II SA/Bk 210/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2025 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 9 grudnia 2024 r. nr SKO.440/55/2024 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. J. G. (dalej powoływany jako: "Skarżący") w dniu 8 listopada 2024 r. zwrócił się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Wiźnie z wnioskiem o przyznanie mu pilnej pomocy społecznej w wysokości 4000 zł na zakup węgla lub pomocy materialnej w postaci 2 ton węgla i dostarczenia do miejsca jego zamieszkania. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Wiźnie decyzją z dnia 22 listopada 2024r. nr OPS.5012.25.2024 przyznał Skarżącemu pomoc społeczną w formie jednorazowego zasiłku celowego na zakup opału w kwocie 700 zł. Z decyzją tą nie zgodził się Skarżący i w odwołaniu złożonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży podniósł, że decyzja ta narusza przepisy prawa tj. ustawę o pomocy społecznej. Konstytucje RP i inne. Wskazał też, że wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 9 lipca 2024 r. jest nierzetelny, gdyż nie uwzględniono w nim, że okna w zajmowanym pokoju są nieszczelne i spróchniałe (odmówiono prawa pomocy na ich wymianę), pominięto celowo nieszczelny i spróchniały, częściowo zarwany sufit w kuchni, którym ucieka zimą ciepło (na ocieplenie, którego również odmówiono prawa pomocy), celowo nie uwzględniono starej aluminiowej instalacji elektrycznej powodującej zwarcia, co grozi pożarem domu drewnianego wyklejonego papierowa tapetą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży nie podzieliło argumentacji odwołania i decyzją z 9 grudnia 2024r. nr SKO.440/55/2024 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności stwierdziło, ze Skarżący spełnia warunki do przyznania pomocy społecznej określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 z póż. zm., dalej w skrócie" "u.p.s."). Dochód uzyskany przez Skarżącego w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku nie przekracza bowiem kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, a sam Skarżący posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Dalej SKO wyjaśniło, że pomimo, że potrzeba zgłoszona przez Skarżącego dotycząca przyznania zasiłku celowego na zakup dwóch ton węgła odpowiada celom pomocy społecznej, gdyż stosownie do przepisu art. 39 ust. 2 u.s.p. zasiłek celowy można być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu opału, to żądana przez Skarżącego kwota 4000 zł nie mieści się w możliwościach Ośrodka Pomocy Społecznej w Wiżnie. Jak wyjaśnił organ II instancji, OPS w 2024 roku dysponował budżetem w wysokości 25000 zł, z którego do dnia 22 listopada 2023 r. wydatkował już kwotę 13.400 zł i pozostała mu kwota 11.600 zł, która musi wystarczyć na zaspokojenie potrzeb opałowych innych podopiecznych ośrodka. Uwzględniając powyższe okoliczności oraz fakt, że decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej, Kolegium uznało, że decyzja z dnia 22 listopada 2024r. jest zgodna z obowiązującymi przepisami, a organ I instancji przyznając Skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 700 zł z przeznaczeniem na zakup opału, bezsprzecznie objął go pomocą w miarę posiadanych możliwości i uprawnień. Końcowo Kolegium zwróciło też uwagę, że Skarżący w 2024 roku w miarę posiadanych możliwości i uprawnień OPS w Wiżnie korzystał systematycznie z różnych form pomocy na ogólną kwotę 4100 zł i aktualnie – z uwagi na brak środków w budżecie OPS w Wiżnie – nie ma możliwości podwyższenia przyznanego mu zasiłku celowego do kwoty 4000 zł. W skardze na powyższą decyzję Skarżący zarzucił jej naruszenie przepisów: Konstytucji RP, ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ustawy o pracownikach samorządowych i ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał m.in., że jego wniosek z dnia 15 grudnia 2023 r. o pilną pomoc społeczną na ocieplenie sufitu w kuchni, organ decyzją z dnia 5 stycznia 2024r. odmówił mu prawa pomocy społecznej i przyznaniu zasiłku celowego uznając, że spełnia on kryterium dochodowe. Natomiast okazało się, że przyznano aż sześć specjalnych zasiłków celowych osobom, rodzinom przekraczającym kryterium dochodowe upoważniające do przyznania zasiłku celowego należących do zadań gminy o charakterze obowiązkowym i przyznano zasiłki o charakterze nieobowiązkowym. Wskutek braku ocieplenia sufitu i odmowy prawa pomocy społecznej Skarżący w dniu 26 listopada 2024 r. zachorował na zapalenie płuc, do czego przyczynili się pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podkreślając, że przyznanie Skarżącemu pomocy społecznej w formie jednorazowego zasiłku celowego na zakup opału w wysokości 700 zł, umożliwi częściowe zaspokojenie tej potrzeby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a organom nie można skutecznie zarzucić naruszenia prawa, mającego wpływ na treść wydanych decyzji. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej "u.p.s."), określającej przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazującej cele polityki społecznej państwa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 1-4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym niemożliwym do pokonania przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości osób i rodzin przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z powyższych przepisów wynika, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy, czasowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących (vide: mi.in. wyroki NSA: z 23 września 2008 r., I OSK 1511/07; z 5 września 2017 r., I OSK 2031/16; wyrok WSA w Warszawie z 23 marca 2022 r., I SA/Wa 2647/21; wyrok WSA w Gliwicach z 5 maja 2022 r., II SA/Gl 571/22, pub. CBOSA). Jedną z ustawowych form pomocy społecznej jest wnioskowany przez Skarżącego, uregulowany w art. 39 ust. 1 u.p.s. - zasiłek celowy, który jak wynika z treści wskazanego przepisu może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Z regulacji tej wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach, tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności, bo możliwość wyboru przez organ spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw. Doznaje ono również ograniczenia postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i 80 k.p.a., jak i zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, wskazanymi w wyżej wymienionych art. 2 i 3 oraz w art. 4 ustawy. Postanowienia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nakazują organom respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy. Podkreślić w tym miejscu należy, że organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania specjalnego dowodu, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Zwłaszcza, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, które muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Brak przyznania pomocy społecznej w pełnym wnioskowanym zakresie nie może tym samym świadczyć o dyskryminacji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że Skarżący spełniała kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. – 776 zł miesięcznie, gdyż uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 727,89 zł. Także organy obydwu instancji w sprawie niniejszej pozytywnie ustosunkowały się do żądania skarżącego przyznając mu świadczenie pieniężne na zakup opału w wysokości 700 zł. Kwota ta nie spełnia jednak oczekiwań Skarżącego, według którego świadczenie to powinno być przyznane w wysokości 4000 zł. W ocenie Sądu organy dokonały jednak prawidłowych ustaleń dotyczących sytuacji Skarżącego, jak również zakresu udzielonej mu pomocy oraz ustaleń dotyczących możliwości finansowych organu pierwszej instancji, wynikających z pozostających w jego dyspozycji środków oraz potrzeb innych uprawnionych. Kontrolowane decyzje zostały należycie uzasadnione, a organy nie naruszyły granic uznania administracyjnego, przyznając Skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 700 zł. Jak wynika z akt administracyjnych Skarżący systematycznie składa wnioski o pomoc społeczną i taką pomoc systematycznie otrzymuje. W toku postępowania ustalono, że w 2024 roku Skarżący otrzymał z OPS w Wiźnie zasiłki celowe w łącznej kwocie 4100 zł. W styczniu na dojazdy na rehabilitacje w kwocie 200 zł oraz świadczenie pieniężne z Programu "Posiłek w szkole i w domu" w kwocie 300 zł od stycznia do czerwca 2024r i w kwocie 350 zł od lipca do grudnia 2024r. Organ trafnie zwróciły też uwagę, że Skarżący hoduje bydło, ze sprzedaży którego osiąga dochód, otrzymuje dopłaty bezpośrednie, a ponadto jest właścicielem lasu, z którego może pozyskać drewno na opał i również w ten sposób ogrzać dom. Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, że organy pomocy społecznej udzielają systematycznie wsparcia Skarżącemu, w miarę posiadanych środków, w tym w m.in. formie zasiłków celowych, przyznanie pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup opału w kwocie 700 zł, nie posiada cech dowolności, a organy obydwu instancji, rozpatrując wniosek Skarżącego, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu na uwzględnienie nie zasługują też zarzuty naruszenia szeregu przepisów k.p.a., a także naruszenia Konstytucji RP czy ustawy o rehabilitacji zawodowej osób niepełnoprawnych. Organy wszechstronnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, zwłaszcza organ pierwszej instancji wyjątkowo obszernie odniósł się do stanowiska skarżącego oraz bez naruszenia prawa oceniły sytuację strony, co czyni zarzuty procesowe bezskutecznymi. Rozważono zarówno interes indywidualny (sytuację rodzinną, zdrowotną, finansową skarżącego oraz wielkość przyznanych środków w 2024 r., który to argument czyni bezskutecznym twierdzenia Skarżącego, jakoby organy celowo nie przyznawały mu świadczeń), jak i społeczny (możliwości pomocy społecznej, ilość osób potrzebujących, cele i zadania pomocy społecznej). Nie może ujść uwadze, że aktualna sytuacja Skarżącego jest organom doskonale znana z uwagi na ilość składanych wniosków, obszerność przedstawianej przez niego charakterystyki sytuacji życiowej a także wielość sporządzanych wywiadów środowiskowych na potrzeby prowadzonych postępowań, która to okoliczność również Sądowi jest znana z urzędu z racji wielości rozpoznawanych spraw skarżącego. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.