II SA/Bk 193/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 maja 2017 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Ś. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie udostępnienia nieruchomości p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego; A. Ś. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródło miesięcznego utrzymania wnioskodawcy stanowi dochód z tytułu emerytury w kwocie 767 zł oraz dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej kwocie 7.000 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi drewniany dom o powierzchni 120 m2 (wartości 30.000 zł), nieruchomość rolna o powierzchni 7 ha (oddana w dzierżawę) oraz samochód osobowy O. i stary ciągnik [...]. Skarżący poza tym nie posiada zgromadzonych oszczędności i innych przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu swego wniosku wskazał, iż jego dochody przeznaczane są na bieżące wydatki tj. życie – 500 zł; energia elektryczna – 80 zł; telefon – 40 zł; leki – 100 zł, paliwo do samochodu -100 zł (k. 16-17). Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, iż posiadanie przez skarżącego stałego źródła dochodu w wysokości 1.350 zł miesięcznie przy wydatkach rzędu 820 zł oraz majątku w postaci domu i nieruchomości rolnej pozwalają na uznanie, iż wnioskodawca jest w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej, które wynoszą obecnie 200 zł oraz w drugiej sprawie w tej samej wysokości. Skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia wskazując, iż referendarz nie uwzględnił wydatków ponoszonych przez niego na sezon grzewczy w kwocie 4000-5000 zł za opał domu oraz wydatków w postaci opłat ustawowych za samochód i ciągnik. Na tej podstawie wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienia go od kosztów sądowych w sprawie. Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że kwota wydatków na utrzymanie miesięczne również została zaniżona o kwotę co najmniej 250 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, określa natomiast przepis art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym miejscu należy przypomnieć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jak stwierdził zaś Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 200 zł (podobnie w sprawie II SA/Bk 194/17). Jak wynika zaś z przedstawionej w treści wniosku sytuacji finansowej i majątkowej skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada drewniany dom o powierzchni 120 m2 (wartości 30.000 zł), nieruchomość rolną o powierzchni 7 ha (oddana w dzierżawę) oraz samochód osobowy O. i stary ciągnik [...]. Źródło miesięcznego utrzymania wnioskodawcy stanowi dochód z tytułu emerytury w kwocie 767 zł oraz dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej kwocie 7.000 zł. Skarżący wymienił wprawdzie liczne wydatki obciążające jego budżet domowy (rozszerzając je dodatkowo w sprzeciwie), jednak po pierwsze nie wszystkie z nich korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, a po drugie żadne z tych wydatków nie zostały udokumentowane. Koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy zaś uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego. Skarżący pominął też milczeniem, jaki dochód otrzymuje z tytułu dzierżawy należącej do niego nieruchomości rolnej. W tych okolicznościach Sąd doszedł do wniosku, że wysokość zadeklarowanych dochodów skarżącego (1350 zł), jak również okoliczność, że uzyskiwane są one z emerytury i dopłat do gruntów rolnych, a więc mają charakter stały i przewidywalny, pozwala stronie w ramach planowania wydatków uwzględnić konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego. W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można również pomijać faktu, że skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu i nie ponosi opłat czynszowych. W ocenie Sądu przedstawione we wniosku i w sprzeciwie okoliczności nie wskazują, aby skarżący znajdował się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów związanych z jego udziałem w sprawie na ogół obywateli (a do tego sprowadza się przyznanie prawa pomocy). Skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie, pomimo ograniczenia wydatków do minimum niezbędnego do utrzymania, we własnym zakresie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych przyczyn zasadne jest zatem utrzymanie w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.