II SA/Bk 194/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marek Leszczyński, po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Ś. na decyzję Wojewody P. z dnia [ ...] stycznia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego; A. Ś. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (około 4.000 zł) i ustanowienie adwokata (k. 70) podając, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką. Źródło miesięcznego utrzymania wnioskodawcy stanowi dochód z tytułu emerytury w kwocie 760 zł oraz dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej kwocie 8.000 zł, a także renta matki w kwocie 1.000 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi drewniany dom o powierzchni 120 m2 (wartości 20.000 zł), nieruchomość rolna o powierzchni 8 ha (oddana w dzierżawę) oraz samochód osobowy o wartości 1.500 zł. Skarżący poza tym nie posiada zgromadzonych oszczędności i innych przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu swego wniosku wskazał, iż jego dochody przeznaczane są na bieżące wydatki tj. wyżywienie na dwie osoby – 1.200 zł; leki – 600 zł; energia elektryczna – 150 zł; woda – 25 zł; telefon – 40 zł; opał na zimę – 4.000 zł rocznie; samochód ubezpieczenie – 500 zł rocznie, paliwo – 150 zł (k. 70-71). Postanowieniem z dnia 9 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, iż posiadanie przez skarżącego i jego matkę dochody w wysokości 2500 zł miesięcznie przy wydatkach na tym samym poziomie oraz majątku w postaci domu i nieruchomości rolnej pozwalają na uznanie, iż wnioskodawca jest w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej, które mogą wynosić obecnie 100 zł oraz koszty pełnomocnika. Skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia wskazując, iż uwzględniono okoliczności, że dochody i wydatki są na tym samym poziomie. Na tej podstawie wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienia go od kosztów sądowych w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym określa przepis art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowiąc, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym miejscu należy przypomnieć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Prawo pomocy jest wprawdzie jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, nie oznacza to jednak, że powinno być stosowane w każdym przypadku, gdy wnosi o to strona postępowania. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jak stwierdził zaś Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Wskazać należy, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych zaliczyć można wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł oraz koszty pełnomocnika. Jak wynika zaś z przedstawionej w treści wniosku sytuacji finansowej i majątkowej skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem miesięcznego utrzymania wnioskodawcy i jego matki są jego dochody z emerytury oraz dopłat do gruntów rolnych w łącznej kwocie 1.426,67 zł (dopłaty w kwocie 8.000/12 miesięcy oraz emerytura) oraz renta matki w kwocie 1.000 zł. Z wykazanych wydatków skarżącego wynika również, iż miesięczne ponosi on koszty utrzymania rodziny na poziomie 2.500 zł. Majątek wnioskodawcy stanowi drewniany dom o powierzchni 120 m2 (wartości 20.000 zł), nieruchomość rolna o powierzchni 8 ha (oddana w dzierżawę) oraz samochód osobowy. Skarżący wymienił wprawdzie liczne wydatki obciążające jego budżet domowy, jednak po pierwsze nie wszystkie z nich korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, a po drugie żadne z tych wydatków nie zostały udokumentowane. Skarżący nie wykazał też, aby posiadał jakieś zadłużenie, tym samym uznać należy że jest on w stanie wygospodarować z posiadanych środków kwotę na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Koszty sądowe jako należności budżetu państwa należy zaś uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego. W tych okolicznościach Sąd doszedł do wniosku, że wysokość zadeklarowanych dochodów skarżącego, jak również okoliczność, że uzyskiwane są one z emerytury i dopłat do gruntów rolnych oraz renty matki skarżacego, a więc mają charakter stały i przewidywalny, pozwala stronie w ramach planowania wydatków uwzględnić konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego. W ocenie Sądu przedstawione we wniosku i w sprzeciwie okoliczności nie wskazują, aby skarżący znajdował się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów związanych z jego udziałem w sprawie na ogół obywateli (a do tego sprowadza się przyznanie prawa pomocy). Skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie, pomimo ograniczenia wydatków do minimum niezbędnego do utrzymania, we własnym zakresie ponieść pełnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz ustanowienia pełnomocnika. Z tych przyczyn zasadne jest zatem utrzymanie w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.