II SA/Bk 190/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini,, sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 lipca 2014 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...]; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Prezydent Miasta B. decyzją z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] ustalił wysokość opłaty adiacenckiej na kwotę 73,25 zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek budowy drogi oznaczonej jako ul. [...] przy nieruchomości położonej w B., oznaczonej w ewidencji gruntów miasta B. jako działka nr [...] w obr. [...] ([...]) stanowiącej współwłasność M. D. w udziale 1/4 części nieruchomości. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że Miasto B. zrealizowało inwestycję obejmującą budowę drogi – ul. [...] w B., stwarzając warunki do korzystania (od [...] grudnia 2011 r.) z wybudowanej ulicy właścicielom działki nr [...] o pow. 332 m², będącej współwłasnością M. D. Obowiązek ponoszenia opłat adiacenckich związanych z podniesieniem wartości gruntu powstaje każdorazowo po wybudowaniu i stworzeniu warunków do podłączenia nieruchomości do poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej albo po stworzeniu warunków do korzystania z wybudowanej drogi. W wyniku wybudowania drogi nastąpił wzrost wartości w/w nieruchomości, który został określony w operacie szacunkowym sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego. Od powyższej decyzji odwołanie złożył M. D. zarzucając jej, że jest niezgodna ze stanem faktycznym, bowiem na dzień [...] grudnia 2011 r. nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, odwołujący się podniósł, że od strony ul. [...] nieruchomość ta nie ma urządzonego wjazdu na posesję oraz, że wartość działki nie wzrosła, o czym świadczyć ma opinia biegłego sądowego M. C. A. dołączona do akt sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy w/w rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył w pierwszej kolejności treść przepisów określających zasady udziału w kosztach budowy infrastruktury technicznej, tj. art. 143 – 146 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Wskazał, że konieczność budowy poszczególnych urządzeń komunalnych wynika z przepisów ustawowych oraz przepisów wewnętrznych gmin. Właściciele nieruchomości znajdujących się w zasięgu oddziaływania tych urządzeń obowiązani są do współfinansowania tych inwestycji, poprzez ponoszenie opłat adiacenckich, w sytuacji wzrostu wartości ich gruntów. Z operatu szacunkowego sporządzonego w lipcu 2013 r. wynika, że na skutek budowy drogi, wartość nieruchomości odwołującego wzrosła o kwotę 586,00 zł. Zdaniem organu operat został sporządzony zgodnie z zasadą szczególnej staranności, w szczególności w zakresie wskazania podstaw prawnych dokonanych czynności, rozwiązań merytorycznych, przedstawienia toku obliczeń, wyniku końcowego, zawartych wniosków oraz ich uzasadnienia. Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów M. D. Kolegium wyjaśniło, że przedmiotowa nieruchomość, mimo iż administracyjnie przypisana do ul. [...], jest w istocie działką narożną, położoną również przy ul.[...]., zatem budowa tej ulicy ma wpływ na jej wartość. Zmiana wartości nieruchomości została oszacowana przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym. Za nieuzasadniony uznano zarzut dotyczący innej wartości nieruchomości wskazanej w opinii biegłego sądowego. Rzeczoznawca majątkowy sporządzający operat szacunkowy działał na zlecenie organu l instancji legitymował się stosownymi uprawnieniami (art. 191 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami), natomiast autor opinii wskazanej przez odwołującego się jest biegłym sądowym. Za nieprawdziwe uznano twierdzenie M. D., że nie był współwłaścicielem nieruchomości w dacie stworzenia możliwości korzystania z wybudowanej drogi. Zdaniem organu, z akt sprawy wynika, że na mocy testamentu M. D. został współwłaścicielem nieruchomości oznaczonej jako działka [...] z chwilą śmierci A. D., tj. z dniem [...] października 2003 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniósł M. D. stwierdzając, iż działka o nr [...] przynależy do ul. [...], od strony ul. [...] nie ma wjazdu na posesję, przeprowadzona modernizacja nawierzchni nie miała zatem praktycznego znaczenia dla właściciela nieruchomości. Ponadto, opłata adiacencka nie została naliczona dla nieruchomości podobnej, również narożnej, położonej przy ul. [...]. Dodatkowo organ naruszył art. 143 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zakres robót budowlanych polegał bowiem na wykonaniu jezdni z kostki brukowej, chodników i wjazdów z polbruku oraz przejść dla pieszych i krawężników, w związku z tym dokonano jedynie modernizacji nawierzchni, a nie z budowy drogi. Skarżący zakwestionował również ustaloną przez rzeczoznawcę majątkowego wartość nieruchomości na około 92.000 zł wskazując, że w 2007 r. i 2010 r. dokonano oszacowania jej wartości na potrzeby postępowań spadkowych, dodatkowo w 2012 r. na potrzeby sprzedaży komorniczej. Wartość działki ustalona w trakcie tych postępowań wynosiła około 70.000 zł. Końcowo M. D. stwierdził, że na dzień [...] grudnia 2011 r. nie był współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. Na mocy testamentu skarżący z dniem [...] października 2003 r. został współwłaścicielem działki o nr geodezyjnym [...]. W następnym okresie nieruchomość ta została podzielona na dwie działki o nr [...] i [...], z tym, że działka o nr [...] przechodziła "z rąk do rąk". W okresie od [...] grudnia 2008 r. do [...] kwietnia 2012 r. działka o nr [...] należała do A. B., a od [...] kwietnia 2012 r. ponownie została przedmiotem współwłasności trzech osób z pierwotnymi udziałami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie. Organ powołując orzeczenia sądów powszechnych w B. (tj. postanowienia: z [...] stycznia 2007 r. sygn. akt [...]; z [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...]i z [...] kwietnia 2012 r. sygn. akt [...]) podtrzymał swoje stanowisko w zakresie prawidłowości poczynionych ustaleń, iż w dacie stworzenia możliwości korzystania z ul. [...] tj. w dniu [...] grudnia 2011 r., skarżący był współwłaścicielem nieruchomości. Za bezzasadny uznano zarzut błędnego oszacowania przez rzeczoznawcę majątkowego wartości nieruchomości dla potrzeb ustalenia wysokości opłaty adiacenckiej, w trakcie prowadzonego postępowania nie mogły być bowiem brane pod uwagę operaty szacunkowe starsze niż ze stycznia 2013 r. Załączona do odwołania od decyzji organu I instancji "Opinia o wartości własności nieruchomości zabudowanej położonej w B., ul. [...]" autorstwa M. C. A., została sporządzona przez osobę, o której uprawnieniach do szacowania wartości nieruchomości nic nie wiadomo, dodatkowo celem wyceny było określenie wartości rynkowej nieruchomości dla sprzedaży wymuszonej w związku z egzekucją z nieruchomości. W tej sytuacji badano dostępny w sprawie dowód w postaci operatu szacunkowego sporządzonego na zlecenie organu I instancji uznając, że operat ten może stanowić podstawę do wyliczenia należnych opłat adiacenckich. Organ II instancji powołując zawiadomienie z dnia [...] listopada 2011 r., w którym to inwestor zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w B. informując o zakończeniu budowy: nawierzchni jezdni ulicy wraz z chodnikami i zjazdami bramowymi, kanalizacji deszczowej z przykanalikami i wpustami, oświetlenia ulicznego oraz budowy i przebudowy sieci telefonicznej, stwierdził, że nie była to modernizacja ulicy, ale jej budowa od podstaw, w liniach rozgraniczających działek gruntowych. Za bezpodstawny uznano też zarzut M. D., że modernizacja ul. [...]j nie wpłynęła na podwyższenie wartości przedmiotowej działki usytuowanej przy ul. [...]. Rzeczoznawca majątkowy dokonujący oszacowania wartości nieruchomości, w opisie przedmiotu wyceny ze strony 8 operatu w punkcie 5.2 wskazał bowiem, że usytuowanie działki będzie uwzględnione w obliczeniach, co też nastąpiło na stronie 29 operatu. Kolegium stwierdziło, że ze względu na brak stosownej wiedzy, nie może odnieść się do zarzutu, że dla działki sąsiedniej, położonej przy ul [...], opłata adiacencka nie została naliczona. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co nastepuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem dokonywanej kontroli sądowej jest decyzja o nałożeniu na M. D. opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu nieruchomości spowodowanego budową drogi – ulicy [...] w B. Istota sprawy sprowadza się jednak przede wszystkim do rozstrzygnięcia kwestii określenia podmiotu zobowiązanego do ponoszenia przedmiotowej opłaty. Skarżącej podnosi bowiem, że nie był współwłaścicielem nieruchomości, tj. działki nr [...] w dniu stworzenia warunków do korzystania z nowowybudowanej drogi, czyli [...] grudnia 2012 r. Zdaniem organu skarżący pozostawał współwłaścicielem tej nieruchomości (w ¼ części) od [...] października 2003 r. Na wstępie rozważeń należy wskazać, w myśl art. 144 ustawy o gospodarce nieruchomościami właściciele nieruchomości uczestniczą w kosztach budowy urządzeń infrastruktury technicznej przez wnoszenie na rzecz gminy opłat adiacenckich. Stosownie natomiast do art. 145 ust. 1 i 2 tej samej ustawy ustalenie tych opłat może nastąpić "po stworzeniu warunków do podłączenia nieruchomości do poszczególnych urządzeń albo po stworzeniu warunków do korzystania z wybudowanej drogi". Ustawodawca powiązał wiec w sposób wyraźny ustalenie opłaty adiacenckiej z tytułu wybudowania drogi, tak samo zresztą jak i z tytułu budowy innych urządzeń infrastruktury technicznej, z faktem stworzenia warunków do korzystania z nich. Do ustalenia wysokości opłaty stosownie do art. 146 ust. 2 tej ustawy uwzględnia się różnicę wartości nieruchomości przed wybudowaniem tych urządzeń infrastruktury w stosunku do wartości, jaka ma ona po jej wybudowaniu. Już same tylko wspomniane uregulowania wskazują na to, iż wolą ustawodawcy było obciążenie obowiązkiem poniesienia tej opłaty podmiotów, które w dacie wybudowania owych urządzeń były właścicielami bądź użytkownikami wieczystymi nieruchomości, dla których wybudowano owe urządzeń infrastrukturalne. W orzecznictwie sądów administracyjnych kwestia podmiotu, na który nakładany jest obowiązek uiszczenia opłaty adiacenckiej była wielokrotnie poddawana analizie. W aktualnym orzecznictwie NSA zostało jednolicie przyjęte stanowisko, iż do uiszczenia opłaty adiacenckiej z tytułu wartości nieruchomości spowodowanej budową drogi lub urządzeń infrastruktury technicznej zobowiązany jest podmiot będący właścicielem nieruchomości z chwili stworzenia warunków podłączenia do infrastruktury technicznej - wyrok NSA z 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1063/10, wyrok NSA z 22 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 617/09,wyrok NSA z 7 kwietnia 2010, sygn. akt I OSK 514/09, wyrok NSA z 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 833/10. Pogląd ten podziała w całości Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W sprawie nie było sporu, że warunki do korzystania z nowowybudowanej drogi zostały stworzone w dniu [...] grudnia 2011 r. Stąd do uiszczenia opłaty adiacenckiej z tego tytułu zobowiązany jest podmiot będący właścicielem nieruchomości właśnie w tej dacie. W okolicznościach niniejszej sprawy, ze zgromadzonych dokumentów wynika, że Skarżący nie był współwłaścicielem spornej działki w dniu [...] grudnia 2011 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego II Wydział Cywilny w B. z [...] stycznia 2007 r. sygn. akt [...] spadek po A. D. zmarłym dnia [...] października 2003 r. nabyli córka A. B. w ½ części i syn M. D. w ½ części. Następnie w postanowieniu Sądu Rejonowego II Wydział Cywilny w B. z [...] grudnia 2008 r. sygn. akt [...] ustalono, że w skład spadku po A. D. wchodzi udział w wysokości ½ części w nieruchomości położonej przy ul. [...]. w B. oznaczonej nr [...]. Sąd dokonał zniesienia współwłasności oraz działu spadku w ten sposób, że nieruchomość o nr [...]. przyznał na wyłączną własność A. B., zaś nieruchomość o nr [...] przyznał na wyłączną własność M. D. Postanowienie to uprawomocniło się [...] stycznia 2009 r. Postanowieniem z [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy II Wydział Cywilny w B. wznowił postępowanie w sprawie [...] i zmienił postanowienie z [...] grudnia 2008 r. w ten sposób, że dokonał podziału majątku wspólnego i działu spadku dzieląc nieruchomość o nr [...] na działkę o nr [...], która przyznał M. D. oraz działkę o nr [...], co do której zarządzono sprzedaż w drodze licytacji. W uzasadnieniu postanowienia z [...] czerwca 2012 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy II Wydział Cywilny w B. wskazał, że z treści postanowienia z [...] listopada 2011 r. wynika, że współwłaścicielami działki nr [...] są M. D. z udziałem w ½ części, A. B. z udziałem w ¼ części i M. D. z udziałem w ¼ części. Postanowieniem z [...] kwietnia 2012 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy II Wydział Cywilny Odwoławczy w B. oddalił apelacje od wyroku Sądu Rejonowego w B. z [...] listopada 2011 r. Postanowienie uprawomocniło się dnia [...] kwietnia 2012 r. Analizując skutki, jakie wywołało postanowienie Sądu Rejonowego II Wydział Cywilny w B. z [...] grudnia 2008 r. sygn. akt [...], należy wskazać, że zgodnie z art. 624 k.p.c. z chwilą uprawomocnienia się postanowienia przyznającego dotychczasowym współwłaścicielom części lub jednemu z nich całość rzeczy, własność przechodzi na uczestników wskazanych w postanowieniu. Przejście na współwłaścicieli własności przyznanych im części rzeczy wspólnej lub na jednego z nich przyznanej mu całej rzeczy następuje z chwilą uprawomocnienia się konstytutywnego postanowienia (por. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 19 września 2002 r., II CK 21/02, LEX nr 55570; wyrok SN z dnia 24 sierpnia 2005 r., II CK 48/05, LEX nr 604042; postanowienie SN z dnia 17 marca 2011 r., IV CSK 366/10, LEX nr 829178), skutecznego co do zasady erga omnes. Z dniem [...] stycznia 2009 r. A. B. uzyskała zatem wyłączną własność nieruchomości o nr [...]. Postanowieniem z [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...] w wyniku wznowienia postępowania Sąd Rejonowy II Wydział Cywilny w B. zmienił postanowienie z [...] grudnia 2008 r. W wyniku tej zmiany współwłaścicielami działki nr [...] stali się M. D. z udziałem w ½ części, A. B. z udziałem w ¼ części i M. D. z udziałem w ¼ części. Jednakże skutek ten nastąpił z dniem uprawomocnienia się postanowienia z [...] listopada 2011 r., tj. [...] kwietnia 2012 r. Uchylenie orzeczenia we wznowionym postępowaniu eliminuje bowiem to orzeczenie wyłącznie na przyszłość – ex nunc. Reasumując, w okresie od [...] stycznia 2009 r. do [...] kwietnia 2012 r. wyłączną właścicielką nieruchomości o nr [...] pozostawała A. B., natomiast prawo współwłasności tej nieruchomości nie przysługiwało M. D. Skoro tak, to M. D. nie był właścicielem nieruchomości nr [...] w dniu [...] grudnia 2011 r., czyli w dacie stworzenia warunków do korzystania z nowowybudowanej ulicy [...]w B. W konsekwencji nie została spełniona przesłanka do obciążenia go obowiązkiem uiszczenia opłaty adiacenckiej z tego tytułu. Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, czyli art. 144 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organy nie dokonały prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i w konsekwencji do błędnie ustalonego stanu faktycznego niewłaściwie zastosowały przywołaną regulację. W tych okolicznościach, zbędnym jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi, podważających zasadność nałożenia opłaty adiacenckiej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, Nr 1270 ze zm.), Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta B. Stosownie do art. 152 w/w ustawy orzeczono, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.