II SA/Bk 181/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant referent stażysta Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi M. Sz. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w B. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku wystąpienia ze służby oddala skargę Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. 1. Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r., wydanym w sprawie [...] Sąd Rejonowy w B., zastosował wobec mł. chor. M. Sz. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy, tj. od dnia 9 maja do dnia 7 sierpnia 2015 r. W dniu [...] sierpnia 2015 r. postanowieniem [...] Prokuratury Okręgowej w B., zastosowano wobec mł. chor. M. Sz. środek zapobiegawczy w postaci zawieszenia w czynnościach służbowych funkcjonariusza Służby Więziennej. Następnie postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia [...] sierpnia 2015 r. [...] wobec mł. chor. M. Sz. został zastosowany po raz kolejny środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy, tj. do dnia 19 listopada 2015 r., zaś w dniu 17 listopada 2015 r. postanowieniem Sądu Okręgowego w B. sygn. [...] przedłużono ten środek o kolejne 3 miesiące, tj. do dnia 17 lutego 2016 r. 2. W dniu 18 listopada 2015 r. wpłynął do Aresztu Śledczego w B. wniosek mł. chor. M. Sz. z dnia 3 listopada 2015 r., dotyczący wystąpienia ze Służby Więziennej z dniem 18 listopada 2015 r. 3. Dyrektor Aresztu Śledczego w B. w piśmie z dnia 20 listopada 2015 r. poinformował stronę, że zgodnie z art. 96 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej, funkcjonariusza zwalnia się ze służby w terminie do 3 miesięcy od dnia złożenia pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby, a zatem wniosek zostanie rozpatrzony w powyższym terminie. 4. Następnie w dniu [...] listopada 2015 r. Dyrektor Aresztu Śledczego w B., rozkazem personalnym sygn. [...], na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej, stwierdzi wygaśnięcie stosunku służbowego mł. chor. M. Sz. z dniem 23 listopada 2015 r., w związku z nieobecnością w służbie trwającą przez okres powyżej 3 miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania. 5. W konsekwencji w dniu [...] grudnia 2015 r. decyzją Dyrektora Aresztu Śledczego w B. sygn. [...] zostało umorzone postępowanie w sprawie z wniosku z dnia 3 listopada 2015 r. 6. Odwołanie od tej decyzji złożył mł. chor. M. Sz. i zarzucił naruszenie art. 96 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej, który to przepis, zdaniem odwołującego się, ma charakter konkurencyjny w stosunku do art. 97 ust. 1 pkt 6 ustawy. 7. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w B., decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał, że wydając rozkaz o wygaśnięciu stosunku służbowego organ pierwszej instancji rozstrzygnął co do meritum sprawę dotyczącą rozwiązania stosunku służbowego funkcjonariusza, a zatem postępowanie w sprawie wniosku z dnia 3 listopada 2015 r., dotyczącego pisemnego wystąpienia ze służby z dniem 18 listopada 2015 r. stało się bezprzedmiotowe w całości. Odnosząc się do zarzutu odwołania organ podał, że art. 97 ust. 1 pkt. 6 ustawy o Służbie Więziennej, stanowi obligatoryjną przesłankę rozwiązania stosunku służbowego funkcjonariusza Służby Więziennej poprzez stwierdzenie jego wygaśnięcia. Zapis art 96 ust. 3 zaś nakłada jedynie na przełożonego obowiązek zwolnienia funkcjonariusza w określonym terminie, tj. do 3 miesięcy od dnia złożenia przez niego pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Dlatego też, zdaniem organu, należy stwierdzić, że przepis art. 97 ust.1 pkt.6 ustawy o Służbie Więziennej jest dla funkcjonariusza Służby Więziennej, który jest funkcjonariuszem publicznym, bardziej restrykcyjny, gdyż nakłada na przełożonego obligatoryjny obowiązek rozwiązania stosunku służbowego z funkcjonariuszem, którego nieobecność w służbie przekroczyła okres 3 miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania. 8. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył M. Sz. i zarzucił naruszenia art. 96 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej. 9. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w sprawie niniejszej jest decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w B. z dnia [...] stycznia 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia [...] grudnia 2015 r., umarzającą postępowanie w sprawie pisemnego zgłoszenia przez M. Sz. wystąpienia ze Służby Więziennej. Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Stanowiąca podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia przesłanka bezprzedmiotowości występuje, między innymi wówczas gdy brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że w sprawie występują tego typu przeszkody, które uniemożliwiają wydanie decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Tak rozumiana przesłanka umorzenia postępowania może istnieć jeszcze przed wszczęciem postępowania, może również powstać w czasie trwania postępowania, a więc w sprawie już zawisłej przed organem. Umorzenie postępowanie jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu, wygaśnięcie stosunku służbowego czyniło bezprzedmiotowym postępowanie w sprawie wystąpienia skarżącego ze służby. Natomiast zdaniem skarżącego, skoro zgłosił on pisemny wniosek wystąpienia ze służby przed wydaniem decyzji wygaszającej stosunek służbowy z mocy prawa, w sprawie powinien mieć zastosowanie przepis art. 96 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej. Wobec powyższego w sprawie należało odnieść się do tego, czy w sprawie zastosowano właściwy tryb w wyniku którego doszło do ustania stosunku służbowego ze skarżącym, a w konsekwencji ustalić czy istotnie organ nie miał podstaw do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Rozstrzygając powyższe podać należy, że art. 96 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), przewiduje dwa sposoby zwalniania ze służby więziennej: - tryb obligatoryjny na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy - w przypadkach nieprzydatności do służby, stwierdzonej w opinii służbowej w okresie służby przygotowawczej oraz pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Zgodnie z ust. 3 art. 96 w sytuacji pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby funkcjonariusza zwalnia się ze służby w terminie do 3 miesięcy od dnia złożenia przez niego zgłoszenia; - tryb fakultatywny na podstawie art. 96 ust. 2 pkt 1 – 9 ustawy – w przypadku wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w tym przepisie. Ponadto przepis art. 97 ust. 1 pkt 1 – 10 ustawy reguluje instytucję wygaszenia stosunku służbowego funkcjonariusza służby więziennej. Zgodnie z pkt 6 stosunek służbowy funkcjonariusza wygasza się w przypadku jego nieobecności w służbie przez okres powyżej 3 miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania. W sprawie niniejszej doszło do swoistej konkurencji dwóch podstaw ustania stosunku służbowego funkcjonariusza służby więziennej. Organ wygasił stosunek służbowy na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 6 ustawy w sytuacji, gdy funkcjonariusz wystąpił z wnioskiem o zwolnienie go ze służby na podstawie art. 96 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 3 ustawy. Wygaśnięcie stosunku służbowego w swojej istocie jest tożsame z instytucją wygaśnięcia stosunku pracy na gruncie przepisów prawa pracy. Do ustania stosunku służbowego w ten sposób dochodzi na skutek wystąpienia, przewidzianego przepisami ustawy, zdarzenia, z którym wiąże się wygaśnięcie stosunku prawnego (służbowego). Skutki następujące z mocy prawa powodują wyłączenie woli stron stosunku służbowego w zakresie jego trwania. Decyzja organu stwierdzająca wygaśnięcie stosunku służbowego, dotyczy stosunku, który już nie istnieje z mocy prawa i wygasł w dacie przez prawo określonej. Przenosząc powyższe na grunt sprawy niniejszej stwierdzić należy, że wobec bezspornej nieobecności skarżącego w służbie powyżej 3 miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania jego stosunek służbowy wygasł z mocy prawa. Wobec tego, że stosunek służbowy wygasł z mocy prawa wyłączona została wola skarżącego w zakresie jego trwania. Tym samym postępowanie w sprawie pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby stało się bezprzedmiotowe. Zdaniem Sądu, nie bez znaczenia w sprawie niniejszej ma także charakter służby więziennej, która powinna spełniać szczególne wymagania w zakresie niekaralności i nieposzlakowanej opinii. W takiej sytuacji trudno twierdzić, że pierwszeństwo powinien mieć tryb zwolnienia funkcjonariusza ze służby na skutek pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby z racji tego, że wniosek ten został złożony przed spełnieniem przesłanki wygaszającej stosunek służbowy z mocy prawa. W sprawie niniejszej skarżący po raz pierwszy został tymczasowo aresztowany na okres 3 miesięcy w dniu 9 maja 2015 r. do dnia 7 sierpnia 2015 r. Następnie w dniu 7 sierpnia 2015 r. zastosowano wobec niego środek zapobiegawczy w postaci zawieszenia w czynnościach służbowych funkcjonariusza Służby Więziennej. W dniu 19 sierpnia 2015 r. został zastosowany po raz kolejny środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy do dnia 19 listopada 2015 r., który w dniu 17 listopada 2015 r. został przedłużony o kolejne 3 miesiące, tj. do dnia 17 lutego 2016 r. W ocenie Sądu, jako że przepis art. 97 ust. 1 pkt 6 stanowi jedynie o nieobecności w służbie przez okres powyżej 3 miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania bez dookreślenia, że nieobecność ta musi trwać nieprzerwanie, można było przyjąć w sprawie niniejszej, że podstawa do wygaszenia stosunku służbowego wystąpiła w momencie zastosowania tymczasowego aresztowania po raz drugi, tj. w dniu 19 sierpnia 2015 r. a nie w momencie przedłużenia tego środka w dniu 17 listopada 2016 r. Skarżący, bowiem, w okresie od 9 maja do 7 sierpnia 2015 r. był nieobecny w służbie przez okres 3 miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania. Zastosowanie tego środka po raz kolejny oznaczało, że jego nieobecność z powodu tymczasowego aresztowania przekraczać będzie okres 3 miesięcy. Zestawienie okoliczności faktycznych sprawy niniejszej pokazuje, że skarżący zgłaszając zamiar wystąpienia ze służby w dniu 3 listopada 2015 r. z dniem 18 listopada 2015 r. (dzień po upływie terminu tymczasowego aresztowania) miał świadomość, a co najmniej liczył się z negatywnymi konsekwencjami w sferze stosunku służbowego. Wygaszenie stosunku służbowego z uwagi na nieobecność w służbie przez okres powyżej 3 miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania ma na celu usunięcie ze służby osób, których zachowanie godzi w autorytet wykonywanej służby. Leży to zarówno w interesie Służby Więziennej, jak i państwa, na którego autorytet funkcjonariusze tej formacji powoływać się mogą przy wykonywaniu obowiązków służbowych. Natomiast celem przepisu art. 96 ust. 3 ustawy jest ochrona funkcjonariuszy przed niepodejmowaniem przez przełożonego decyzji o zwolnieniu ze służby lub określaniem przez nich dowolnych, dłuższych niż ustawowy terminów zwolnienia. Norma ta nie chroni zatem funkcjonariuszy przed wygaszeniem stosunku służbowego na mocy art. 97 ust. 1 pkt 6 ustawy. Oznacza to, że właściwy organ po otrzymaniu wniosku o zwolnienie ze służby złożonego w trybie art. 96 ust. 3 ustawy powinien zwolnić go w terminie do 3 miesięcy, ale tylko wówczas, gdy w tym terminie nie nastąpiło wygaszenie stosunku służbowego z mocy prawa. Jak jednoznacznie wskazał NSA w wyroku w sprawie I OSK 1405/10 z dnia 3 listopada 2010 r.: "szczególny charakter służby publicznej służb mundurowych umożliwia odmienne i bardziej rygorystyczne, niż w przypadku pozostałych zawodów i funkcji, ukształtowanie statusu służbowego, w tym w zakresie jego utraty" (pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wyżej wskazanych względów, umorzenie postępowania z wniosku skarżącego z dnia 3 listopada 2015 r. o wystąpienie ze służby jako bezprzedmiotowego z uwagi na stwierdzenie wygaśnięcia stosunku służbowego z dniem 23 listopada 2015 r., w związku z nieobecnością w służbie przez okres powyżej 3 miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania, należy ocenić jako zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze skargę oddalono jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 7 ze zm.).