II SA/Bk 184/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lipca 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2018 r. znak [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] lipca 2018 r. znak [...] o wymeldowaniu M. S. z pobytu stałego w lokalu położonym w miejscowości P. , gm. K. Z akt sprawy wynika, że postępowanie o wymeldowanie zostało wszczęte na wniosek W. M., który wskazał na dobrowolne wyprowadzenie się M. S. z lokalu ponad 20 lat temu, przeniesienie się do W. i podjęcie tam pracy z zamiarem stałego pobytu, co wskazuje na trwałość opuszczenia lokalu w P. W trakcie postępowania organ pierwszej instancji zgromadził materiał dowodowy dokonując przesłuchań świadków (dwóch mieszkańców wsi oraz jej sołtysa), przeprowadzając w dniu [...] lipca 2018 r. oględziny nieruchomości (podczas których stwierdził, że drewniany budynek mieszkalny na działce nie nadaje się do zamieszkania, bowiem ma zapadnięty dach, wepchnięte do środka niektóre podoknia, nadto w budynku brakuje szyb, a konstrukcja obiektu jest niestabilna), przesłuchując w dniu [...] czerwca 2018 r. w charakterze strony W. M. (który wskazał, że M. S. od około miesiąca podejmuje próby zaadoptowania do zamieszkania budynku gospodarczego znajdującego się na posesji w P., dlatego wnioskodawca jako jedyny spadkobierca po zmarłym ojcu E. S. złożył pozew o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i uzyskał postanowienie zabezpieczające z klauzulą wykonalności) oraz przesłuchując w charakterze strony M. S. (który wskazał, że w trakcie choroby zmarłego brata pomagał mu w prowadzeniu gospodarstwa i dlatego wrócił z W.). Organ uzyskał również informację z Posterunku Policji w C., z której wynika, że M. S. zamieszkuje obecnie w P. pod nr [...] u E. N. Z tak zgromadzonego materiału dowodowego organ pierwszej instancji wyprowadził, że M. S. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, tj. w P. nr [...], mimo że przebywa w tej miejscowości i na terenie samej nieruchomości. Nocuje jednak u sąsiada, bowiem dom nie nadaje się do zamieszkania (zawalony dach). Podejmowane próby zamieszkania w budynku gospodarczym nie mogą zostać potraktowane jak miejsce stałego pobytu, w którym koncentrują się ważne interesy życiowe strony i nie uzasadniają kontynuowania zameldowania. Zdaniem organu, opuszczenie lokalu w 2001 r., choć na skutek konfliktu z bratem, miało charakter dobrowolny. Odwołanie od powyższej decyzji złożył M. S.. Wskazał, że urodził się w P. pod nr [...] i tam pracował od młodzieńczych lat, zaś po śmierci rodziców otrzymał spadek w 1/3 części całego majątku. W 2001 r. wyjechał z domu rodzinnego w wyniku konfliktu z bratem, jednak konflikt w krótkim czasie został zażegnany, zaś on przyjeżdżał do brata do rodzinnego domu. W ostatnich latach, kiedy przeszedł na emeryturę, mieszkał niemal na stałe w P. i prowadził wspólnie z bratem gospodarstwo rolne. Gdy brat zachorował, samodzielnie prowadził gospodarstwo rolne, następnie pochował brata i sam kontynuował prowadzenie gospodarstwa. Postępowanie spadkowe zostało przez W. M. przeprowadzone podstępnie, bowiem spadkobierca nie nosi nawet nazwiska ojca, nikt go nie zna włącznie z mieszkańcami wsi. Odwołujący się wskazał, że zamieszkał w budynku gospodarczym tylko dlatego, że budynek mieszkalny jest w bardzo złym stanie technicznym. Z budynku gospodarczego musiał się wyprowadzić po interwencji W. M., który wezwał Policję, nadto ciągnikiem wyłamano drzwi do budynku i wywieziono wszystkie jego rzeczy osobiste, które przewieziono do Pana N. Czyn ten był przestępstwem, bowiem odwołujący się mógł mieszkać na posesji, co wynika z zameldowania. Zgłosił ten fakt stosownym organom. W ocenie odwołującego, fakt przebywania w P. pod nr [...] został potwierdzony zeznaniami świadków oraz zdarzeniem z Policją. Wskazał na przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności i wyjaśnił, że nie można dokonać jego wymeldowania na tej podstawie, a zwłaszcza nie może tego uczynić W. M., który sam nigdy na posesji nie mieszkał i nie jest tam zameldowany. Zaskarżoną decyzją Wojewoda P. utrzymał decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. Organ ustalił, że wnioskodawca wymeldowania jest właścicielem spornego lokalu na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. I Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 2016 r. w sprawie [...]. Powyższy tytuł prawny został uwzględniony w zawiadomieniu o zmianach danych ewidencyjnych oraz wykazie dokonanych zmian danych ewidencyjnych z dnia [...] czerwca 2016 r. Jak wskazał Wojewoda, fakt niezamieszkiwania M. S. w spornym lokalu od około 20 lat wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wyjaśnień W. M. potwierdzonych ustaleniami Policji. Wyprowadzenie się w 2001 r. ze spornego lokalu potwierdza również M. S.. Zdaniem Wojewody, od 2001 r. sporny lokal przestał pełnić rolę centrum interesów życiowych ww., zaś całokształt materiału dowodowego wskazuje, że opuszczenie miało charakter dobrowolny i trwały. Przesłuchani świadkowie potwierdzili co prawda, że ww. przebywa na terenie miejscowości P., to jednak nie mieszka w lokalu, gdyż nie nadaje się on do użytkowania. M. S. przebywa u E. N., a jedynie w ciągu dnia na spornej posesji. Próbował zaadoptować do zamieszkania budynek gospodarczy, jednak uniemożliwił to W. M.. Zdaniem Wojewody, nie ma wątpliwości, że choć skarżący powrócił do miejscowości, to nie zamieszkał w lokalu nr [...], w którym był zameldowany. Wojewoda podkreślił, że od dnia wyprowadzenia się strony z miejsca pobytu stałego uległ zmianie stan faktyczny. Nieruchomość zabudowana spornym lokalem stała się własnością W. M., który podjął przewidziane prawem środki dla ochrony swojej własności i uzyskał postanowienie sądu z klauzulą natychmiastowej wykonalności zakazujące M. S. wchodzenia na nieruchomość. Odwołujący się nie może obecnie przebywać w miejscu dotychczasowego stałego zameldowania, co jest okolicznością obiektywną, wykluczającą możliwość dalszego utrzymywania meldunku. Meldunek byłby obecnie fikcją sprzeczną z istotą przepisów o ewidencji ludności. Zameldowanie nie może potwierdzać stanu, który jest niezgodny z prawem. Nieistotny jest w związku z tym zamiar skarżącego odnośnie przebywania w spornym lokalu. Zdaniem Wojewody, spełnione zostały w sprawie przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu, a wymeldowanie było uzasadnione na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Skargę na decyzję Wojewody złożył do sądu administracyjnego M. S.. Zarzucił naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, co miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na zebraniu, rozpatrzeniu i dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z tego przepisu, a w szczególności przez zaniechanie dokonania oceny zgodnie z przepisami prawa. Skarżący wyjaśnił, że: zaskarżona decyzja obarczona jest wieloma błędami, zaś zebrany materiał dowodowy wniesiony przez wnioskodawcę i zeznania świadków jest fałszywy. Sytuację rodzinną, osobistą oraz swój i siostry udział w majątku skarżący przedstawił w piśmie z dnia [...] lipca 2018 r. złożonym w trakcie postępowania administracyjnego. Wyjaśnił, że od urodzenia był zameldowany w P., nie sprzeciwiał się temu jego brat, wspólnie prowadzili gospodarstwo rolne, a po śmierci brata sam zajmował się gospodarstwem. Nie może mieszkać w budynku gospodarczym od czasu jego dewastacji przez W. M., a nie dlatego, że sąd mu zakazał. Co do zdarzenia związanego z dewastacją budynku toczy się postępowanie prokuratorskie. Nie wykazano także, na podstawie jakiego dowodu ustalono przebywanie skarżącego u E. N. Wskazał, że przepisy art. 33 ust. 1 i art. 35 ustawy o ewidencji ludności "nijak się mają do sprawy". Został usunięty z lokalu, w którym był zameldowany, w drodze przymusu fizycznego i psychicznego, co nie odpowiada przesłankom opuszczenia miejsca stałego pobytu uzasadniającym wymeldowanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że nawet jeśli skarżący zamierzał zaadoptować letnią kuchnię do zamieszkania, to nie miało to nic wspólnego z zamieszkiwaniem z zamiarem stałego pobytu. W pozostałym zakresie organ podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem oceny w sprawie niniejszej jest legalność decyzji o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w miejscowości P. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2018 r., poz. 1362 ze zm. ), dalej: ustawa ewidencyjna. Stosownie do jego treści, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (dysponującego tytułem prawnym do lokalu) decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości wykładnia powyższego przepisu. Sądy wskazują, że aby dokonać wymeldowania osoby, należy ustalić fizyczne opuszczenie przez nią miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się, nadto to fizyczne opuszczenie powinno posiadać cechy trwałości i dobrowolności. W postępowaniu dowodowym konieczne jest więc ustalenie, że określona osoba nie tylko fizycznie nie przebywa w lokalu, ale też że opuszczając lokal działała z jednoczesnym zamiarem zerwania z nim związków i przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce. Charakter dobrowolny co do zasady ma takie opuszczenie lokalu, które wynika z woli danej osoby, a nie jest wynikiem bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Dla kwestii przyjęcia istnienia lub braku dobrowolności w opuszczeniu dotychczasowego lokalu zameldowania, podstawowe znaczenie może mieć także okoliczność długotrwałego okresu zamieszkiwania w innym lokalu i charakter zamieszkiwania w innym lokalu. Reasumując, opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy ewidencyjnej musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, rolą postępowania administracyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania (vide np. wyrok z dnia 10 stycznia 2019 r., II OSK 297/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako CBOSA). Trafnie przy tym organy zauważyły, że zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym. Przepisy o zameldowaniu nie mogą służyć utrzymywaniu fikcji prawnej przebywania określonej osoby w konkretnym miejscu. O takiej fikcji można mówić, gdy dany lokal wskazany jako miejsce dotychczasowego zameldowania jest własnością innej osoby, a strona postępowania w nim nie przebywa, a jedynie rości sobie prawo do zamieszkania w nim (vide np. wyrok z dnia 8 stycznia 2019 r, II OSK 283/17, CBOSA). Fikcyjne jest również utrzymywanie meldunku w lokalu, który nie nadaje się do zamieszkania. Co prawda przepisy meldunkowe nie mogą służyć do usuwania z mieszkań osób, które nie są w stanie stale w nich przebywać z uwagi na stan techniczny mieszkania (brak naprawy dachu, zawilgocenie, brak szyby itp. – tak np. w sprawie III SA/Kr 1239/18), to jednak należy ocenić czy osoba wymeldowywana ma wpływ na stan techniczny lokalu i na możliwość późniejszego zamieszkiwania w nim. Zdaniem sądu, w sprawie niniejszej wystąpiły i trafnie zostały ustalone przez organy wszystkie przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego z lokalu w P. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone na okoliczności istotne prawnie jest wyczerpujące, nie wymagało uzupełnienia i uprawniało do podjęcia zaskarżonej decyzji. Nie ulega wątpliwości, że skarżący wyprowadził się dobrowolnie ze spornego lokalu w 2001 r., co sam przyznał w trakcie przesłuchania w dniu [...] lipca 2018 r. Okoliczność konfliktu z bratem, która spowodowała wyprowadzenie się, nie odbiera opuszczeniu lokalu cechy dobrowolności w sytuacji, gdy – co również wynika z przesłuchania skarżącego – późniejszy pobyt w lokalu był okazjonalny, miał miejsce podczas świąt i okresu letniego. Wskazuje to na przeniesienie przez skarżącego począwszy od 2001 r. centrum interesów życiowych w inne miejsce. Opuszczenie wówczas lokalu miało również cechę trwałości, co wynika z wieloletniego utrzymywania takiego stanu rzeczy. Już wówczas zatem wystąpiły przesłanki do wymeldowania skarżącego, co jednak faktycznie nie nastąpiło. Skarżący wskazuje natomiast, że jego pobyt w lokalu w miejscowości P. zintensyfikował się w okresie choroby brata, pobytu brata w szpitalu oraz po jego śmierci w marcu 2016 r., kiedy to skarżący miał prowadzić samodzielnie gospodarstwo rolne. Nadto – jak wskazuje skarżący - brak możliwości pobytu w spornym lokalu jest obecnie wynikiem stosowanego wobec niego przymusu fizycznego i psychicznego. Zdaniem jednak sądu, okoliczności powyższe nie podważają trafnej oceny organów, że dobrowolne i trwałe opuszczenie lokalu w 2001 r. nie zostało przerwane ze skutkiem uzasadniającym podtrzymywanie meldunku w chwili obecnej. O możliwości przebywania w lokalu z zamiarem stałego pobytu świadczą bowiem nie subiektywne odczucia i deklaracje strony, ale okoliczności obiektywne. Tymczasem skarżący nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości, na której usytuowany jest sporny lokal mieszkalny. O ile wyłącznie brak tytułu prawnego do lokalu nie jest wystarczający do wymeldowania, o tyle w tej konkretnej sytuacji brak tytułu prawnego powiązany jest po pierwsze, z zakazem wchodzenia i wjeżdżania na nieruchomość rolną należącą do W. M., a składającą się m.in. z działki nr [...] ze spornymi zabudowaniami (vide postanowienie o zabezpieczeniu w sprawie [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. oraz wypis z ewidencji gruntów) oraz po drugie, z faktem braku możliwości zamieszkiwania w spornym budynku mieszkalnym z uwagi na jego stan techniczny (vide protokół oględzin). Oznacza to, że skarżący nie posiada tytułu prawnego do spornego lokalu, w konsekwencji nie może go wyremontować celem zamieszkiwania, a nawet nie może przebywać na nieruchomości, na której sporny lokal się znajduje. W konsekwencji, skarżący nie może skoncentrować w spornym lokalu swoich interesów życiowych, nie może w nim przebywać z zamiarem stałego pobytu z powodu okoliczności obiektywnych (stan faktyczny – stan budynku, stan prawny). W tej sytuacji, jak trafnie wskazał organ, utrzymywanie meldunku pozostawałoby fikcją prawną, a ewidencja nie odzwierciedlałaby stanu rzeczywistego. Nie może przy tym być potraktowana jako bezprawny przymus fizyczny lub psychiczny legalna, podjęta dostępnymi środkami prawnymi, realizacja przez właściciela uprawnień do ochrony własności. Jest to sytuacja swoistego przymusu, ale zgodnego z prawem. Także interwencja Policji potwierdza jedynie, że również i rzeczy osobiste skarżącego zostały ze spornego lokalu usunięte zgodnie z prawem. Nie mogą w takich okolicznościach stanowić wystarczających obiektywnych przesłanek do utrzymywania zameldowania podejmowane próby zaadoptowania do zamieszkania budynku gospodarczego, czy też występujący w przeszłości fakt sprawowania opieki nad bratem i ewentualnego współprowadzenia gospodarstwa rolnego. Opieka nad bratem ma w chwili obecnej charakter okoliczności historycznej pozostającej bez wpływu na wynik sprawy, podobnie jak i fakt wcześniejszego ewentualnego współprowadzenia gospodarstwa rolnego. Z ewidencji gruntów wynika nadto, że własność gospodarstwa przynależy wnioskodawcy a nie skarżącemu, a ujawniony konflikt między tymi stronami podaje w wątpliwość czy skarżący mógłby w chwili obecnej w jakikolwiek sposób mieć związek z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, w tym mieć realny wpływ na jego prowadzenie, co mogłoby się wiązać z zamieszkiwaniem i koncentracją interesów życiowych. Jeśli zaś chodzi o próby adoptowania budynku gospodarczego, to wskazać należy, że niedopuszczalne jest tworzenie obiektywnych faktów mających uzasadniać meldunek przez podejmowanie działań sprzecznych z prawem (przez nieuprawnione przebywanie na czyjejś nieruchomości). W zaistniałej sytuacji, zdaniem sądu, nie było również konieczne prowadzenie szczegółowego postępowania wyjaśniającego na okoliczność realizowania pobytu skarżącego u E. N. oraz charakteru tego pobytu, jak również pobytu skarżącego w innym miejscu jako koncentrującym jego interesy życiowe. Sprawa dotyczy bowiem wymeldowania z adresu P. w sytuacji, gdy skarżący z powodu zbiegu okoliczności prawnych (brak tytułu prawnego, postanowienie zabezpieczające) i faktycznych (stan budynku) nie może pod tym adresem przebywać. Obojętne prawnie jest zatem, w okolicznościach tej konkretnej sprawy, gdzie realizuje on obecnie koncentrację interesów życiowych, skoro nie jest to i nie może być sporny lokal. Zauważyć także należy, że skarżący nie wskazał konkretnie jakie podjął kroki prawne wobec aktualnego właściciela lokalu, a w szczególności nie wynika z jego wypowiedzi, że było to postępowanie posesoryjne (o przywrócenie naruszonego posiadania). Nie wskazał również aby doszło do zmiany sytuacji prawnej i np. uchylenia postanowienia o zabezpieczeniu lub wystąpiły inne okoliczności podważające poczynione przez organy ustalenia i ocenę prawną. Nie ma także znaczenia w sprawie okoliczność nieprzebywania wnioskodawcy W. M. na spornej nieruchomości, braku jego znajomości z mieszkańcami wsi czy posiadania innego nazwiska niż skarżący i jego brat. Są to okoliczności obojętne z punktu widzenia art. 35 ustawy ewidencyjnej w tej konkretnej sprawie. Podobnie jak i zarzuty wobec niezgodnego z prawem wejścia w prawo do nieruchomości przez wnioskodawcę. Nie wynikają one z żadnej obiektywnej okoliczności mającej oparcie w dowodach. Sąd z urzędu zauważa, że choć skarżący odbierał korespondencję pod spornym adresem P. zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowym, to jednak również i ta okoliczność nie podważa ustaleń i oceny prawnej organów. Korespondencja odbierana była po wykonaniu awizacji, co jest możliwe także wówczas, gdy pod określonym adresem adresat korespondencji w ogóle nie przebywa. Taki sposób korespondencji nie przesądza zaś, przy wystąpieniu okoliczności obiektywnych takich jak w sprawie niniejszej, o określonym miejscu koncentracji interesów życiowych. Zdaniem sądu, organy administracji przeprowadziły w sprawie niniejszej postępowanie wyjaśniające z poszanowaniem obowiązku zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego i dokonania jego wszechstronnej analizy, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a.). Przedmiotowy materiał stanowił wystarczającą podstawę do wyprowadzenia wniosków o istnieniu podstaw do wymeldowania skarżącego i brak jest konieczności jego uzupełnienia. Tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw do oceny, że postępowanie organów nosiło cechy nieprawidłowości zarzuconych w skardze. Na marginesie wskazać należy, że celem ustawy ewidencyjnej jest dyscyplinowanie obywateli do dostarczania organom meldunkowym informacji na temat ich aktualnego miejsca pobytu. Ewidencja ludności w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu, którego meldunek dotyczy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzeczono jak w sentencji.