II SA/Bk 214/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.),, asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. II SA/Bk 214/07 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2007r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] grudnia 2006r. nr [...] w zakresie dotyczącym przyznania J. M. zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na: żywność, odzież, obuwie zimowe, opał, energię elektryczną, leki, środki czystości w wysokości 250 złotych ( pkt 1 decyzji) oraz w zakresie dotyczącym odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłku z programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"( pkt 2 decyzji). Uchyliło natomiast pkt 3 zaskarżonej decyzji dotyczący terminu wypłaty przyznanego zasiłku i orzekło, że wypłata zasiłku celowego nastąpi w dniu 22 grudnia 2006r. a nie w dniu 22 listopada 2006r. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia 7 listopada 2006r. J. M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skonkretyzował swoje potrzeby i wskazał, że potrzebuje pomocy w formie zasiłku celowego na zakup odzieży, obuwia zimowego, opału, leków, środków czystości, energii elektrycznej oraz zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłku z programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". W dniu 20 listopada 2006r. dołączył do akt kserokopię recepty na kwotę 38,20 zł i rozszerzył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na te leki. Decyzją z dnia [...] grudnia 2006r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał J. M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie zimowe, opał, energię elektryczną, leki, środki czystości w wysokości 250 zł i orzekł, że wypłata zasiłku nastąpi w dniu 22 listopada 2006r. Odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłku z programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". W uzasadnieniu organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podkreślając, że niewielka ilość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Wskazano kwotowo ilość środków przekazanych w listopadzie 2006r. do dyspozycji MOPS z przeznaczeniem na pomoc społeczną, podano ilość złożonych wniosków i dotychczasowy sposób rozdysponowania pieniędzy. Po przeprowadzeniu szczegółowej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy (przedstawionej również w uzasadnieniu decyzji) podkreślono, że potrzeby J. M. zostały częściowo zaspokojone, natomiast MOPS w Z. nie posiada środków na pełne uwzględnienie żądania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. M. i wniósł o jej uchylenie. Zarzucił organowi pomocy społecznej rażące naruszenie ustawy o pomocy społecznej i rażącą dyskryminację jego osoby ponieważ rażąco narusza art. 106 ust. 3 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, że decyzja w sprawie zasiłku celowego nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku, co jest rażącym naruszeniem kpa jak i ustawy o pomocy społecznej. Wysokość przyznanego mu zasiłku okresowego w wysokości 118,10 zł i zasiłku celowego w wysokości 250 zł nie zaspokoi jego podstawowych (niezbędnych) potrzeb bytowych umożliwiających bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ustalone w ustawie kryterium dochodowe określa minimalną kwotę dla osoby na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych człowieka. Wydana decyzja zdaniem J. M. jest samowolą administracyjną i dowolnością organu. Rażąco narusza ustawę o pomocy społecznej, dyskryminuje jego osobę, niehumanitarnie go traktuje i narusza jego słuszny interes. J. M. zarzucił również brak rzetelności rozpatrzenia złożonych przez niego wniosków zgodnie z art. 107 kpa, ponieważ nie rozstrzygnięto całości złożonego wniosku dotyczącego udzielania pomocy z programu "Posiłek dla potrzebujących" zasiłku celowego o pomocy społecznej. Nadto zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu brak uzasadnienia, brak kryteriów, którymi MOPS kierował się w przyznawaniu zasiłków i sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Końcowo podniósł, że obowiązkiem organu jest bezwzględne zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz wypłacenie przyznanej pomocy niezwłocznie a nie z dużym opóźnieniem, ponieważ przyznana pomoc staje się bezcelowa. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. zmieniło zaskarżoną decyzję w pkt 3 dotyczącym terminu wypłaty wnioskowanego zasiłku i orzekło, że wypłata zasiłku nastąpi w dniu 22 grudnia 2006r. w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ stwierdził co następuje: W rozpatrywanej sprawie materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był przepis art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z tym artykułem rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. mając na uwadze interes wszystkich ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości 250,00 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że istotnie kwota 250,00 zł w pełni nie pokryje zgłoszonych potrzeb, niemniej jednak w ocenie organu została ona udzielona na miarę możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest objęty pomocą ze strony MOPS w Z. Poza zasiłkiem celowym otrzymał zasiłek okresowy w wysokości 118,10 zł. Nadto należy wskazać, że z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Zgodnie art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego z którego dochód jest symboliczny i nie robi nic by ten stan zmienić a tylko oczekuje pełnego pokrycia swoich potrzeb ze strony MOPS w Z. Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ wskazał, że nietrafny jest zarzut dotyczący naruszenia przepisów art.39 i 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, gdyż pomoc skarżącemu została przyznana na pokrycie części wydatków na zgłoszone potrzeby. Nieporozumieniem jest żądanie pokrycia przez MOPS w pełnej wysokości wszystkich zgłoszonych potrzeb. Uwzględnienie tych żądań ani nie odpowiada celom ani też możliwościom pomocy społecznej. Przepis art. 106 ust. 3 ustawy ma zastosowanie w sprawach o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ale mających charakter cykliczny np. o zasiłek okresowy. Zaskarżona decyzja wskazuje jakimi kryteriami kierował się organ przyznając pomoc skarżącemu. Niesłuszny jest również zarzut o nierozpatrzeniu wniosku w sprawie pomocy z Rządowego Programu " Posiłek dla Potrzebujących " Punkt drugi zaskarżonej decyzji zawiera w tej materii rozstrzygnięcie. Nadto organ podniósł, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż średni zasiłek przyznany wyniósł 87,14 zł, zatem skarżący powinien zauważyć, że zaskarżoną decyzją otrzymał zasiłek wyższy od średniego, pomimo iż jak wskazuje prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ustalone ustawą kryterium dochodowe dla osoby samotnej nie oznacza, że taką kwotę osoba ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej musi otrzymać. Kryterium to jest jednym z warunków dających podstawę do przyznania jakiegokolwiek świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. pismem z dnia 4 stycznia 2007 r. zawiadomiło stronę o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Z przysługującego mu prawa skarżący nie skorzystał. Końcowo organ wskazał, że termin wypłaty został dostosowany do daty faktycznego odbioru zasiłku, który nastąpił w dniu 22 grudnia 2006r. Powyższa decyzja została zaskarżona przez J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. Zarzuty podniesione w skardze są powtórzeniem zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego. W listopadzie 2006r. do rozdysponowania na zasiłki celowe, przewidziano kwotę 21.000 złotych przy czym załatwiono 241 wniosków, co w oczywisty sposób tłumaczy wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Suma jaką przyznano skarżącemu zaskarżoną decyzję nie odbiega od przeciętnych kwot zasiłków celowych. ( średni zasiłek wypłacony wyniósł 87,14 zł) a wręcz przeciwnie przewyższa tę kwotę. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika zresztą, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego dochód od lat jest symboliczny i nie zmienia tej sytuacji licząc na pełne pokrywanie jego potrzeb przez MOPS. Skarżący J. M. jest osobą 42-letnią, sprawną, operatywną i nie ma przeszkód by przynajmniej całość środków żywnościowych wypracował z gospodarstwa rolnego. Tymczasem odbiera się wrażenie, że skarżący cały ciężar swego utrzymania przerzucił na ośrodek pomocy społecznej, przyjmując bierną postawę roszczeniową. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy prowadzące postępowanie całości złożonego wniosku, doprecyzowanego w trakcie wywiadu środowiskowego. Już samo porównanie treści tego wniosku z zakresem orzeczenia decyzją MOPS pozwala na stwierdzenie, iż wszystkie wnioskowane żądania skarżącego, podlegające załatwieniu w formie decyzji administracyjnej z zakresu właściwości Kierownika MOPS, znalazły odzwierciedlenie w decyzji pierwszoinstancyjnej. Sąd nie znajduje również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawdą jest, iż organy administracyjne nie mogą uchylić się od obowiązku zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jednak to w interesie strony, podnoszącej zarzut naruszenia przepisu art. 10 KPA, leży wykazanie wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, albowiem Sąd każdy przypadek bada indywidualnie (vide uchwała 7 sędziów z dnia 25.04.2005r. NSA w Warszawie w sprawie sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005/4/66). Nie każde bowiem naruszenie przepisów postępowania administracyjnego skutkuje uchyleniem zaskarżonego aktu administracyjnego, a tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W rozpoznawanej sprawie skarżący ograniczył się do zgłoszenia zarzutu, nie popierając go żadnymi twierdzeniami i nie przytaczając jakichkolwiek okoliczności wskazujących na to, że faktyczne zagwarantowanie mu w tej konkretnej sprawie prawa do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego wpłynęłoby na podjęcie innej decyzji. Postawiony zarzut zobowiązuje sąd do sprawdzenia, czy rzeczywiście jest prawdziwy, jednak ma to uzasadnienie tylko w przypadku, gdy istnieją jakiekolwiek podstawy do przypuszczenia, że znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja nie została wzięta w całości pod uwagę, nie odzwierciedla rzeczywistości, czy jest niepełna, a jej uzupełnienie mogłoby nastąpić, gdyby strona wypowiedziała się przed wydaniem rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie podstaw do postawienia takiej tezy nie ma, tym bardziej, że aktywne uczestnictwo w postępowaniu i współpraca skarżącego z organem I instancji wskazują, iż w postępowaniu przed tym organem wyczerpał wszelkie możliwości udowodnienia swojej trudnej sytuacji życiowej. Nota bene organ pierwszej instancji zapewnił skarżącemu możliwość zapoznania się z dokumentacją wywiadu środowiskowego ( dowód: protokół z dnia 24 listopada 2006r.) również organ odwoławczy umożliwił skarżącemu zapoznanie się z aktami sprawy ( dowód: pismo z dnia 4 stycznia 2007r.). Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.