II SA/Bk 214/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Elżbieta Stasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 maja 2008 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] przyznającą J.M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na: żywność, środki czystości, gaz, pokrycie kosztów energii elektrycznej, wody i ścieków oraz na leki i opał w wysokości 250 złotych. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2008r. J.M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z prośbą o przyznanie zasiłku celowego i okresowego. W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wnioskodawca skonkretyzował swoje potrzeby i wskazał, że potrzebuje pomocy finansowej na żywność, środki czystości, gaz, pokrycie kosztów energii elektrycznej, wody i ścieków. W dniu [...] stycznia 2008r. J.M. rozszerzył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, na dowód czego złożył receptę na leki w wysokości 21,24 zł. Decyzją z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. przyznał J.M. pomoc w formie zasiłku celowego na częściowe pokrycie wydatków na żywność, środki czystości, gaz, pokrycie kosztów energii elektrycznej, wody i ścieków, na leki i opał w wysokości 250 złotych. W uzasadnieniu organ przedstawił podstawy prawne oraz zasady przyznawania pomocy społecznej uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podkreślając, że niewielka ilość środków nie pozwala na uwzględnienie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc. Wskazano kwotowo ilość środków przekazanych w styczniu 2008r. do dyspozycji MOPS z przeznaczeniem na pomoc społeczną, podano ilość złożonych wniosków i dotychczasowy sposób rozdysponowania pieniędzy. Po przeprowadzeniu szczegółowej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy (przedstawionej również w uzasadnieniu decyzji) podkreślono, że potrzeby J.M. zostały częściowo zaspokojone, natomiast MOPS w Z. nie posiada środków na pełne uwzględnienie żądania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J.M. i wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania zarzucił brak w decyzji kryteriów, którymi MOPS kierował się w przyznawaniu zasiłku oraz sposobów rozdysponowania posiadanych środków. Wskazał, że organ dopuścił się naruszenia ustawy o pomocy społecznej, w szczególności art. 8 ust. 3 oraz art. 106 ust. 3 i art. 39, a także dyskryminacji jego osoby. Organ nie rozpoznał wniosku w całości, przez co dopuścił się naruszenia kpa i ustawy o pomocy społecznej. Decyzja organu jest - zdaniem odwołującego - samowolą administracyjną i dowolnością organu, przez co organ dopuścił się dyskryminacji jego osoby, niehumanitarnego traktowania, naruszając też słuszny interes strony. Decyzją z dnia [...] lutego 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ stwierdził co następuje: Zadania organów administracji publicznej, rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w ich własnych wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a zgodnie z art. 3 ust. 4 potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się możliwościach pomocy społecznej. Organ podniósł, że nieprawdą jest jakoby w zaskarżonej decyzji brak było kryteriów, którymi kierował się MOPS w Z. przyznając skarżącemu zasiłek celowy. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Odnośnie możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. organ odwoławczy wskazał, że wyrażają się one w kwocie 280.000 zł na rok 2008r., która to kwota została podzielona przez burmistrza na transze miesięczne w wysokości od 10.000 zł na miesiąc lipiec do 18.000 zł w miesiącach czerwiec i sierpień i 20.000 zł - 22.000 zł w większości pozostałych miesięcy oraz 41.000 w miesiącach marzec i grudzień, w których to miesiącach przypadają święta. O rozmiarach potrzeb świadczy zaś liczba 198 wniosków rozpatrzonych w styczniu 2008r. (co daje średnią wysokość jednego zasiłku w kwocie 111,11 zł ) i niemal 100 wniosków do 6 lutego 2008r. Powyższe dane w ocenie organu czynią również zadość żądaniu informacji co do sposobu rozdysponowania środków posiadanych przez MOPS. Powyższa decyzja została zaskarżona przez J.M. do sądu administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił, że jest ona przejawem samowoli administracyjnej. Wskazał, że stosownie do przepisów kpa oraz orzecznictwa NSA i tutejszego sądu decyzja administracyjna uznaniowa powinna zawierać jasne kryteria rozstrzygnięcia. W zaskarżonej decyzji brak jest takich kryteriów. Dowodem braku kryteriów są decyzje MOPS w Z. z miesięcy poprzedzających przyznanie zasiłku celowego. Skarżący podniósł, że pomimo jednakowego kryterium – wartości średniej zasiłku, jednakowej dla wszystkich decyzji otrzymywał różną jego kwotę. Nadto zarzucił, że w zaskarżonej decyzji "brak jest jasnych kryteriów oraz zasady równości wobec prawa." W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 – pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 roku, sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku nie jest obligatoryjne. Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej. MOPS w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego. W styczniu 2008r., a więc w miesiącu poprzedzającym wydanie decyzji średnia wysokość zasiłku celowego wyniosła 111,11 zł – rozpatrzono 198 wniosków i dysponowano kwotą 22.000 zł. Taką samą kwotą organ pomocy społecznej dysponował w miesiącu lutym, w którym wydana została decyzja będąca przedmiotem skargi, a do dnia wydania decyzji przez organ I instancji, wydano niemal 100 dalszych decyzji. Powyższe dane w oczywisty sposób tłumaczą wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Suma jaką przyznano skarżącemu zaskarżoną decyzją nie odbiega od przeciętnych kwot zasiłków celowych ( średni zasiłek wypłacony w styczniu wyniósł 111,11 zł), a wręcz przeciwnie przewyższa tę kwotę. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika zresztą, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. Skarżący jest osobą 44-letnią, ze średnim wykształceniem zawodowym (mechanik samochodowy) nie ma zatem przeszkód aby chociaż w części pokrywał on wydatki związane ze swoim utrzymaniem z własnych źródeł dochodu. Tymczasem odbiera się wrażenie, że skarżący cały ciężar swego utrzymania przerzucił na ośrodek pomocy społecznej, przyjmując bierną postawę roszczeniową. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego samowoli administracyjnej, przejawiającej się brakiem jasnych kryteriów rozstrzygnięcia, o czym świadczy fakt otrzymywania przez skarżącego różnej kwoty zasiłku celowego pomimo jednakowego kryterium, tj. wartości średniej zasiłku, stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak już wskazano, decyzje w sprawie zasiłku celowego mają charakter decyzji uznaniowych. Uznanie organu powinno być uzasadnione poprzez wskazanie zarówno możliwości finansowych organu m.in. ilości przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ, ilości osób zainteresowanych uzyskaniem takiego zasiłku, jak również sytuacji osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Uzasadnienia decyzji w przedmiotowej sprawie zawierają wskazanie powyższych danych i ich analizę, co wyklucza zasadność zarzutu braku wskazania kryteriów przyznawania zasiłku celowego i samowoli organów w tym zakresie. Również różna wysokość zasiłku celowego przyznawana skarżącemu nie dowodzi samowoli organów, gdyż średnia wysokość tego zasiłku nie jest wielkością stałą, ale zależy od ilości środków finansowych przeznaczonych w danym okresie na pomoc finansową oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią, które są wielkościami zmiennymi. Oznacza to, że średnia wysokość zasiłku celowego będzie różna w różnych okresach. Co istotne trudno uznać, aby zasiłki przyznawane skarżącemu dyskryminowały jego osobę, albowiem ich wysokość z reguły jest wyższa od średniej wysokości zasiłku celowego. Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.