II SA/Bk 200/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.),, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 maja 2012 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w B. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącej J. Z. kwotę 100 zł (słownie: sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1 pkt 2 i 8 ustawy z dnia 6 września 2011 r. o transporcie drogowym (Dz. U. nr 125, poz. 874 ze zm.) oraz lp. 1.7. załącznika do tej ustawy, art. 15 ust. 7 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE L370 z 31.12.1985 ze zm.), art. 31 ust. 1, 2 i 2a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. nr 92, poz. 879 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] o nałożeniu na B. Z. i J. Z. prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą Firma Transportowa T. s.c., w wysokości 500 zł z uwagi na naruszenie obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty, tj. świadectwa działalności poświadczającego nieprowadzenie pojazdu w okresie od 12 października 2011 r. godz. 14:10 do 14 października 2011 r. godz. 12:05. Decyzja ta została wydana na skutek odwołania złożonego przez J. Z., która zarzuciła skierowanie decyzji organu I instancji do podmiotu nie mogącego być stroną przedmiotowego postępowania. Wskazała, że stroną postępowania była spółka cywilna prowadzona przez nią i B. Z.. Z uwagi na to, że B. Z. zmarł w dniu 27 października 2011 r. przestała istnieć spółka cywilna, gdyż prawo nie dopuszcza funkcjonowania jednoosobowych spółek cywilnych. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymując w mocy rozstrzygnięcie I – instancyjne w następujący sposób uzasadnił swoje stanowisko. Przede wszystkim podał, że bezspornym w sprawie pozostaje fakt, iż prowadzący w chwili kontroli pojazd J. D. nie został wyposażony w dokument poświadczający jego aktywność w okresie od godz. 14.10 w dniu 12 października 2011 r. do godz. 12.05 w dniu 14 października 2011 r. (dowód: protokół kontroli z dnia 14 października 2011 r.). Doszło zatem do naruszenia przepisów, o którym mowa w Ip. 1.7 załącznika do ustawy o transporcie drogowym, w postaci wykonywania transportu drogowego z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty. Przewóz kontrolowany był wykonywany w imieniu i na rzecz Z. B., Z. J. Firma Transportowa T. s.c. Dlatego, zdaniem organu odwoławczego, brak było podstaw do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutu odwołania organ podał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa spółka cywilna nie posiada statusu przedsiębiorcy. Spółka cywilna nie posiada zdolności prawnej, co oznacza, iż sama nie może być podmiotem praw i obowiązków. Stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, za przedsiębiorców uznaje się tylko samych wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. W ten sposób z kręgu przedsiębiorców jednoznacznie wyeliminowano spółkę cywilną, kwalifikując do tego grona wyłącznie jej wspólników. Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej aktualnie definitywnie wyklucza zatem możliwość występowania w obrocie gospodarczym spółki cywilnej jako samodzielnego podmiotu jednostki gospodarczej. Spółka ta nie ma oczywiście osobowości prawnej, a nadto regulacje żadnej ustawy nie przyznają jej również i zdolności prawnej (jak np. odnośnie do spółek osobowych). Spółka cywilna nie jest zatem także "ułomną osobą prawną". Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej problematyki organ odwoławczy podkreślił, że przepisy ustawy o transporcie drogowym jednoznacznie wskazują, że obowiązek uzyskania licencji na wykonywanie transportu drogowego dotyczy przedsiębiorcy, który podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego. Podkreślono, że spółka cywilna to umowa cywilnoprawna, której wspólnikami mogą być nie tylko osoby fizyczne, ale i również osoby prawne czy ułomne osoby prawne. Obowiązek posiadania licencji na wykonywanie transportu drogowego przez wszystkich wspólników spółki cywilnej nie stanowi zatem ograniczenia konstytucyjnej zasady wolności działalności gospodarczej. Zasada ta obejmuje bowiem wolność wyboru rodzaju działalności gospodarczej i wolność wykonywania wybranej sfery tej działalności. Nie oznacza jednak dopuszczalności wykonywania działalności regulowanej, jaką jest wykonywanie transportu drogowego, bez uzyskania wymaganych uprawnień. W świetle powyższego, zdaniem organu odwoławczego, nie może stanowić podstawy do umorzenia postępowania w omawianej sprawie fakt śmierci jednego ze wspólników spółki cywilnej, w efekcie czego spółka ta przestała istnieć. Błędnie wywodzi odwołująca, że adresatem kwestionowanego rozstrzygnięcia była spółka cywilna. Adresatem decyzji o nałożeniu kary pieniężnej w przedmiotowej sprawie, byli wspólnicy, a nie spółka. Okoliczności związane z działalnością spółki (w tym wypadku jej zakończeniu) nie mają bezpośredniego wpływu na obowiązek uiszczenia nałożonej kary pieniężnej. Obowiązek ten ciąży solidarnie (na wszystkich wspólnikach). Oznacza to, że istnieje możliwość egzekucji całości zobowiązania od któregokolwiek ze wspólników spółki cywilnej istniejącej w chwili kontroli, w tym również od J. Z. Decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego do sądu administracyjnego zaskarżyła J. Z. i zarzuciła naruszenie art. 8, art. 10 § 1, art. 29 i art. 30 kpa, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Wskazując na te naruszenia wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w sprawie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podtrzymano stanowisko, że decyzja został skierowana do podmiotu nie istniejącego w dniu jej wydania. Zdaniem skarżącej, stroną niniejszego postępowania była spółka cywilna, która przestała istnieć w momencie śmierci B. Z., albowiem prawo nie dopuszcza funkcjonowania jednoosobowych spółek cywilnych. Skarżąca wywiodła, że wymienienie nazwisk obu przedsiębiorców nie oznacza, że to oni byli stroną postępowania. Nazwiska te były wskazane jedynie dlatego, że stanowiły element nazwy spółki. W trakcie całego postępowania, tj. w protokole kontroli, w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania jak i w decyzji o nałożeniu kary pieniężnej jako stronę postępowania uznawano spółkę cywilną. Żadne z powyższych pism nie było kierowane oddzielnie do każdego z przedsiębiorców tworzących spółkę. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji zostały wdane z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu, rozważania w sprawie niniejszej należy rozpocząć od przedstawienia zagadnienia dotyczącego istoty spółki cywilnej. Zgodnie z treścią art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Z powyższej regulacji wynika, że spółka cywilna nie posiada podmiotowości prawnej, jest natomiast wyłącznie stosunkiem o charakterze zobowiązaniowym (umową) zawartym pomiędzy co najmniej dwoma podmiotami. Nieposiadanie przez spółkę cywilną podmiotowości prawnej niesie za sobą wiele konsekwencji. Wyrażają się one miedzy innymi w tym, że 1) stroną zawieranych umów są wszyscy wspólnicy, a nie spółka; 2) podmiotami praw i obowiązków, w tym również publicznoprawnych, są wszyscy wspólnicy, a nie spółka; 3) stroną postępowania sądowego czy administracyjnego są wszyscy wspólnicy, a nie spółka; 4) majątek spółki jest majątkiem wspólnym wspólników; 5) odpowiedzialność za zobowiązania ponoszą wspólnicy, a nie spółka. Ponieważ spółka cywilna nie jest podmiotem prawa, nie może zostać uznana za przedsiębiorcę. Status przedsiębiorcy w świetle art. 431 k.c. oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej przysługuje bowiem tylko osobom fizycznym, osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym niebędącym osobami prawnymi, ale posiadającym na mocy ustawy zdolność prawną (art. 331 § 1 k.c.). Status przedsiębiorcy może natomiast przysługiwać wspólnikom tej spółki. Z uwagi na to, że spółka cywilna nie jest przedsiębiorcą to nie może działać pod własną firmą. W związku z tym, jeżeli wspólnicy spółki są osobami fizycznymi to działają oni pod firmą osoby fizycznej utworzonej zgodnie z treścią art. 434 § 1 k.c.. Elementem obligatoryjnym firmy osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. W związku z tym nazwa spółki najczęściej sprowadza się do podania imion i nazwisk wspólników uzupełnionych dodatkiem wskazującym na spółkę cywilną. Istota spółki jako umowy wyraża się w tym, że wspólników powinno być co najmniej dwóch. Brak minimum osobowego (co najmniej dwóch wspólników) nie tylko uniemożliwia utworzenie spółki cywilnej, ale musi prowadzić do rozwiązania już istniejącej spółki. Jeżeli zatem dojdzie do sytuacji, w której w spółce pozostaje tylko jeden wspólnik (np. wypowiedzenie umowy spółki przez jednego z dwóch wspólników bądź śmierć jednego z dwóch wspólników i niewstąpienie do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika), spółka ulega automatycznemu rozwiązaniu. Rozwiązanie spółki pozostaje bez wpływu na solidarną i pierwszorzędną odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki (art. 864 k.c.). Zasada solidarności dotyczy nie tylko zobowiązań prywatnoprawnych, ale także tych o charakterze publicznoprawnym. Solidarność zobowiązania oznacza, że wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, przy czym zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (art. 366 § 1 k.c.). Odnosząc to do solidarnej odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej, należy stwierdzić, że wierzyciel spółki ma wybór, jeżeli chodzi o osobę, od której będzie domagał się spełnienia świadczenia. Jeżeli wierzyciel posiada jeden tytuł egzekucyjny przeciwko wszystkim wspólnikom, to jego wnioski o wszczęcie egzekucji mogą dotyczyć majątku osobistego jednego z tych wspólników, kilku z nich bądź wszystkich. Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy przedmiotowej, należy wskazać na następujące wnioski: 1. podmiotami zobowiązanymi do uiszczenia kary pieniężnej z powodu naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym są wszyscy wspólnicy a nie spółka, 2. stroną postępowania administracyjnego są wszyscy wspólnicy, a nie spółka; 3. umieszczenie nazwisk wspólników będących osobami fizycznymi w nazwie spółki wskazuje jakie osoby są jej wspólnikami, 4. śmierć jednego z dwóch wspólników prowadzi do rozwiązania spółki, 5. rozwiązanie spółki pozostaje bez wpływu na solidarną i pierwszorzędną odpowiedzialność wspólników. Oznacza to, że pomimo rozwiązania spółki wspólnicy są zobowiązani do uregulowania zobowiązań. W przypadku rozwiązania spółki z powodu śmierci jednego z dwóch wspólników, w sytuacji kiedy zobowiązanie podlega dziedziczeniu, zobowiązanymi będą żyjący wspólnik i spadkobiercy wspólnika nieżyjącego. Rozwiązanie spółki nie skutkuje tym, że żyjący wspólnik jest zwolniony z obowiązku uregulowania jej zobowiązań. W sprawie niniejszej organ I instancji zobowiązał do uiszczenia kary pieniężnej obu wspólników spółki cywilnej. W trakcie postępowania, na etapie składania odwołania, wyszła na jaw okoliczność, że jeden ze wspólników, tj. B. Z. zmarł w dniu w dniu 27 października 2011 r., czyli nie żył on już na datę wydania decyzji I-instancyjnej (decyzja była z dnia 7 listopada 2011 r.). Okoliczność ta została potwierdzono złożonym do akt sprawy odpisem skróconego aktu zgonu. Organ odwoławczy dysponując taką informacją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, czyli rozstrzygnięcie z którego wynika, że zobowiązanymi do uiszczenia kary pieniężnej są solidarnie żyjący wspólnik J. Z. oraz nieżyjący wspólnik B. Z. W zaistniałej sytuacji organ odwoławczy powinien albo zwiesić postępowanie, albo je umorzyć. Zgodnie z treścią art. 94 § 1 pkt 1 kpa organ administracji publicznej obligatoryjnie z urzędu zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron tylko wówczas, gdy spełnione są łącznie następujące przesłanki: a) śmierć strony lub jednej ze stron nastąpiła w toku postępowania, b) śmierć strony lub jednej ze stron nie czyni postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1, c) wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe, d) nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5. Przesłanka wskazano w pkt b uzasadniona jest tym, że z chwilą ustaloną jako chwila śmierci gasną niemajątkowe oraz niektóre majątkowe prawa i obowiązki zmarłego, pozostałe zaś prawa majątkowe przechodzą na inne osoby fizyczne lub prawne. W tych zatem przypadkach, gdy postępowanie dotyczy spraw ściśle osobistych, które gasną ze śmiercią strony, albo ściśle osobistej sytuacji strony, której zmiana po śmierci tej osoby jest niemożliwa, postępowanie staje się bezprzedmiotowe i nie może być prowadzone, mimo że istnieją następcy prawni - spadkobiercy tej osoby, co czyni niedopuszczalnym zawieszenie postępowania a czyni koniecznym jego umorzenie w stosunku do zmarłej strony. Rozpoznając sprawę ponownie organy wezmą pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustalą właściwe strony postępowania, do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. W pkt. 2 wyroku orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz strony skarżącej orzeczono w oparciu o art. 200 cyt. ustawy. Do kosztów zaliczono wpis sądowy w wysokości 100 zł.