II SA/Bk 233/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2026 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. K. i H. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 11 marca 2026 r. nr SKO.434/5/2026 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości oddala skargę Wnioskiem z dnia 23 stycznia 2026 r. D. K. i H. K. (powoływani dalej łącznie jako: "skarżący", "wnioskodawcy"), właściciele działki nr [...]/4, położonej w Łomży przy ul. P. (KW [...]), zwrócili się do Prezydenta Miasta Łomży (dalej powoływany jako: "Prezydent Miasta", "organ pierwszej instancji") o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego z działką nr [...] (KW [...]), stanowiącą własność K. G. i T. G. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2026 r. nr WGN.6830.1.2026 Prezydent Miasta odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego na ww. wniosek. Organ pierwszej instancji stwierdził bowiem, że przed Sądem Rejonowym w Łomży toczy się postępowanie o sygn. akt I C 564/25 o wydanie części nieruchomości i zastosowanie w tym przypadku znajduje art. 36 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2024 r. poz. 1151 ze zm., dalej jako: p.g.k.). Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem wnioskodawcy złożyli od niego zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży (dalej powoływane jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), które w następstwie jego rozpatrzenia postanowieniem z dnia 11 marca 2026 r. nr SKO.434/5/2026 utrzymało postanowienie Prezydenta Miasta w mocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi przesłanka z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm., dalej jako: k.p.a.), tj. inna uzasadniona przyczyna powodująca niemożność wszczęcia postępowania. Przyczyną tą jest okoliczność, że przed Sądem Rejonowym w Łomży I Wydział Cywilny, pod sygn. akt I C 564/25, toczy się sprawa o wydanie przez D. i H. K. (pozwanych) na rzecz K. i T. G. (powodów) części nieruchomości oznaczonej [...] o pow. około 85 m2. Zdaniem Kolegium w sprawie tej, dotyczącej nieruchomości graniczącej z działką skarżących, konieczne może być ustalenie przebiegu granicy pomiędzy działkami nr [...]/4 i nr [...]. Organ odwoławczy zaznaczył, że jeżeli w ww. sprawie Sąd Rejonowy w Łomży nie przeprowadzi rozgraniczenia ww. działek to skarżący będą mogli ponowić wniosek. Skargę na powyższe postanowienie Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiedli skarżący, zaskarżając je w całości i zarzucając mu: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 36 p.g.k. poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie spór o granice – rozgraniczenie pomiędzy działkami nr [...]/4 oraz działką nr [...] winien być rozpoznawany przez Sąd Rejonowy w Łomży I Wydział Cywilny w sprawie I C 564/25 z pominięciem drogi postępowania administracyjnego, 2) niezagłębienie się i niesprawdzenie, czego dotyczy sprawa I C 564/25, a jak wynika z dołączonego do niniejszego zażalenia pozwu sprawa dotyczy wydania spornego przygranicznego pasa gruntu pomiędzy działkami nr [...]/4 i [...], a w takim wypadku nie stosuje się art. 36 p.g.k., albowiem sprawa I C 564/25 jest wyłącznie sprawą o spór graniczny a sprawa własności (o wydanie) jest jedynie przesłanką do wydania wyroku, 3) naruszenie art. 77 i art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie naczelnej zasady wymienionej w ww. przepisach tj. zasady prawdy obiektywnej, poprzez niewyjaśnienie wszelkich okoliczności koniecznych dla rozstrzygnięcia niniejsze sprawy, a art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie naczelnej zasady ww. postepowania tj. zasady obiektywizmu i przyjęcie, że spór o granice pomiędzy ww. nieruchomościami ma rozstrzygnąć od razu, z pominięciem postępowania administracyjnego Sąd Rejonowy w Łomży I Wydział Cywilny w sprawie I C 564/25, 4) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i niezgodne z ww. przepisem sporządzenie przez Kolegium uzasadnienia zaskarżonego postanowienia ograniczające się do jednego zdania na końcu str. 3 i początku str. 4, nieustosunkowanie się do podanego stanu faktycznego w pozwie w sprawie I C 564/25 oraz do wywodów prawnych i wskazanych orzeczeń w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu skargi wskazali, że spór w sprawie I C 564/25 dotyczy faktycznie przebiegu granicy między działkami nr [...]/4 i nr [...]. Kolegium nie odniosło się do treści pozwu w tej sprawie i nie przeanalizowało podanego tam stanu faktycznego, który wskazuje, że sprawa jest typową sprawą o rozgraniczenie, a wydanie przedmiotowego pasa gruntu jest sprawą wtórną. Skoro art. 36 p.g.k. stosuje się do spraw o ochronę własności lub wydanie nieruchomości to zgłoszenie bezpośredni wniosku do sądu o rozgraniczenie (a do tego zmierza żądanie pozwu w sprawie I C 564/25) bez wyczerpania drogi administracyjnej będzie podlegało odrzuceniu na mocy art. 199 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 468, dalej jako: k.p.c.). Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości poprzez jego uchylenie i nakazanie Prezydentowi Miasta wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było postanowienie Kolegium z dnia 11 marca 2026 r. nr SKO.434/5/2026 utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 18 lutego 2026 r. nr WGN.6830.1.2026 o odmowie wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego dot. działki nr [...]/4, położonej w Łomży przy ul. P. z działką nr [...]. Zasadniczą podstawę prawną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego stanowi art. 61a § 1 k.p.a., w myśl którego gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. W realiach rozpoznawanej sprawy przeszkody dla wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn" organy upatrują w treści art. 36 p.g.k., uznając że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zaistniał przypadek opisany w przywołanym przepisie. Przepis ten stanowi, że sąd, przed którym toczy się sprawa o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości. Stanowisko organów odnosi się do faktu, że przed Sądem Rejonowym w Łomży toczy się aktualnie sprawa pod sygn. akt I C 564/25 z powództwa K. i T. G., właścicieli działki nr [...], o wydanie części sąsiedniej działki nr [...]/4, której właścicielami są skarżący. Skarżący twierdzą jednak, że ww. sprawa sądowa nie jest w istocie sprawą o wydanie części działki, lecz typowym sporem granicznym, a wydanie części gruntu jest sprawą wtórną. Rację w zaistniałym sporze należy przyznać organom, gdyż została wypełniona hipoteza normy skonstruowanej na gruncie art. 36 p.g.k., w związku z czym w takiej sytuacji wyłącznie właściwym także w kwestii rozgraniczenia jest sąd. O ile z zasady, w myśl przepisów p.g.k. w rozdziale 6 Rozgraniczenie nieruchomości, tj. art. 29-35 i art. 37 p.g.k. pierwszeństwo ma tryb administracyjny kończący się ugodą lub decyzją administracyjną (art. 33 p.g.k.), to istnieje wyjątek od tej zasady przewidziany właśnie w art. 36 p.g.k. Wbrew przekonaniu skarżących przypadek taki zaistniał w sprawie niniejszej. Jak zauważa się w doktrynie, art. 36 p.g.k. dotyczy sytuacji, gdy istotą sporu jest problem własności nieruchomości, a ustalenie granicy w tym sporze ma charakter wtórny (por. D. Felcenloben [w:] Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz, Warszawa 2024, art. 36.). Tak też wskazują skarżący, trafnie powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, jednak na tle przypadku niniejszej sprawy ostatecznie nie dochodzą do właściwych wniosków. Skoro zgodnie z treścią pozwu inicjującego sprawę przed Sądem Rejonowym w Łomży o sygn. akt I C 564/25 (k. 1-9 akt adm. organu odwoławczego) żądanie powodów (K. i T. G.) obejmuje wydanie części działki pozwanych (skarżących) oznaczone w sposób możliwie konkretny jako pas gruntu o pow. około 85 m2, to w ten sposób strona powodowa zwróciła się do sądu o ochronę prawną roszczenia windykacyjnego przewidzianego w art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.c.). Roszczenie to ma charakter pierwotny w stosunku do zawartego także w petitum pozwu żądania, aby przy pomocy biegłego geodety sprecyzować zakres nieruchomości, której wydania żądają powodowie. Strona powodowa wyraźnie przy pomocy formułowanych wniosków dowodowych i twierdzeń usiłuje bowiem dowieść, że przysługuje jej prawo własności oznaczonej części działki nr [...]/4. W tym względzie należy zwrócić uwagę przede wszystkim na dowód w postaci umowy zamiany nieruchomości z dnia 26 kwietnia 1996 r. pomiędzy powodami a pozwanymi, jak i dowody mające dowodzić swobodnego korzystania przez powodów z części gruntu, której dotyczy żądanie do maja 2025 r. Strona powodowa twierdzi, że w maju 2025 r. skarżący (pozwani w ww. sprawie cywilnej) zakazali powodom korzystania z części działki, której dotyczy żądanie – upatrując w tym fakcie naruszenia ich prawa własności. Wnioski i twierdzenia pozwu potwierdzają więc, że pierwszorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu mają kwestie dotyczące własności części działki nr [...]/4 (oznaczonej jako pas gruntu o pow. około 85 m2), a wyznaczenie granicy w terenie jest względem wskazanej kwestii wtórne. Tym samym, choć zasadniczo zastosowanie do sprawy rozgraniczenia w pierwszej kolejności znalazłby tryb administracyjny to zaistniał przypadek, wprost przewidziany przez ustawodawcę w art. 36 p.g.k., w którym rozgraniczenie przeprowadza od razu sąd powszechny w ramach procesu cywilnego o wydanie części nieruchomości. W konsekwencji organy nie miały możliwości uwzględnienia podania i prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego i trafnie odniosły się do wniosku w sposób formalny przez odmowę wszczęcia postępowania. Sąd nie podziela zatem również podniesionych w skardze zarzutów. Po pierwsze zarzut naruszenia art. 36 p.g.k. w istocie odnosi się do przyjętych ustaleń faktycznych na podstawie pozwu, a nie błędnej interpretacji tego przepisu. To ocena tego dowodu skłoniła ostatecznie organ odwoławczy do uznania, że sprawa cywilna prowadzona pod sygn. akt I C 564/25 dotyczy sporu o własność. Sąd uznaje tę ocenę za odpowiednią w kontekście okoliczności wymagających wyjaśnienia stosownie do treści art. 36 p.g.k. Trafnie przy ocenie dokumentu pozwu Kolegium skupiło się na tym, że żądanie pozwu dotyczy oznaczonej części gruntu. Nie jest więc też zasadne zarzucanie Kolegium, że nie sprawdziło czego dotyczy sprawa I C 564/25, gdyż organ ten wyraźnie przy ocenie zastosowania art. 36 p.g.k. odnosi się do pozwu, słusznie wywodząc, że to pismo wyznacza przedmiot sprawy cywilnej. W tym względzie skarżący ponownie forsują swoją ocenę dowodu w postaci pozwu, która jednak nie jest w żaden sposób uzasadniona, a przedstawione orzecznictwo nie jest adekwatne do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Co za tym idzie, nie są zasadne również podniesione zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Choć wydaje się, że opieranie się przez organ pierwszej instancji wyłącznie na informacji skarżących o sprawie I C 564/25 można byłoby uznać za niewystarczające, to po uzupełnieniu materiału dowodowego w postępowaniu zażaleniowym Kolegium miało podstawy do przyjęcia poglądu o istnieniu przeszkody w prowadzeniu postępowania rozgraniczeniowego na wniosek skarżących. Stąd ostatecznie materiał dowodowy sprawy należy uznać za kompletny i pozwalający na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Choć uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest zwięzłe to w sposób dostateczny wskazuje się motywy stojące za wydaniem takiego rozstrzygnięcia, w tym przede wszystkim wywodząc konieczność stosowania art. 36 p.g.k. w oparciu o treść przedłożonego wraz z zażaleniem pozwu. Sąd nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia. Z uwagi na powyższe, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. Elżbieta Lemańska Marek Leszczyński Małgorzata Roleder