II SA/Bk 219/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 03 września 2009 r. sprawy ze skargi J. B. o wznowienie postępowania w sprawie [...] ze skargi J. B. na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia p o s t a n a w i a - odrzucić skargę.- Skarżący – J. B. w dniu 15 kwietnia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z dnia [...] października 2008 r. sygn. akt [...]. Skarga została oparta na przesłance nieważności postępowania określonej w art. 271 pkt 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), wynikłej z tego, iż wskutek naruszenia przez Sąd przepisów art. 62 pkt 1, art. 134 § 1 i 135 tej ustawy, strona bez własnej winy była pozbawiona możności obrony swych praw. Z ostrożności procesowej skarżący oparł skargę również na art. 273 § 2 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z tym, że wskutek umorzenia głównego postępowania w sprawie pozwolenia na rozbiórkę, nie zostało rozpoznane przez Wojewodę P. odwołanie z zażaleniem strony na odmowę wyłączenia pracownika Starostwa Powiatowego w S. Pracownik ten dopuścił się przewinienia dyscyplinarnego w postaci braku sporządzenia protokołu lub notatki urzędowej z czynności zapoznania się strony z aktami sprawy w dniu 24 października 2007 r. i nie stworzył odpowiedniej bazy danych niezbędnych do wydania zaświadczenia. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b lub c. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądzenie na jego rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania wznowieniowego w całości oraz kosztów postępowania pierwotnego zgodnie ze złożonym spisem oraz o dopuszczenie dowodu z kompletnych akt pierwszej i drugiej instancji administracyjnej. Skarżący podał, iż trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego określony w art. 277 p.p.s.a. powinien być liczony od dnia 15 stycznia 2009 r., kiedy to ustanowiony z urzędu pełnomocnik nadesłał listem poleconym opinię o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od przedmiotowego wyroku. W uzasadnieniu skarżący wywiódł, że wyrokiem z dnia [...] października 2008 r. jego skarga na postanowienie Wojewody P. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia została oddalona. Jako podstawę faktyczną takiego wyroku wskazano okoliczność braku danych niezbędnych do wydania zaświadczenia. Brak danych był następstwem tego, iż pracownik Starostwa Powiatowego w S. załatwiający sprawę nie sporządził ani protokołu, ani notatki urzędowej z czynności zapoznawania się przez stronę z aktami w dniu 24 października 2007 r. Następnie strona przytoczyła treść przepisów art. 134 § 1 i art.135 p.p.s.a. i stwierdziła, że aby sąd mógł wywiązać się ze swych obowiązków i uprawnień orzeczniczych określonych w tych przepisach akta sprawy muszą być kompletne, tzn. zawierać także materiały z postępowań technicznie wyodrębnionych. W dalszej kolejności wskazano, że przedmiotem postępowania sądowego zakończonego przedmiotowym wyrokiem była odmowa wydania zaświadczenia zaistniała w sprawie o pozwolenie na rozbiórkę prowadzonym przez Starostę Sokólskiego. W sprawie tej został złożony wniosek o wyłączenie pracownika Starostwa załatwiającego sprawę. Starosta jednak wniosek ten oddalił, a skarżący nie miał możliwości zakwestionowania tego rozstrzygnięcia, gdyż na etapie odwoławczym od decyzji wydanej w przedmiocie pozwolenia na rozbiórkę Wojewoda P. umorzył postępowanie. Zaistniała zatem, zdaniem strony, zbędność kontroli odwoławczej postanowienia o odmowie wyłączenia pracownika. Powyższe świadczy o tym, że strona została pozbawiona możności obrony swych praw zarówno przed organami administracyjnymi, jak i przed Sądem. Pozbawienie możności obrony swych praw przed Sądem było następstwem naruszenia art. 62 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak skompletowania akt administracyjnych przez Przewodniczącego Wydziału i sędziego referenta, a później także przez Sąd. W następstwie powyższego doszło także do naruszenia art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy we wznowionym postępowaniu należy skompletować całość akt administracyjnych i poddać zaskarżony wyrok weryfikacji z uwzględnieniem zarzutu prowadzenia sprawy przez stronniczego pracownika, który zaniedbywał obowiązki przyjmowania uwag i zastrzeżeń do swego postępowania, a przez to i odmówił wydania zaświadczenia działając w imieniu Starosty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. W przedmiotowej sprawie skarga o wznowienie dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia [...] października 2008 r. wydanym w sprawie [...]. Wyrokiem tym została oddalona skarga J. B. na postanowienie Wojewody P. o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego czynność zapoznania się przez skarżącego z aktami sprawy. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że niemożliwym było wydanie zaświadczenia żądanej treści z uwagi na brak w aktach sprawy danych mogących stanowić podstawę dla jego wydania. Zaznaczono przy tym, że dla postępowania o wydanie zaświadczenia obojętne są przyczyny z powodu, których pracownik organu zaniechał sporządzenia stosownej adnotacji o zapoznaniu się przez skarżącego z aktami sprawy. Skarga o wznowienie została złożona w dniu 15 kwietnia 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). Jako podstawę wznowienia skarżący podał art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. i stwierdził, że wskutek naruszenia przez Sąd art. 62 pkt 1, art. 134 i 135 p.p.s.a został pozbawiony możności obrony swych praw. Podniósł, że Sąd orzekał na podstawie niekompletnych akt administracyjnych, tzn. na podstawie akt, w których brak było informacji na temat tego, że zapoznał się on z nimi w dniu 24 października 2007 r. Wskazał, że brak tej informacji w aktach administracyjnych stanowi konsekwencję tego, że stronniczy pracownik Starostwa Powiatowego w S. załatwiający sprawę nie sporządził stosownego protokołu ani notatki urzędowej. Skarżący przy tym został pozbawiony możliwości kwestionowania postanowienia o odmowie wyłączenia tego pracownika na etapie postępowania odwoławczego, gdyż postępowanie to zostało umorzone. Z ostrożności procesowej skarga została również oparta na podstawie art. 273 § 2 p.p.s.a. z takim uzasadnieniem, że w sprawie nie stworzono odpowiedniej bazy danych niezbędnych do wydania zaświadczenia. Na wstępie podnieść należy, iż możliwość wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem wojewódzkiego sądu administracyjnego przewiduje expressis verbis art. 270 p.p.s.a. Osobami legitymowanymi do wniesienia skargi o wznowienie postępowania są strony lub uczestnicy postępowania w granicach określonych przez przepisy cytowanej ustawy, a dopuszczalność wznowienia postępowania nie jest uzależniona od wykazania, że strona nie mogła uzyskać zmiany orzeczenia przy wykorzystaniu zwykłego środka odwoławczego. Podkreślić przy tym należy, że skarga o wznowienie postępowania jest instytucją wyjątkową w tym znaczeniu, że przysługuje ona tylko od ściśle określonych orzeczeń i może być oparta tylko na określonych podstawach prawnych, taksatywnie wyliczonych w przepisach art. 271 - 273 p.p.s.a. I tak w myśl art. 271 można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzeka sędzia wyłączony z mocy ustawy a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Inne przesłanki obligujące sąd do wznowienia postępowania, to sytuacje: 1) gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie (art. 272 § 1 ustawy); 2) jeżeli orzeczenie zostało oparte na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym; 3) orzeczenie zostało uzyskane za pomocą przestępstwa; 4) w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu (art. 273 § 3 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Skarga o wznowienie postępowania powinna ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia (art. 279 p.p.s.a.). Przepis art. 281 powołanej ustawy ustanawia bowiem obowiązek zbadania przez sąd w pierwszej kolejności, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W razie braku jednej z tych przesłanek sąd ma obowiązek taką skargę odrzucić. Uruchomienie trybu wznowienia postępowania uzależnione jest zatem od pozytywnego ustalenia istnienia formalnych przesłanek wszczęcia postępowania wznowieniowego, jakimi są: zakończenie postępowania prawomocnym orzeczeniem, złożenie wniosku o wznowienie z zachowaniem terminu określonego w art. 277 cytowanej ustawy oraz powołanie we wniosku przyczyny mieszczącej się w kategorii podstaw wznowienia. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż skarga o wznowienie została wniesiona po terminie. Stanowisko skarżącego, iż termin do złożenia tej skargi został zachowany, albowiem powinien być liczony od dnia 15 stycznia 2009 r., kiedy to ustanowiony z urzędu pełnomocnik nadesłał listem poleconym opinię o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, w żadnym razie nie zasługuje na aprobatę. Jeżeli chodzi o podstawę wznowienia określoną w art. 271 pkt 2, to termin trzymiesięczny należy liczyć od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Zaznaczyć przy tym należy, że w przepisie tym chodzi o taką sytuację, w której strona została pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana przed sądem a nie przed organami administracji. Z akt sprawy II SA/Bk 413/08 wynika, że skarżący został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, czynnie w niej uczestniczył, był obecny przy ogłoszeniu wyroku (k. 33). Wyrok z uzasadnieniem został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 17 listopada 2008 r. (k. 50), a stał się prawomocny w dniu 18 grudnia 2008 r. Przyjąć zatem należy, że trzymiesięczny termin w przypadku tej podstawy wznowienia upływał w dniu 18 marca 2009 r. Jeżeli zaś chodzi o podstawę wznowienia postępowania określoną w art. 273 § 2 p.p.s.a., to trzymiesięczny termin w tym przypadku liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Jak wynika z treści skargi nową okoliczność faktyczną stanowi to, że w sprawie nie stworzono odpowiedniej bazy danych niezbędnych do wydania zaświadczenia. Tymczasem o fakcie zaniechania sporządzenia stosownej adnotacji o odmowie umożliwienia stronie przeglądania kompletnych akt, skarżący wiedział już na etapie postępowania administracyjnego, czemu dał wyraz składając wniosek o wyłączenie pracownika, który dopuścił się tego zaniechania. Okoliczność ta została również potwierdzona przez skarżącego na rozprawie poprzedzającej wydanie przedmiotowego wyroku. A zatem, także i w tym przypadku nie można mówić o zachowaniu terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Nadto podnieść należy, że pomimo tego, iż podstawy wznowienia zostały sformułowane w sposób odpowiadający przepisom, to w istocie skarga nie opiera się na ustawowych podstawach. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że dla zaistnienia przesłanki wznowieniowej określonej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a niezbędne jest wykazanie trzech elementów, a mianowicie: naruszenie przepisów prawa, pozbawienie strony możliwości działania oraz związku przyczynowego między tymi elementami (tak m.in. H. Knysiak-Molczyk w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" T. Woś i in., Wyd. Praw. LexisNexis W-wa 2005 str. 668, także wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2005r. sygn. akt III SA/Wa 2866/05 LEX nr 188424). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, iż w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie naruszono przepisów prawa. Jak już bowiem wskazano wyżej skarżącemu zapewniono możliwość działania. Odnośnie kwestii związanej z zarzutem orzekania na podstawie niekompletnych akt podnieść należy, że akta w przedmiotowej sprawie były kompletne. Brak w aktach administracyjnych notatki urzędowej o zapoznaniu się przez skarżącego z aktami sprawy spowodowany był tym, że nie została ona w ogóle sporządzona, a nie tym, że przewodniczący dopuścił się naruszenia art. 62 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący nie wykazał okoliczności, która miałaby uzasadniać jego twierdzenie, że - z powodu naruszenia przepisów prawa został pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Natomiast, co do przesłanki określonej w art. 273 § 2 p.p.s.a, to podkreślić należy, że fakt nie sporządzenia notatki urzędowej był już znany skarżącemu na etapie postępowania administracyjnego. Nie można zatem uznać, że jest to okoliczność wykryta przez skarżącego dopiero na takim etapie, że nie mogła być podniesiona w poprzednim postępowaniu. Podnoszona zresztą była przez samego skarżącego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się w sprawie [...], co wynika z treści protokołu rozprawy. Podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego nie może stanowić okoliczność dotycząca orzekania w sprawie administracyjnej przez pracownika, który zdaniem skarżącego powinien podlegać wyłączeniu. Jest to bowiem podstawa wznowienia określona w art. 145 pkt 3 kpa, a przepisy kpa nie mają zastosowania do wznowienia postępowania sądowoaministracyjnego nawet w sposób odpowiedni. Marginalnie zaznaczyć należy, że wbrew temu, co twierdzi skarżący, fakt wydania przez organ odwoławczy decyzji umarzającej, nie stał na przeszkodzie kwestionowania w tym postępowaniu postanowienia organu I instancji, wydanego w przedmiocie odmowy wyłączenia pracownika. Reasumując - skoro skarga nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia oraz została złożona po terminie należało ją odrzucić. Z tych wszystkich względów - w oparciu o art. 281 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak na wstępie.