II SA/Bk 191/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder (spr.),, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 08 maja 2007 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych oddala skargę Zaskarżoną decyzją Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] grudnia 2006r. nr [...]utrzymano w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. z dnia [...] października 2006r. nr [...] o uchyleniu decyzji ostatecznej tego organu z dnia [...] października 2004r. nr [...] i odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych A. L. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. W dniu 11 czerwca 2004r. A. L. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji w dniu [...] października 2004r. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Od powyższej decyzji producent rolny nie odwołał się. Dnia [...] czerwca 2005r. do W. – M. Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęła informacja dotycząca niespełnienia przez A. L. warunków art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności do cukru (Dz. U. z 2004r. nr 6 poz. 40 ze zm.). W związku z powyższym w dniu 1 sierpnia 2005r. przeprowadzono dowód w postępowaniu administracyjnym, w wyniku którego ustalono, iż A. L. nie był posiadaczem w 2004 roku działek ewidencyjnych zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W tym stanie rzeczy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. postanowieniem z dnia [...]sierpnia 2005r. nr [...] wznowił postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie. W następstwie tego postępowania organ I instancji w dniu [...] września 2005r. wydał decyzję [...] odmawiającą A. L. przyznania płatności bezpośrednich. Od tej decyzji producent rolny odwołał się do Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. Po rozpoznaniu powyższego odwołania organ odwoławczy decyzją z dnia [...] listopada 2005r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach zaś uzasadnienia wskazano na potrzebę przesłuchania dodatkowych świadków, a także wykorzystania wszelkich środków prawnych w celu ustalenia stanu faktycznego. Mając na względzie powyższe zalecenia, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. w dniu [...] listopada 5005r. wydał decyzję nr[...], mocą której ponownie odmówił przyznania A. L. płatności bezpośrednich za rok 2004. Od powyższej decyzji wnioskodawca odwołał się do organu wyższej instancji. Uznając, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe było niepełne (brak zeznań świadków odnoszących się do wszystkich działek zadeklarowanych we wniosku), Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...] stycznia 2006r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego (przesłuchaniu świadka H. Z.) organ I instancji decyzją z dnia [...] marca 2006r. nr [...] orzekł o odmowie przyznania wnioskowanych płatności. Nie godząc się z tym stanowiskiem wnioskodawca ponownie odwołał się do Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., który to organ decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W dniu 2 maja 2006r. zawiadomiono ponadto A. L. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004, ustalając następnie powyższą kwotę decyzją z dn. [...] maja 2006r. nr [...]. Z kolei od tej decyzji A. L. wniósł odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem Prezesa ARiMR. W dniu [...] sierpnia 2006r. Prezes ARiMR stwierdził nieważność decyzji Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. z dnia [...] kwietnia 2006r. oraz decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G. z dnia [...] marca 2006r. ze względu na fakt, iż ta ostatnia decyzja w swej sentencji zawierała jedynie rozstrzygnięcie załatwiające sprawę merytorycznie, nie posiadała natomiast rozstrzygnięcia usuwającego z obrotu prawnego decyzję opartą o wadliwe ustalenia faktyczne tj. decyzję z dnia [...] października 2004r. Ponadto skarga na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego w Ł. z dnia [...] kwietnia złożona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku ze względu na nieuiszczenie przez skarżącego opłaty w wyznaczonym terminie - została odrzucona postanowieniem z dnia 25 września 2006r. W tym stanie rzeczy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w G. w dniu [...] października 2006r. wydał decyzję nr [...] o uchyleniu decyzji ostatecznej z dnia [...] października 2004r. nr [...] i odmowie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych A. L. Nie godząc się z tą decyzją wnioskodawca złożył odwołanie do Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł., który rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym nie podzielił zarzutów podniesionych przez A. L. i decyzją z dnia [...] grudnia 2006r. orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podał, iż w świetle art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004r., Nr 6, poz. 40 ze zm.), płatności bezpośrednie do gruntów rolnych przysługują producentowi rolnemu na będące w jego posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Zgodnie zaś z definicją pojęcia posiadania zawartą w art. 336 kc, posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie stanowi zatem stan faktycznego władztwa nad rzeczą, na które składają się dwa elementy: (element fizyczny) wyrażający się we władaniu rzeczą oraz (element psychiczny) wyrażający się w psychicznym nastawieniu do wykonywanego władztwa (władanie dla siebie). Na potwierdzenie powyższego organ powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, wedle którego posiadanie jest stanem faktycznym polegającym na rzeczywistym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą, przy czym niezbędnym elementem cywilistycznej konstrukcji posiadania, jest psychiczny czynnik zamiaru władania rzeczą dla siebie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy wskazano, iż z akt sprawy, w szczególności zaś protokołów przesłuchania świadków w dniach: 1 sierpnia 2005r., 21 listopada 2005r. i 2 marca 2006r., a także z oświadczenia z dnia 15 września 2006r. złożonego przez M. M. wynika, iż A. L. nie był posiadaczem w 2004 roku działek ewidencyjnych o nr [...], [...],[...] położonych w woj. p., pow. g., gm. W., obręb W. Przeciwnie zdaniem organu wskazane dowody bezspornie świadczą, iż posiadaczami wymienionych działek rolnych w 2004 roku byli: M. M. ([...], [...] i [...]), M. M. i J. M. ([...]). Natomiast działka rolna o nr [...]/[...] - po weryfikacji okazała się nieużytkiem. W tych okolicznościach przyjęto, iż powierzchnię opisanych wyżej działek (1,32 ha) należy traktować jako powierzchnię zawyżoną. W dalszej części uzasadnienia organ ustalił, iż pozostałe działki określone we wniosku o przyznanie płatności, tj. działka o nr [...] i [...]użytkowane są rolniczo przez H. Z. w imieniu i na rzecz odwołującego. Dodatkowo uwzględniając w postępowaniu odwoławczym przedłożone przez odwołującego - oświadczenia L. Z. z dnia [...] stycznia 2005r. i dnia 10 maja 2006r., wskazujące, iż w/w użytkował na rzecz A. L. działkę o nr [...] położoną w woj. p., pow. g., gm. W., obręb W. przyjęto, iż suma wyżej wymienionych działek wynosząca łącznie 4,35 ha stanowi powierzchnię stwierdzoną w wyniku postępowania administracyjnego. Obliczenie zaś różnic procentowych dokonano - dzieląc obszar zawyżony ustalony w trakcie postępowania wyjaśniającego przez obszar stwierdzony w wyniku tego postępowania. Obliczenie różnic procentowych dla Jednolitej Płatności Obszarowej i Uzupełniającej Płatności Obszarowej przedstawiono za pomocą następującego działania (1,32 : 4,35) x 100 = 0,3034 x 100 = 30,34 % Stosownie zaś do art. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003r., (Dz. Urz. WE nr L 328 z dnia 17.12.2003r.) ustanawiającego środki przejściowe dla stosowania w odniesieniu do 2004r. rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji, stanowiącego, iż jeżeli stwierdzona różnica między zadeklarowanym, a rzeczywistym polem powierzchni (w rozumieniu artykułu 2 punkt (r) Rozporządzenia (WE) nr 2419/2001) wynosi więcej, niż 3%, ale nie więcej niż 30% ustalonego pola powierzchni, kwota która ma być przyznana w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej zostanie zmniejszona, w rozpatrywanym roku, o dwukrotną wartość stwierdzonej różnicy.). Jeśli różnica jest większa niż 30% wyznaczonego obszaru, żadna pomoc nie jest przyznawana za dany rok. W niniejszym przypadku, różnica wyniosła 30,34 % i w związku z powyższym jednolita płatność obszarowa nie może zostać przyznana. Ponadto w oparciu o art. 32 Rozporządzenia Komisji (WE) 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001r., (Dz. Urz. WE 327 z 12.12.2001r.) ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemy zarządzania i kontroli dla niektórych schematów pomocowych Wspólnoty ustanowionego na mocy rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3508/9, jeżeli, w odniesieniu do grupy upraw, zadeklarowana powierzchnia przekracza powierzchnię określoną zgodnie z artykułem 31 ust. 2 (Rozp. 2419/1999), pomoc jest obliczana na podstawie określonej powierzchni zmniejszonej o podwójną stwierdzoną różnicę. Jeżeli różnica ta jest większa niż 3 % albo 2 hektary ale nie więcej niż 20 % określonej powierzchni. Jeśli różnica jest większa niż 20 % obszaru ustalonego, pomoc obszarowa nie jest przyznawana dla danej grupy upraw. W przypadku A. L., różnica wyniosła 30,34 % i dlatego w ocenie organu należało odmówić przyznania płatności uzupełniającej. Od tej decyzji A. L. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku podnosząc, iż nie zgadza się ustaleniami wynikającymi z przeprowadzonego postępowania dowodowego, a mianowicie wskazaniem organu odwoławczego, iż gospodarstwo nie było uprawione na jego rzecz oraz sposobem wyliczenia zawyżonej powierzchni. Skarżący podał, iż jeszcze przed wprowadzeniem Agencji zawarł układ z M. M. (bratem) polegający na tym, iż w/w obrabiał jego działki na jego rzecz, sprzedawał siano, brał za swoją usługę i resztę zwracał mu, na dowód czego skarżący przedłożył przekazy wysyłane przez żonę brata – J. M. W odpowiedzi na skargę Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zarzuty skargi są nieuzasadnione. Stosownie do art. 3 ustawy z dn. 30.08.2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego. Przeciwnie w ocenie Sądu kwestionowane rozstrzygnięcie odpowiada prawu. W szczególności uznać należy, iż organ odwoławczy prawidłowo ustalił stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosował i zinterpretował przepisy prawa obowiązujące w chwili wydawania skarżonej decyzji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 roku o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. Nr 6, poz. 40 ze zm.), osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej producentem rolnym, przysługują płatności na będące w jej posiadaniu gruntu rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchnia nie mniejszej niż 1 ha, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym prowadzona jest uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzący w skład gospodarstwa rolnego. Posiadaczem gospodarstwa rolnego jest osoba, która jest właścicielem, dzierżawcą, użytkownikiem, najemcą, zarządcą lub w inny sposób wykorzystuje grunty rolne. Posiłkując się jednocześnie definicją ustawową posiadania zawartą w treści przepisu art. 336 kc, wskazać należy, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel tzw. posiadacz samoistny, jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą tzw. posiadacz zależny. Warunki zaś utrzymywania dobrej kultury rolnej uregulowane są w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. (Dz.U.2004, Nr 65, póz. 600 ze zm.). Zgodnie z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, utrzymywaniem gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska jest: 1) uprawa roślin lub ugorowanie - w przypadku gruntów rolnych, 2) koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie, co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca - w przypadku łąk. 3) wypasanie zwierząt w okresie wegetacyjnym lub koszenie okrywy roślinnej i jej usunięcie, co najmniej raz w roku w terminie do dnia 31 lipca - w przypadku pastwisk. W tym stanie prawnym nie budzi wątpliwości stanowisko organu II instancji, iż skarżący nie był posiadaczem wszystkich działek zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności i nie prowadził na nich działalności rolniczej. Powyższe znajduje potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, w szczególności w protokołach przesłuchania świadków z dnia: 1 sierpnia 2005r., 21 listopada 2005r. i 2 marca 2006r. oraz w oświadczeniu złożonym przez M. M. w dniu 15 września 2006r. (k. 22, 49, 56, 57, 100, 101 i 147 akt administracyjnych). W ocenie Sądu powołane wyżej dowody w sposób jednoznaczny wskazują, iż działki o nr 865, 866 i 1854 w 2004 roku były użytkowane przez M. M. na podstawie ustnej umowy dzierżawy zawartej z A. L., działka o nr [...] dodatkowo przez J. M., natomiast działka o nr [...]/[...] nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska i stanowiła nieużytek. Stąd sumę powierzchni tych działek prawidłowo uznano jako powierzchnię zawyżoną. Uwzględniona zaś przez Dyrektora Agencji treść oświadczenia L. Z. z dnia 1 stycznia 2005r. i z dnia 10 maja 2006r. bezspornie dowodzi, iż działka nr [...] użytkowana była rolniczo na rzecz skarżącego. Stąd podzielić należy pogląd organu, iż suma powierzchni tej działki oraz działek o nr [...] i [...] również użytkowanych na rzecz skarżącego, ale przez H. Z. stanowi areał działek rolnych stwierdzonych w wyniku postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy różnica pomiędzy zadeklarowaną a rzeczywistą powierzchnią wyniosła w konkretnej sprawie - 30,34 %. Wyliczenie zawyżonej powierzchni gruntów zgłoszonych we wniosku uznać należy za prawidłowe, co z kolei w myśl obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa przesądziło, iż jednolita płatność obszarowa nie mogła zostać przyznana. Konsekwencją tego wliczenia była również odmowa przyznania płatności uzupełniającej. Zgodnie bowiem z art. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003r., (Dz. Urz. WE nr L 328 z dnia 17.12.2003r.) ustanawiającego środki przejściowe dla stosowania w odniesieniu do 2004r. rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji, w przypadku stwierdzona różnica między zadeklarowanym, a rzeczywistym polem powierzchni (w rozumieniu artykułu 2 punkt (r) Rozporządzenia (WE) nr 2419/2001) wynoszącej więcej, niż 3%, ale nie więcej niż 30% ustalonego pola powierzchni, kwota która ma być przyznana w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej ulega zmniejszeniu w rozpatrywanym roku o dwukrotną wartość stwierdzonej różnicy. Jeśli różnica jest większa niż 30% wyznaczonego obszaru, żadna pomoc nie jest przyznawana za dany rok. Stosownie zaś do art. 32 Rozporządzenia Komisji (WE) 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001r., (Dz. Urz. WE 327 z 12.12.2001r.) ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemy zarządzania i kontroli dla niektórych schematów pomocowych Wspólnoty ustanowionego na mocy rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3508/9, jeżeli, w odniesieniu do grupy upraw, zadeklarowana powierzchnia przekracza powierzchnię określoną zgodnie z artykułem 31 ust. 2 (Rozp. 2419/1999), pomoc jest obliczana na podstawie określonej powierzchni zmniejszonej o podwójną stwierdzoną różnicę. Jeżeli różnica ta jest większa niż 3 % albo 2 hektary ale nie więcej niż 20 % określonej powierzchni. Jeśli różnica jest większa niż 20 % obszaru ustalonego, pomoc obszarowa nie jest przyznawana dla danej grupy upraw. Ustosunkowując się natomiast do twierdzeń skarżącego dotyczących prowadzenia działalności rolniczej na spornych działkach i przedstawionych na tę okoliczność przekazów pieniężnych dokonywanych na jego rzecz przez J. M. uznać należy je za całkowicie niewiarygodne, albowiem zdaniem Sądu nie potwierdzają one prowadzenia działalności rolniczej w 2004 roku na spornych działkach. Przede wszystkim zauważyć należy, iż załączone kserokopie przekazów zawierają stempel pocztowy z datą "14.04.2002" i "4.03.2003", a zatem nie dotyczą roku 2004. Końcowo podkreślić należy, iż zadaniem ARiMR nie jest rozstrzyganie sporów pomiędzy użytkownikami gruntów rolnych a jedynie ustalenie, kto jest posiadaczem spornych działek oraz spełnia wymogi związane z utrzymaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Godzi się też zauważyć, iż celem ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, na co wielokrotnie zwracał już uwagę tutejszy Sąd w wydawanych wyrokach jest finansowe wspieranie producentów rolnych, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne, chociaż nie są ich właścicielami. Pogląd ten został przedstawiony między innymi w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12.07.2005r. sygn. akt II SA/Bk 718/04 oraz z dnia 20.04.2006r. sygn. akt II S/Bk 1107/05, w których stwierdza się, iż dopłaty nie są przewidziane dla właścicieli, którzy dysponują jedynie tytułem własności nie zajmując się natomiast produkcja rolną. Mając powyższe na względzie zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono jak na wstępie.