenie na budowę budynku gospodarczego z 27 czerwca 1990 r. znak UAN 8381/18/90 na działkach nr [...]; wniosek o wydanie tego pozwolenia złożony przez L. K. 2 czerwca 1990 r., postanowienie Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim z 17 marca 1999 r. w sprawie [...], w którego punkcie I ustanowiono służebność drogi koniecznej dla działki nr [...] należącej do Teresy M. S. przez działki nr [...]; kserokopie fragmentów załącznika do tego postanowienia obrazujące różne wersje przebiegu drogi koniecznej, wypisy z rejestru gruntów. M. S. będący współwłaścicielem działki nr [...] w udziale 1/3 po zmarłej matce wskazał, że błędne jest określenie spornego budynku na działce nr [...] jako wiaty, skoro pełni ona funkcję garażu. Nadto zwrócił uwagę na inne samowole budowlane występujące na działkach inwestorki. Decyzją z 16 lipca 2025 r., wydaną na podstawie art. 49i ust 1 pkt 2a p.b., PINB nakazał G. .rozbiórkę wiaty znajdującej się na działkach nr [...] w Drohiczynie - z uwagi na nieprzedłożenie dokumentów legalizacyjnych w wyznaczonym terminie wskazanym w postanowieniu, o którym mowa w art. 49g ust. 1 p.b. Wskazał, że inwestorka o skutkach prawnych niewykonania postanowienia została pouczona. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła G. N., która zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: 1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie, przejawiające się w: (-) niewzięciu pod uwagę faktu, iż jedna z działek, na których znajduje się wiata (działka nr [...]), stanowi przedmiot współwłasności jej i M. S., co jest przedmiotem sporu cywilnego o zniesienie współwłasności i stwierdzenie zasiedzenia, toczącego się przed Sądem Rejonowym w Bielsku Podlaskim, I Wydział Cywilny pod sygn. [...]; (-) odmowie zawieszenia postępowania z powodu pozostawania w toku sprawy o zniesienie współwłasności i stwierdzenie zasiedzenia; (-) zaniechanie, w kontekście ww. sporu cywilnego, analizy interesu prawnego M. S. w dokonaniu zgłoszenia samowoli budowlanej; (-) pominięcie, iż w dacie budowy wiaty odwołująca się nie była inwestorem, a z posiadanych informacji wynika, iż wszelkie formalności związane z legalną budową obiektu zostały dopełnione przez ówczesnego inwestora – jej matkę L. K.; (-) pominięcie, iż dostarczone dokumenty potwierdzające fakt przeniesienia na odwołującą własności działek nr [...], jak również udziału we współwłasności działki nr [...], są jedynymi dokumentami pozostającymi w jej posiadaniu; 2) art. 8 k.p.a. polegające na nieprzyczynieniu się przez organ do starannego prowadzenia postępowania, mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa. Zaskarżoną decyzją z 2 września 2025 r. PWINB utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Zdaniem organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności z informacji uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w Siemiatyczach wynika, że sporna wiata została zrealizowana bez pozwolenia na budowę (w rejestrach Starostwa wzmianki o wydaniu pozwolenia nie odnaleziono). Natomiast na podstawie zdjęć lotniczych ustalono, że wiata istniała już w 1997 r. W ocenie organu odwoławczego okoliczności sprawy uprawniały do wszczęcia postępowania legalizacyjnego uproszczonego na podstawie art. 49f ust. 1 pkt 1 p.b., bowiem mamy do czynienia z obiektem, od którego zakończenia budowy minęło ponad 20 lat. Prawidłowo również organ pierwszej instancji nałożył na odwołującą się jako inwestora obowiązki dokumentacyjne (legalizacyjne) wynikające z art. 49g p.b. Legalizacja obiektu nie doszła jednak do skutku z uwagi na nieprzedłożenie tych dokumentów przez inwestorkę. Skutkowało to wydaniem nakazu rozbiórki, o którym mowa w art. 49i ust. 1 pkt 2 lit. "a" p.b. Odnosząc się do zarzutów odwołania PWINB wyjaśnił, że organy nadzoru budowlanego nie mają możliwości zawieszenia postępowania legalizacyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia kwestii związanych z własnością gruntu przez sąd cywilny, bowiem kwestia własności nie jest zagadnieniem wstępnym w takim postępowaniu administracyjnym. Nie jest to zagadnienie, którego brak rozstrzygnięcia wyklucza każde - zarówno pozytywne, jak i negatywne dla strony - zakończenie postępowania administracyjnego. Okoliczność przedstawiona w odwołaniu nie uniemożliwia wydania decyzji kończącej postępowanie administracyjne, dlatego prawidłowo PINB odmówił zawieszenia postępowania. Skargę na powyższą decyzję PIWNB wniosła do sądu administracyjnego G. N., która zarzuciła: I. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez niedokonanie wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i zaniechanie rzetelnego ustalenia daty powstania obiektu, co skutkowało błędnym zastosowaniem niewłaściwego reżimu prawnego; 2) art. 6 k.p.a. przez zastosowanie przepisów p.b. z 1994 r. do obiektu wzniesionego przed 1 stycznia 1995 r., co skutkowało zastosowaniem niewłaściwego prawa materialnego i stanowiło naruszenie zasady praworządności: 3) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez odmowę zawieszenia postępowania administracyjnego mimo toczącego się równolegle postępowania ([...]) o zniesienie współwłasności i zasiedzenie nieruchomości, co stanowiło zagadnienie prejudycjalne mające istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż mogłyby umożliwić skarżącej złożenie dokumentów legalizacyjnych, w tym oświadczenia o prawie do dysponowania nieruchomością; 4) art. 8 k.p.a. przez wydanie decyzji nieuwzględniającej historycznego stanu faktycznego i prawnego, w szczególności daty wzniesienia obiektu, co pozbawiło stronę możliwości oceny sprawy w oparciu o właściwe przepisy ustawy p.b. z 1974 r., a tym samym naruszyło zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; II. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 103 ust. 2 p.b. przez zastosowanie przepisów p.b. z 1994 r. do obiektu wzniesionego przed 1 stycznia 1995 r., podczas gdy – zgodnie z załączonym wypisem z rejestru gruntów z 6 lutego 2025 r. dotyczącym działki nr [...], protokołem rozprawy z 9 września 2025 r. (oświadczenie uczestnika) – sporny obiekt powstał w 1990 r. i powinien być oceniany na podstawie ustawy p.b. z 1974 r., co skutkowało błędnym zastosowaniem trybu przewidzianego w art. 49i ust. 1 pkt 2 lit. "a" p.b. z 1994 r. i pozbawieniem strony możliwości legalizacji obiektu na zasadach przewidzianych w p.b. z 1974 r.; 2) art. 37 w zw. z art. 38 w zw. z art. 39. w zw. z art. 40 ustawy p.b. z 1974 r. przez ich niewłaściwe niezastosowanie i zastosowanie przepisów ustawy p.b. z 1994 r. - w trybie nakazu rozbiórki, podczas gdy ustawa z 1974 r. przewidywała w pierwszej kolejności możliwość doprowadzenia obiektu do zgodności z prawem (art. 40), a rozbiórkę traktowała jako środek wyjątkowy, dopuszczalny wyłącznie w przypadkach określonych w art. 37, co skutkowało zastosowaniem trybu nakazu rozbiórki i pozbawieniem strony realnej możliwości legalizacji obiektu. Skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: a) wypisu z rejestru gruntów działki nr [...] położonej w m. Drohiczyn z 6 lutego 2025 r. celem ustalenia, że budowa obiektu została zakończona w 1990 r.; b) fotografii przedstawiającej córkę skarżącej w wieku 3 lat wykonanej na tle spornego obiektu w 1993 r., celem ustalenia, że obiekt był wzniesiony w 1993 r.; c) protokołu rozprawy z 9 września 2025 r. w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w Bielsku Podlaskim, I Wydziałem Cywilnym pod sygnaturą akt [...], celem ustalenia, że M. S. wskazał, iż sporny obiekt został wzniesiony w 1990 r. Zdaniem skarżącej kluczowe znaczenie w sprawie ma prawidłowe ustalenie daty wzniesienia spornego obiektu, gdyż determinuje to wybór właściwej podstawy prawnej orzeczenia, tj. ustawy p.b. z 1974 r. bądź ustawy p.b. z 1994 r. Organy ograniczyły się do stwierdzenia, że wiata istniała już w latach 1996-1997, powołując się na dokumenty z postępowania sądowego w sprawie ustanowienia służebności drogi koniecznej oraz na archiwalne zdjęcie lotnicze. Nie jest to jednak rozstrzygające w świetle dokumentów, na które zwraca uwagę skarżąca. Podkreśliła ona, że choć organ nie dysponował tymi dokumentami, miał obowiązek wszechstronnie wyjaśnić sprawę w oparciu o art. 7 i 77 § 1 k.p.a. i sięgnąć po dostępne źródła dowodowe. Wynika z nich, że obiekt został wzniesiony jeszcze przed 1 stycznia 1995 r., a więc w czasie obowiązywania ustawy p.b. z 1974 r., która umożliwiałaby skarżącej legalizację obiektu w szerszym zakresie niż ustawa p.b. z 1994 r., w tym nakaz rozbiórki był na podstawie tamtej ustawy środkiem ostatecznym. Organy, stosując art. 49i ust. 1 pkt 2 lit. "a" p.b. z 1994 r. pominęły te regulacje i pozbawiły stronę możliwości legalizacji obiektu, co stanowi naruszenie art. 6 k.p.a. Ponadto organy naruszyły art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez odmowę zawieszenia postępowania, mimo że kwestia prawa własności ma charakter prejudycjalny i bezpośrednio wpływa na wynik sprawy (rozstrzygnięcie sądu cywilnego w sprawie o zasiedzenie bądź zniesienie współwłasności mogło bezpośrednio umożliwić skarżącej złożenie dokumentów niezbędnych do legalizacji obiektu, w tym oświadczenia o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane). Skarżąca podkreśliła, że jest właścicielką działek nr [...] oraz 2/3 udziałów w działce [...], zaś pozostały 1/3 udziału należy do M. S.. W postępowaniu o zasiedzenie skarżąca wraz z mężem domagają się stwierdzenia nabycia własności działki nr [...] z dniem 1 stycznia 2020 r. na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej, przy czym organ wszczął postępowanie 15 października 2024 r. Oznacza to, że w razie uwzględnienia ich żądania w sprawie cywilnej adresatem decyzji nakazującej rozbiórkę powinna być nie tylko skarżąca, lecz także jej mąż. Dodatkowo wyjaśniła, że obiekt istnieje od ponad 30 lat i przez cały ten czas nie budził żadnych zastrzeżeń ze strony współwłaścicieli. Dopiero uczestnik postępowania M. S., który w 2019 r. w wyniku działu spadku i podziału majątku po matce nabył udział w 1/3 nieruchomości, zakwestionował jego legalność i zainicjował postępowanie administracyjne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Uczestnik postępowania M. S. sprecyzował swoje stanowisko w piśmie z procesowym z 9 maja 2026 r. Do pisma załączył plik dokumentów wskazujących na postępowania o samowolę budowlaną, których przedmiotem są bądź były obiekty na działkach skarżącej. W piśmie tym uczestnik postępowania wskazał, że pierwotna działka nr [...] została w 1978 r. podzielona na działki nr [...] do [...] z przeznaczeniem działki nr [...] od początku pod drogę dojazdową do działki nr [...] i działek pozostałych. Poinformował, że postępowanie cywilne o sygnaturze [...] o zniesienie współwłasności działki nr [...] zakończyło się w grudniu 2025 r. ugodą, w wyniku której działka ta stanowi przedmiot własności w całości małżonków N. Zwrócił uwagę, że sporny obiekt budowlany usytuowany m.in. na działce nr [...] ogranicza go w realizacji prawa służebności drogi koniecznej zawężając przejazd, który zgodnie z postanowieniem o ustanowieniu służebności powinien mieć szerokość 4 m. Podczas rozprawy w dniu 12 maja 2026 r. strony dodatkowo przedstawiły swoje stanowiska. Skarżąca wyjaśniła, że jej matka uzyskała zgodę córki M. S. na budowę spornego obiektu na działce nr [...], bowiem bez jej zgody nie podjęłaby się tej budowy. Pełnomocnik organu wskazał, że organy nie rozważały treści pozwolenia na budowę z 27 czerwca 1990 r., bowiem nie dotyczy ono działki nr [...]; jednak z uwagi na usytuowanie działek, których to pozwolenie dotyczy – nie da się wykluczyć, że błędnie wskazano w nim ich numery, bądź granice działek były inne. Jak wskazał dla organu nie była dowodem rozstrzygającym o dacie budowy obiektu data 1990 wskazana w ewidencji gruntów. Z kolei uczestnik postępowania M. S. wyjaśnił, że w jego ocenie w pozwoleniu na budowę z 1990 r. wskazano tylko te numery działek, do których inwestorka miała prawo dysponowania, zwłaszcza że w jej wniosku o wydanie pozwolenia na budowę w ogóle numerów działek nie wskazano. Potwierdził powstanie budynku w 1990 r. oraz to, że "na podstawie innego pozwolenia tego budynku nie wybudowano". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem przedwcześnie z urzędu wdrożono tryb postępowania legalizacyjnego uproszczonego. Zgromadzony materiał dowodowy wymaga tymczasem uzupełnienia oraz istnieje wysokie prawdopodobieństwo wskazujące, że wyniki tego uzupełnienia mogą wykluczyć dopuszczalność prowadzenia postępowania w tym trybie. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty, które wskazują, że sporny obiekt nazywany przez organy nadzoru budowlanego wiatą a przez uczestnika postępowania M. S. garażem – mógł zostać wzniesiony przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2025 r., poz. 418 z późn. zm., dalej: p.b.), a nadto – mógł też powstać legalnie, co wykluczałoby możliwość prowadzenia postępowania legalizacyjnego w trybie uproszczonym na podstawie art. 49g p.b. Potwierdzenie bądź zaprzeczenie tym wnioskom wynika jednak dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Postępowanie w sprawie niniejszej przeprowadzono na podstawie art. 49f-49i p.b., które regulują uproszczone postępowanie legalizacyjne i mają zastosowanie do obiektów budowlanych wybudowanych w całości bądź w części bez pozwolenia na budowę, jeżeli od zakończenia budowy minęło co najmniej 20 lat (art. 49f ust. 1 pkt 1 p.b.). Zastrzec jednak należy, że zgodnie z art. 49f ust. 2 p.b. w przypadku obiektów budowlanych, o których mowa w art. 103 ust. 2 p.b., uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w ust. 1, prowadzi się na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego. Z kolei przepis art. 103 ust. 2 p.b. stanowi, że przepisu art. 48 p.b. (czyli najsurowszej formy legalizacji obiektów budowlanych) nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęcie postępowanie administracyjne; do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe. Z powyższego wynika, że jeśli od wybudowania obiektu budowlanego bez uzyskania wymaganego pozwolenia na budowę minęło 20 lat, a data jego budowy przypada po wejściu w życie przepisów ustawy p.b. z 1994 r. (czyli po 1 stycznia 1995 r.) – organ nadzoru budowlanego z urzędu wszczyna postępowanie legalizacyjne uproszczone, którego założeniem jest doprowadzenie do legalizacji obiektów istniejących, funkcjonujących od wielu lat, które stały się tzw. elementem krajobrazu i nie zagrażają bezpieczeństwu użytkowania oraz zdrowiu i życiu ludzi (art. 49f ust. 1 pkt 1, art. 49g p.b.). Jeśli jednak obiekt budowlany powstał przed wejściem w życie ustawy p.b. z 1994 r. i bez uzyskania wymaganego pozwolenia na budowę, to nie ma do niego zastosowania tryb legalizacyjny z art. 48 p.b., natomiast co do zasady ma w takim przypadku zastosowanie tryb legalizacji z ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (dalej: p.b. z 1974 r.), chyba że – zgodnie z art. 49f ust. 2 p.b. z 1994 r. – właściciel lub zarządca obiektu budowlanego zażąda wszczęcia postępowania legalizacyjnego uproszczonego. Podsumowując, uproszczone postępowanie legalizacyjne może być prowadzone wobec obiektów budowlanych, które powstały przed 1995 r. wyłącznie na żądanie właściciela lub zarządcy tego obiektu budowlanego. A zatem kluczowe dla zastosowania właściwego trybu postępowania jest ustalenie w jakiej dacie powstał obiekt i czy na jego powstanie niezbędne było uzyskanie pozwolenia na budowę. W sprawie niniejszej organy ustaliły, że sporny obiekt budowlany położony w przeważającej części na działce nr [...] (będącej na datę orzekania przez organy przedmiotem współwłasności skarżącej w udziale 2/3 oraz uczestnika postępowania M. S. w udziale 1/3), ale też we fragmentach na działkach nr [...] (stanowiącej własność ww. uczestnika postępowania) oraz nr [...] (stanowiącej własność skarżącej) - powstał bez uzyskania pozwolenia na budowę około roku 1996. Zdaniem organu wynika to ze zdjęć z portalu geoportal.gov.pl, na których obiekt ten ujawniono w 1997 r. Ustalenie to prowadziło do wszczęcia z urzędu postępowania legalizacyjnego uproszczonego, bowiem skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących o uzyskaniu na jego budowę pozwolenia na budowę, a istnienia takiego pozwolenia wydanego w latach 1990-2000 nie potwierdził również Starosta Sokólski (pismo z 25 listopada 2024 r., k. 44 akt adm.). W ocenie sądu byłyby to ustalenie i ocena prawidłowe, gdyby nie pozostały materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy, który nie pozwala na takie proste wnioskowanie. Otóż na k. 6 akt administracyjnych organu pierwszej instancji znajduje się wydruk informacji z rejestru gruntów z 1 października 2024 r., z którego wynika, iż na działce nr [...] o powierzchni 155 m2 oznaczonej jako tereny mieszkaniowe B, pod adresem ulica [...]a w Drohiczynie, zaewidencjonowano murowany budynek niemieszkalny o powierzchni zabudowy 62 m2 ze wskazaniem "rok zakończenia budowy 1990". Z kolei na k. 85 i 81 ww. akt administracyjnych znajduje się wniosek z 2 czerwca 1990 r. złożony przez L. K. udzielenie pozwolenia na budowę budynku gospodarczego na działce położonej w Drohiczynie przy ulicy [...] oraz decyzja z 27 czerwca 1990 r. znak UAN.8381/18/90 o udzieleniu wnioskodawczyni pozwolenia na budowę (na wniosek z 2 czerwca 1990r.) budynku gospodarczego według projektu indywidualnego o powierzchni zabudowy 54 m2 i kubaturze 169 m3 na działkach nr [...] położonych w Drohiczynie przy ulicy [...]. Okoliczności te, zestawione z twierdzeniami uczestnika postępowania wskazującego, że sporny obiekt budowlany na działce nr [...] został wzniesiony przez G. N. w okresie od stycznia do grudnia 1990 r. podczas wyjazdu jego matki M. S. do USA – podają w wątpliwość ustalenia organów odnośnie daty budowy obiektu przypadającej po wejściu w życie ustawy p.b. z 1994 r. Wobec powyższego dowodem przesądzającym o dacie budowy obiektu nie mogą być, jak stało się to dla organów, zdjęcia z geoportalu, tym bardziej że i skarżąca dołączając do skargi zdjęcie swojej córki z 1993 r., na którym – jak twierdzi – w tle znajduje się sporny budynek, dostarczyła własnych dowodów podważających ustalenia organów o dacie budowy spornego obiektu. Wymaga to ponownej oceny i wypowiedzi organów nadzoru budowlanego, bowiem z uwagi na regulację art. 103 ust. 2 i art. 49f ust. 2 p.b. z 1994 r. – może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodatkowych wyjaśnień i ustaleń wymaga również kwestia uzyskania przez inwestora pozwolenia na budowę na wybudowanie tego obiektu. Organy zupełnie pominęły i nie oceniły wpływu na wynik sprawy zalegającego w aktach administracyjnych pozwolenia z 27 czerwca 1990 r. na budowę budynku gospodarczego o powierzchni 54 m2 na działkach nr [...] Istotnie, pozwolenie to nie obejmuje działki nr [...], ale dotyczy budynku gospodarczego tak jak obiekt sporny w sprawie niniejszej, o podobnej powierzchni (pozwolenie obejmuje budynek 54 m2 a wybudowany obiekt posiada 62 m2), na działkach na których znajduje się obiekt sporny. W tych okolicznościach wymaga oceny fakt niewymienienia w ww. pozwoleniu z 1990 r. działki nr [...], bez ujęcia której pozwolenie to nie mogłoby faktycznie zostać zrealizowane. Dodatkowo sąd zwraca uwagę, że zapytany o to pozwolenie uczestnik postępowania na rozprawie przed sądem w dniu 12 maja 2026 r. wskazał, że jego zdaniem w pozwoleniu tym chodziło o sporny budynek "i na podstawie tego pozwolenia innego obiektu nie wybudowano". A zatem, oprócz daty budowy spornego obiektu budowlanego, okoliczność istnienia na jego wzniesienie pozwolenia na budowę powinna stać się jeszcze raz przedmiotem ustaleń i oceny organów nadzoru budowlanego, ewentualnie przy zastosowaniu art. 81a § 1 k.p.a., jeśli niebudzące wątpliwości ustalenia nie będą możliwe do wyeliminowania. Marginalnie wskazać należy, że przesądzająca o braku pozwolenia na budowę nie może być odpowiedź udzielona przez Starostę w piśmie z 25 listopada 2024 r. Starosta poszukiwał decyzji bądź zgłoszeń na budowę obiektów na działkach nr [...] w miejscowości Drohiczyn, a udzielone pozwolenie na budowę z 27 czerwca 1990 r. nie wymieniało działki nr [...]. Podobnie nie stanowi odpowiedzi na pytanie o treść pozwolenia na budowę z 1990 r. stwierdzenie pełnomocnika PWINB na rozprawie w dniu 12 maja 2026 r., iż mogły być inne numery działek. Podział działki nr [...] na pięć działek o numerach od [...] do [...] nastąpił w 1978 r. i z akt sprawy nie wynika, aby później ulegał zmianom. W konsekwencji więc nie można przyjąć, że zaskarżone decyzje zostały wydane po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, bowiem pozostawiono poza oceną organów materiał dowodowy, który ma istotne znaczenie w sprawie, wymaga oceny, a postępowanie wymaga dodatkowych wyjaśnień. Nie da się bowiem w sposób bezsporny stwierdzić, że sporny obiekt powstał po roku 1994 i bez pozwolenia na budowę oraz nie da się w chwili obecnej wykluczyć, że nie powstał on w 1990 r. na podstawie pozwolenia na budowę. Powyższe nie pozwala pozostawić w obrocie prawnym wydanych decyzji nawet wobec faktu, że skarżąca nie uzupełniła dokumentów, do których została wezwana postanowieniem z 10 stycznia 2025 r. wydanym na podstawie art. 49g ust. 1, 2 i 3 oraz art. 49f ust. 1 pkt 1 p.b. Postanowienie to i nałożony na nią obowiązek były bowiem konsekwencją przyjętego przez organy założenia, że obiekt powstał po 1994 r., które – jak wyżej wykazano – nie może się ostać w świetle zgromadzonego i wymaganego do uzupełnienia materiału dowodowego. W konsekwencji bowiem jeśli obiekt powstał legalnie w roku 1990, brak jest podstaw do prowadzenia jakiegokolwiek postepowania legalizacyjnego. Jeśli zaś powstał przed wejściem w życie p.b. z 1994 r. i bez uzyskania pozwolenia na budowę, zastosowanie postępowania uproszczonego legalizacyjnego jest warunkowane istnieniem wniosku właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego zawierającego żądanie prowadzenia takiego postępowania (art. 49f ust. 1 p.b.); w przeciwnym bowiem razie należy przeprowadzić postępowanie legalizacyjne na podstawie art. 37-42 p.b. z 1974 r., które jest odmienne niż legalizacja na podstawie p.b. z 1994 r. Z tych zatem powodów sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą jej wydanie decyzję organu pierwszej instancji, bowiem sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2026 r., poz.143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.). Niezależnie od powyższego sąd też zwraca uwagę na konieczność przeanalizowania przez organ kwalifikacji obiektu jako wiaty bądź budynku, który posiada jedną ścianę wspólną z budynkiem na działce sąsiedniej nr [...]. Ze znajdujących się w aktach sprawy zdjęć wynika, że obiekt ten posiada pełne ściany, okna, dach oraz jest konstrukcji murowanej – stanowiąc nie tylko ochronę przed warunkami atmosferycznymi ale posiadając elementy budynku w rozumieniu art. 3 pkt 2 p.b. z 1994 r. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej uiszczony wpis od skargi. Marta Czubkowska Elżbieta Lemańska Marek Leszczyński