II SA/Bk 2/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska - Nazarczyk (spr.), po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2008 roku sprzeciwu A. S. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 lutego 2008 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] listopada 2007 roku Nr [...] w przedmiocie nakazania rozebrania przez zasypanie samowolnie wybudowanego stawu p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata Pani A. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z H. K. (konkubent), K. i P. S. (syn i synowa) oraz synami K. S. i P. S. Jedyne źródło utrzymania rodziny stanowi dochód uzyskiwany przez skarżącą z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 764,97 zł miesięcznie (9179,68 zł rocznie). H. K., K. i P. S. pozostają osobami bezrobotnymi, nie osiągają dochodu. Synowie P. i K. S. uczęszczają do szkół. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzą: dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha oraz zabudowania gospodarcze (stodoła, chlew, garaż – k. 12 – 13). Pismem z dnia 23 stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. wezwał panią A. S. do uzupełnienia złożenia oświadczenia (k. 15). W odpowiedzi na powyższe wezwanie pani A. S. dołączyła do akt sprawy: zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w A. z dnia [...] stycznia 2008 r. (k. 19-20 z koperty na karcie 18); faktury VAT (k. 22-29, k. 33-34 k. 54-55 z koperty na karcie 18); kserokopie dowodów rejestracyjnych k. 40; decyzje Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B. z dnia [...] grudnia 2007 r., [...] stycznia 2008 r., [...] stycznia 2008 r. w sprawie przyznania płatności producentowi surowca tytoniowego (k. 21, k. 44-45 z koperty na karcie 18); decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A. z dnia [...] października 2006 r. w przedmiocie przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, z dnia [...] listopada 2006 r. w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych (k. 30, k. 32 z koperty na karcie 18); decyzję Wójta Gminy A. z dnia 07 lutego 2007 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2007 r. w podatku od nieruchomości (k. 28 z koperty na karcie 18); upomnienie Wójta Gminy A. z dnia 18 października 2007 r. (k. 29 z koperty na karcie 18); decyzję Wójta Gminy Sz. w sprawie wymiaru podatku rolnego na 2007 r. (k. 55 z koperty na karcie 18); ubezpieczenie OC PZU z dnia 01 stycznia 2008 r. (k. 46 z koperty na karcie 18); rachunki poświadczające wysokość ponoszonych wydatków (k. 35 - 37, k. 38, k. 41 - 43 z koperty na karcie 18). Postanowieniem z dnia 25 lutego 2008 roku tutejszy sąd w osobie referendarza sądowego oddalił wniosek pani A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożyła pani A. S. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazała, iż otrzymane w okresie od 17 grudnia do 18 stycznia dopłaty w wysokości 48.966,13 zł to są środki, które muszą wystarczyć na cały 2008 rok. Z tego natomiast trzeba kupić paliwo, spłacać raty kredytów, energię, telefon oraz utrzymać całą rodzinę. Ponadto wnioskodawczyni podkreśliła, iż od 17 lutego 2008 roku do końca lutego przebywała na zwolnieniu, po którym idzie na rehabilitację. Podkreśliła, iż we wcześniejszych pismach podała wszystkie swoje wydatki, na które miała dokumenty potwierdzające, natomiast nie dostarczyła jeszcze faktury na zakup paliwa (oleju opałowego) na 6.000 litrów oraz zakup nawozów. W związku z powyższym podniosła, iż nie poradziłaby sobie, gdyby nie korzystanie z kredytów. Podkreśliła ponadto, iż posiadane samochody są już stare, zaś wysokie rachunki telefoniczne wiążą się z częstym załatwianiem spraw dotyczących gospodarstwa rolnego przez telefon. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odpłatność jest jedną z podstawowych zasad postępowania przed sądem administracyjnym. Reguła ta doznaje wyjątków tylko w sytuacjach szczegółowo określonych przepisami. Są to zwolnienia ustawowe wymienione zwłaszcza w przepisie art. 239 p.p.s.a. oraz prawo pomocy czyli zwolnienie od kosztów sądowych na wniosek strony. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione podlega ostatecznie ocenie sądu. Analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącej wykazała, iż jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, a jej stan majątkowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej w oparciu o dane wskazane w oświadczeniu majątkowym, jego uzupełnieniu oraz sprzeciwie, w przeważającej mierze udokumentowane stosownymi zaświadczeniami i rachunkami należy wskazać, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. W ocenie Sądu przywołane przez skarżącą okoliczności (sytuacja materialna) nie stanowią dostatecznego uzasadnienia do przyznania prawa pomocy i to w zakresie całkowitym. Skarżąca posiada stałe źródło dochodu z gospodarstwa rolne, a wysokość przedmiotowego świadczenia jest wystarczająca zarówno do ponoszenia bieżących kosztów utrzymania jak i pokrycia kosztów procesu. Zdaniem sądu skarżąca jest bowiem w stanie ponieść koszty postępowania. W złożonym oświadczeniu pani A. S. wykazała, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z H. K. (konkubent), K. i P. S. (syn i synowa) oraz uczącymi się synami K. S. i P. S. K. S. i H. K. nie osiągają dochodów, są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku (k. 19 - 20 z koperty na karcie 18). Jedynym źródłem dochodu rodziny pozostaje dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (hodowla tytoniu) uzyskany przez panią A. S. i P. S. W okresie od 09 października 2007 r. do 10 stycznia 2008 r. z tytułem sprzedaży tytoniu skarżąca uzyskała 39.991,78 zł (faktury VAT: z dnia 09 października 2007 r. nr 00720/S/101/07 – k. 24; z dnia 25 października 2007 r. nr 00956/S/101/07 – k. 22; z dnia 27 listopada 2007 r. nr 01314/S/101/07 – k. 25; z dnia 06 grudnia 2007 r. nr 01506/S/101/07 – k. 23; z dnia 10 stycznia 2008 r. nr 00079/S/101/06 – k. 26 z koperty na karcie 18) – po dokonaniu odliczeń (pożyczki, ubezpieczenie, opłaty) łączny dochód wnioskodawczyni z tego tytułu wyniósł 1264,69 zł – (k. 23 v z koperty na karcie 18). Dodatkowo w okresie od 17 grudnia 2007 r. do 23 stycznia 2008 r. A. S. i P. S. uzyskali łącznie 48.966,13 zł z tytułu płatności przyznawanych producentom surowców tytoniowych (decyzje Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B. z dnia [...] grudnia 2007 r., [...] stycznia 2008 r., [...] stycznia 2008 r. k. 21, k. 44-45 z koperty na karcie 18). Wydatki rodziny stanowią opłaty ponoszone za: wodę – 365,78 zł (dołączone faktury za okres od 16 maja 2007 r. do 10 grudnia 2007 r. – k. 49 z koperty na karcie 18); telefon komórkowy – 666.09 zł (faktury za okres od 10 września 2007 r. do 09 grudnia 2007 r. – k. 38 z koperty na karcie 18); energię elektryczną – 751,80 zł miesięcznie (za okres wrzesień - listopad 2007 r. k. 35 i k. 37 z koperty na karcie 18); olej opałowy – 5700 zł (faktury z dnia 18 stycznia 2007 r. i z dnia 16 sierpnia 2007 r. - k. 34 z koperty na karcie 18); KRUS – 268 zł kwartalnie (k. 36 z koperty na karcie 18); podatek od nieruchomości 425 zł rocznie (k. 28 z koperty na karcie 18); ubezpieczenie PZU – 597 zł rocznie (k. 46 z koperty na karcie 18). Majątek wnioskodawczyni oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym stanowią: dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, zabudowania gospodarcze (stodoła, chlew, garaż), samochody osobowe [...]; [...] oraz ciągnik rolniczy [...] (k. 40). Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, iż A. S. w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. 15 stycznia 2008 r. (k. 14) oraz w dacie jego rozpoznawania dysponowała środkami umożliwiającymi pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej. Zajmując takie stanowisko sąd wziął pod uwagę, iż skarżąca mimo, iż nie otrzymuje comiesięcznego dochodu, to dysponuje dochodem uzyskiwanym z gospodarstwa rolnego również w sposób ciągły, tyle że w poszczególnych miesiącach tj. okresie jesienno – zimowych kiedy to otrzymuje środki finansowe za sprzedaż tytoniu. W okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie skargi na sporne rozstrzygniecie PWINB w B. i już po jej złożeniu skarżąca otrzymała kwotę 48.966,13 zł z tytułu płatności przyznawanych producentom surowców tytoniowych oraz dochodu z tytułu sprzedaży tytoniu w wysokości 1264,69 zł. Wzmiankowane płatności zostały przyznane w okresie od 17 grudnia 2007 r. do 23 stycznia 2008 r., dodatkowo skarżąca dnia 06 grudnia 2007 r. osiągnęła dochód z tytułu sprzedaży tytoniu. Natomiast skarga na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. została złożona dnia 21 grudnia 2007 r. (k. 7). Podkreślenia wymaga, iż w momencie zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego skarżący powinien w ramach posiadanych środków finansowych wygospodarować kwoty niezbędne do pokrycia kosztów z tym związanych. Tym samym dochód uzyskany przez A. S. we wskazanym wyżej okresie, powinien być w części przeznaczony na pokrycie kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie niniejszej, zwłaszcza, że jego wysokość wielokrotnie je przekracza. Niewątpliwie koszty postępowania sądowoadministracyjnego nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, dlatego też część uzyskiwanych środków powinna być przeznaczona na ich poniesienie. Również nie wpływają znacząco na zmianę sytuacji materialnej okoliczności przedstawione przez skarżącą w sprzeciwie, tym bardziej, iż skarżąca miała możliwość już wcześniej (w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 23 stycznia 2008 roku) wyszczególnić wszystkie wydatki związane z bieżącym utrzymaniem skarżącej oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, czego de facto nie uczyniła, nadsyłając tylko część faktur i dokumentów związanych z określeniem jej sytuacji majątkowej i nie dokonując żadnych własnych wyliczeń związanych comiesięcznym utrzymaniem jej rodziny. Nie przedstawiła również żadnych dokumentów potwierdzających zaciągane kredyty. Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Skarżąca do takich osób nie należy. Ponadto przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uzależnione jest od wykazania zupełnego braku środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że sytuacja materialna wnioskodawczyni musi rzeczywiście wykluczać możliwość wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Pani A. S. nie wykazała natomiast zaistnienia okoliczności, pozwalających na uznanie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej możliwości zarobkowe oraz to, że ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić wszelkie starania, by koszty sądowe uiścić, uprawniona jest odmowa przyznania tego prawa w zakresie kosztów postępowania i ustanowienia adwokata. Nie zachodzi bowiem sytuacja, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Końcowo zauważyć należy także, iż dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, nie będących niezbędnymi dla jej utrzymania (tak wskazał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w postanowieniu z dnia 14.10.2005 roku, w sprawie sygn. akt II SA/Gd 618/05, LEX 235275). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.