II SA/Bk 176/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M. J.-P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Miasta A. z dnia [...] grudnia 2013 roku, nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Wnioskiem z dnia 5.11.2013r. skarżąca M. J. – P. wystąpiła do MOPS w A. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad córką A. urodzoną 16.10.2011r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w A., działający z upoważnienia Burmistrza A., po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...].12.2013r. powołując się na przepisy art. 17 w związku z art. 3 pkt 22 oraz 20 ust. 1, 2 i 3, 23 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, orzekł o odmowie przyznania świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że skarżąca od 1.10.2012r. nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką. Córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...].11.2013r. stwierdzającym wymaganie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca jest posiadaczką gruntów rolnych na terenie gminy B. K. o powierzchni 2,42 ha, w tym 0,4625 ha przeliczeniowego, niepodlegającą ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Organ stwierdził nawiązując do art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że jedną z przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem. Następnie powołał się na definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawartą w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że nie obejmuje ona rolników. Przepis art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników definiuje rolnika jako posiadacza gospodarstwa rolnego natomiast ustawa o świadczeniach rodzinnych definiując gospodarstwo rolne odsyła do ustawy o podatku rolnym, która dla uznania danego obszaru za gospodarstwo rolne wymaga jedynie odpowiedniego sklasyfikowania gruntów, odpowiedniej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i prowadzenia na gruntach działalności rolniczej. Takimi gruntami dysponuje skarżąca a skoro rolnik prowadzący gospodarstwo rolne nie należy do kręgu osób wymienionych przez ustawę o świadczeniach rodzinnych jako te, które mogą zrezygnować z pracy celem sprawowania opieki nad dzieckiem, stąd skarżącej nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Organ nawiązał do uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 11.12.2012r. sygn. I OPS 5/12, która uznała, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt niepodlegania skarżącej rolniczemu ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu nie oznacza, że skarżąca nie jest rolnikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W odwołaniu od tej decyzji M. J. – P. podniosła, że z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego nie odnosi żadnych korzyści. Grunty rolne zostały przekazane przez matkę w darowiźnie, dzięki czemu matka mogła otrzymać rentę. Grunty uprawia wujek natomiast skarżąca nie wykonuje żadnych prac rolniczych. Grunty są oddalone od miejsca zamieszkania skarżącej o 23 kilometry. Codzienna stała opieka nad córką uniemożliwia skarżącej wykonywanie jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpoznaniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...].12.2014r. orzekło o utrzymaniu mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej kolegium podzieliło ocenę prawną stanu faktycznego dokonaną przez organ I instancji. Stwierdziło, że świadczenie pielęgnacyjne nie może skarżącej być przyznane wyłącznie z powodu dysponowania prawem własności gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,42 ha, w tym 0,4625 ha przeliczeniowego. Kolegium także nawiązało do uchwały NSA sygn. I OPS 5/12 wymieniając zasadnicze argumenty uzasadniające tezę uchwały. Podkreśliło, że sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W wywiedzionej skardze na powyższą decyzję ostateczną M. J. – P. podtrzymała argumentację odwołania. Ponownie podkreśliła, że gospodarstwem rolnym się nie zajmuje i nie przynosi jej ono żadnych dochodów. Opisała swoją trudną sytuację: konieczność całodobowej opieki nad córką, pozostawanie czteroosobowej rodziny na wyłącznym utrzymaniu męża zarabiającego netto 2300 złotych, opłacanie rat kredytu mieszkaniowego. Nadmieniła, że rehabilitacja córki jest kosztowna i posiadane środki nie wystarczają na pokrycie jej kosztów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem Sąd uznał, że w stanie faktycznym kontrolowanego postępowania administracyjnego nie znajduje zastosowania teza Uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012r. sygn. I OPS 5/12, powołanie się na którą stanowiło przyczynę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niemożności podjęcia pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Uchwała NSA stwierdziła, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Uchwała zapadła na tle stanu faktycznego odmiennego od realiów niniejszej sprawy. Z uzasadnienia uchwały wynika wprost, że tłem wypracowanej tezy była sytuacja osoby prowadzącej gospodarstwo rolne i podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników tj. takiej dla której praca na roli była jedynym źródłem utrzymania rodziny a posiadane gospodarstwo rolne dawało podstawę do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalno – rentowym w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy wskazują natomiast, że skarżącej można co najwyżej przypisać status rolnika posiadającego gospodarstwo rolne rozumiane jako "obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków, jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej", ale bez przymiotu jego "prowadzenia". W uzasadnieniu uchwały NSA I OPS 5/12 wyjaśnione zostało na czym polega prowadzenie działalności rolniczej. Wskazano, że wiąże się ono ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego tj. wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, przy czym praca lub czynności nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej a mogą polegać także na zarządzaniu gospodarstwem, przybierającym jednak charakter zawodowy, stały, osobisty i realizujący interesy posiadacza gospodarstwa. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że prowadzenie gospodarstwa rolnego to stała i osobista działalność rolnika, mająca charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności związanych z jego prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Wywiódł, że wyłącznie praca gospodarstwie rolnym i zarządzanie nim jest formą aktywności zawodowej rolnika uprawianą dla celów zarobkowych, która wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że grunty rolne skarżącej, nabyte przez nią od matki w drodze darowizny mają powierzchnię nieprzekraczajacą 1 ha przeliczeniowego (0,4625 ha przeliczeniowego) i już ten fakt sam w sobie wykluczył objęcie skarżącej obowiązkowym rolniczym ubezpieczeniem emerytalno – rentowym. Z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika bowiem, że ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu z mocy ustawy podlega wyłącznie rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Brak podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników został potwierdzony w postępowaniu administracyjnym zaświadczeniem Placówki Terenowej KRUS w A. (vide: k. 8 akt administracyjnych). Nadto skarżąca wykazała, że gruntów rolnych nie uprawia ani nimi nie zarządza oraz nie czerpie z ich posiadania żadnych dochodów. Grunty są położone w odległości kilkudziesięciu kilometrów od miejsca zamieszkania skarżącej. Z akt sprawy nie wynika przy tym, by skarżąca dysponowała zapleczem pozwalającym na prowadzenie działalności rolniczej oraz czasem na uprawianie roli, czy zarządzanie uprawą z racji konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji i rehabilitacji, co w sprawie zostało uznane za okoliczność dowiedzioną. Z twierdzeń skarżącej składanych w postępowaniu administracyjnym wynikało przy tym, że grunty jeszcze przed przekazaniem przez matkę na rzecz skarżącej, były uprawiane przez wuja M. J. jako dzierżawcę. W postępowaniu sądowym skarżąca przedłożyła dokument w postaci zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Biura Powiatowego w A. z dnia 5.06.2014r. stwierdzającego, że M. J. skutecznie ubiegał się w latach 2011- 2013 o płatności obszarowe z tytułu działalności rolniczej na działkach przekazanych skarżącej oraz zadeklarował grunty rolne przekazane skarżącej do płatności na rok 2014. Powyższe w połączeniu z przedłożonym przed sądem oświadczeniem dzierżawcy o faktycznym wyłącznym uprawianiu i zarządzaniu gruntami rolnymi skarżącej wskazuje na niemożność uznania za wykazaną w sprawie okoliczności "prowadzenia gospodarstwa rolnego" przez skarżącą, a w konsekwencji na nietrafność "przeniesienia" na grunt niniejszej sprawy tezy uchwały NSA sygn. I OPS 5/12. Uchwała NSA nie może być odczytywana w oderwaniu od realiów sprawy, na tle których została podjęta. Negatywna przesłanka przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego odnosi się wyłącznie do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne. Również nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana ustawą z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014r. poz. 567) przyznała wprost uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi, który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego a małżonkowi rolnika lub domownikowi w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (vide: dodany art. 17 "b" ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Samo posiadanie gruntów rolnych o powierzchni niepozwalającej na objęcie rolniczym obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, z którym to posiadaniem nadto nie wiąże się ani faktyczne uprawianie gruntów ani też zarządzanie nimi i czerpanie korzyści finansowych, nie pozbawia rolnika uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji ( art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się zamieszczenie w wyroku wzmianki opisanej art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skutkującej prawem organu do wstrzymania się z realizacją następstwa wyroku do czasu jego uprawomocnienia.