II SA/Bk 236/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Mieczysław Markowski, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odstąpił od ustalenia opłaty za okres od 1 października 2015 r. do 31 października 2015 r. za pobyt J.L. w Domu Pomocy Społecznej Dla Dorosłych Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi w S. (pkt 1 decyzji) oraz ustalił opłatę za ten pobyt od 1 listopada 2015 r. w wysokości 160,61 zł dla R.S.. Odwołanie od tej decyzji złożył R.S. (dalej: "Skarżący") wskazując, że błędnie ustalono jego sytuację finansową. W szczególności wskazał, że nie uzyskuje żadnych dochodów z działalności gospodarczej. Zarzucił też, że MOPS nie wziął pod uwagę faktu, że posiada on kredyt hipoteczny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., znak [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zauważyło, że odwołanie odnosi się do rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 decyzji organu I instancji, tj. ustalenia opłaty za pobyt J.L. w domu pomocy społecznej. Organ nie znalazł jednak podstaw do jego uwzględnienia. Organ przytoczył przepisy art. 60 i 61 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej: "u.p.s."). Następnie wskazał, że zgodnie z zarządzeniem Starosty S. Nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. - średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej Dla Dorosłych w S. od 1 marca 2015 r. wynosi 2.847,00 złotych. Organ wyjaśnił, że zasada kolejności przyjęta w art. 61 u.p.s. oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Organ zauważył, że obowiązek wnoszenia opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. Przechodzi on na nich w kolejności ustalonej w powołanym wyżej przepisie. Organ ustalił, że źródłem dochodu mieszkanki domu pomocy społecznej jest renta rodzinna po zmarłym małżonku oraz dodatek pielęgnacyjny, a także ryczałt energetyczny oraz dodatek kompensacyjny w łącznej kwocie 2.094,75 złotych miesięcznie, obliczony zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 u.p.s., tj. po potrąceniu składki na ubezpieczenie zdrowotne i podatek dochodowy. Zatem wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ustalona w oparciu o ustalony dochód wobec jego mieszkanki wynosi 1.466,33 złotych miesięcznie, tj. (2.094,75 zł x 70%). Organ wskazał, że kolejnymi osobami, na których ciąży obowiązek opłaty za pobyt J. K. L. są: M. C. – córka i M. S. - córka, lecz ich dochód, podobnie jak dochód E. C., A. C. M. S. i P. L. - tj. wnuków, kształtuje się poniżej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W postępowaniu ustalono, że biorąc pod uwagę możliwości dochodowe, osobą, na której ciąży obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt J. L. jest Skarżący. Jak ustalono, Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, a w październiku 2015 r, osiągnął dochód w wysokości 3.012,03 złotych netto, z którego potrącono bieżące alimenty w wysokości 920,00 zł oraz 1.200,00 zł. Zatem faktyczny dochód wyniósł 892,03 zł i nie kwalifikował do ponoszenia opłaty za dom pomocy społecznej. W listopadzie 2015 r. nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej, bowiem Skarżący uzyskał świadczenie emerytalne w kwocie 3.012,03 zł, które po potrąceniu alimentów bieżących wyniosło 884,58 zł miesięcznie. Do tej kwoty dodano dochód z działalności gospodarczej prowadzonej na zasadach ogólnych w wysokości 1.178,03 miesięcznie. Organ wyliczył, że łączny dochód Skarżącego w listopadzie 2015 r. wyniósł 2.062,61 zł i przekroczył 300% kryterium dochodowego, które wynosi 1.902,00 złotych (634,00 zł x 300% ). Zatem ustalono Skarżącemu wysokość opłaty za dom pomocy społecznej w kwocie 160,61 złotych miesięcznie, tj. (2.062,61 zł - 1.902,00 zł). Organ wskazał też, że argument Skarżącego o obciążeniu go obowiązkiem alimentacji nie może wpłynąć na rozstrzygnięcie, bowiem uzyskiwany dochód jest pomniejszany o kwoty tego zobowiązania i ma bezpośredni wpływ na ustaloną wysokość dochodu i na ustaloną wysokość opłaty za dom pomocy społecznej. W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego działający przez pełnomocnika Skarżący, zarzucił skarżonej decyzji naruszenie: - art. 61 ust. 2 lit. a u.p.s. poprzez ustalenie odpłatności za pobyt J. L. w domu pomocy społecznej w wysokości 160,61 zł Skarżącemu, podczas gdy nie spełnia on kryterium dochodowego, bowiem osiągany dochód nie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, - art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23, powoływanej dalej jako k.p.a.), poprzez zaniechanie podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w części dotyczącej możliwości zwolnienia Skarżącego z ponoszenia opłat związanych z pobytem J. L. w domu pomocy społecznej z uwagi na trudną sytuację materialną Skarżącego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wywiady środowiskowe oraz analiza dokumentów, na podstawie których ustalono sytuację majątkową Skarżącego, zostały przeprowadzone w sposób powierzchowny, nieuwzględniający konkretnych uwarunkowań majątkowych. Skarżący podkreślił, że z dochodu w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 3.012,03 zł potrącane są przez Komornika Sądowego alimenty w łącznej wysokości 2.120 zł. Zatem faktyczny dochód Skarżącego oscyluje w granicach 850 zł miesięcznie. Prócz tego Skarżący od kilku miesięcy nie osiąga żadnych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, co potwierdza przedłożone wraz z odwołaniem rozliczenie finansowe. Skarżący, z uwagi na problemy finansowe zmuszony został do sprzedaży samochodu. Uzyskane w ten sposób środki finansowe zostały w całości przeznaczone na bieżące wydatki oraz zaległości w płatnościach. Organy, ustalając sytuację finansową Skarżącego pominęły fakt, iż posiada on comiesięczne zobowiązania w postaci rat kredytu hipotecznego w wysokości 1400 zł. Ponadto Skarżący pokrywa stałe koszty związane ze swoim utrzymaniem tj. opłata czynszu - 520 zł m-c, prąd - 150 zł/m-c, telefon - 150 zł/m-c, TV, Internet - 50 zł. Pomimo tego, że działalność od kilku miesięcy nie przynosi dochodów, Skarżący zobligowany jest do opłaty czynszu najmu biura - 600 zł/m-c, składek ZUS - 280 zł/m-c, obsługi księgowości – 100 zł/mc. Na tej podstawie pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji ustalającą Skarżącemu odpłatność z tytułu pobytu jego babci w domu pomocy społecznej. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 tej ustawy, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 60 ust. 1-3 powoływanej ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (ust. 1). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca ustalają organy, o których mowa w pkt 1 - 3, w tym starosta (ust. 2). Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 4). Z przepisów art. 61 ust. 1-3 u.p.s. wynika zaś, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności (ust. 1): 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą (ust. 2): 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Krąg osób, na których może spoczywać według kolejności obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt bliskich w domu pomocy, wynika z art. 61 ust. 1 u.p.s. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie decyzją z dnia [...] września 2015 r. skierowano J.L. do domu pomocy społecznej na czas nieokreślony i ustalono jej, od dnia umieszczenia w domu pomocy społecznej, opłatę w wysokości 1.466,33 zł miesięcznie (2.094,75 x 70%). Następnie decyzją z dnia [...] września 2015 r. postanowiono o umieszczeniu jej w domu pomocy społecznej. W związku z tym, że miesięczna opłata mieszkańca nie pokrywa pełnego kosztu jego utrzymania w domu pomocy społecznej (koszt ten zgodnie z zarządzeniem Starosty S. z dnia [...] marca 2015 r. nr 7/2015 od 1 marca 2015 r. wynosi 2.847,00 zł), kwestionowaną w sprawie niniejszej decyzją ustalono Skarżącemu opłatę za pobyt babci w domu pomocy społecznej w wysokości 160,61 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 listopada 2015 r. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalono, że dochód Skarżącego pozwala na obciążenie go obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt babci w domu pomocy społecznej w ww. kwocie. Dochód ten został ustalony z miesiąca listopada 2015 r., gdyż w miesiącu październiku 2015 r. jego dochód nie kwalifikował się do ponoszenia opłaty. Z akt sprawy wynika, że dochód Skarżącego z miesiąca listopada 2015 r. stanowiła łączna kwota 4.190,06 zł, w tym 3.012,03 pochodziło ze świadczenia emerytalnego a 1.178,03 zł stanowił dochód z działalności gospodarczej. Po potrąceniu kwoty alimentów, do których uiszczenia zobowiązany jest Skarżący (2.127,45 zł) uzyskano dochód w wysokości 2.062,61 zł, który przekroczył kwotę stanowiącą 300% kryterium dochodowego (1.902,00 zł). W ocenie Sądu ustalenie dochodu Skarżącego nastąpiło w zgodzie z obowiązującymi przepisami. W myśl art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast w myśl art. 8 ust. 4 u.p.s. do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 5 u.p.s. w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą: 1) opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych - za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności oraz odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenia społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym że dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby; 2) opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne - za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby. Odnośnie dochodu z działalności gospodarczej Skarżącego należy wskazać, że ustalono go prawidłowo na podstawie roku 2014. Skarżący w złożonym oświadczeniu z dnia 27 lipca 2015 r. wskazał, że w poprzednim roku podatkowym tj. 2014 uzyskał dochód w wysokości 14.136,33 zł., co w stosunku miesięcznym dało kwotę 1.178,03 zł. Skarżący twierdzi, że od kilku miesięcy nie uzyskuje dochodu z działalności gospodarczej. Wobec jednak brzmienia przepisu art. 8 ust. 5 u.p.s. organ ani Sąd nie mogą uwzględnić przy obliczaniu dochodu Skarżącego z działalności gospodarczej sytuacji z 2015 r. Wysokość uzyskiwanego dochodu z działalności gospodarczej za rok 2015 może mieć znaczenie dopiero przy obliczaniu dochodu w roku 2016. Należy zauważyć, że ustawodawca wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej uzależnił jedynie od kryterium dochodowego. Przepisy dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie przewidują odrębnych zasad określania wysokości dochodu i należało zastosować w tym zakresie art. 8 ustawy o pomocy społecznej, umieszczony w rozdziale "Zasady ogólne i zakres podmiotowy ustawy". Odnosząc się do wskazywanych przez Skarżącego obciążeń Sąd zauważa, że katalog obciążeń pomniejszających dochód jak i katalog przychodów odliczonych od dochodu są na gruncie ustawy o pomocy społecznej zamknięte. Brak jest podstaw prawnych, aby priorytetowo potraktować inne, nawet konieczne, wydatki osoby zobowiązanej do opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Nawet kwoty wydatkowane na podstawowe utrzymanie nie mogą pomniejszać kwoty dochodów przy obliczaniu wysokości dochodu. Zasadnie natomiast organy obu instancji wyliczając dochód Skarżącego, zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. uwzględniły kwotę alimentów płaconych przez Skarżącego na dzieci. Uwzględniając zapis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s., zgodnie z którym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, słusznie zdaniem Sądu opłatę Skarżącego za pobyt babci w dps ustalono w wysokości 160,61 zł miesięcznie. Za bezpodstawny, w ocenie Sądu, należy uznać zarzut dotyczący naruszenia art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w części dotyczącej możliwości zwolnienia Skarżącego z ponoszenia opłat związanych z pobytem J. L. w domu pomocy społecznej z uwagi na trudną sytuację materialną Skarżącego. Organy podjęły wszystkie niezbędne działania, które pozwoliły ustalić stan faktyczny w taki sposób, by móc prawidłowo zastosować przepisy prawa materialnego. Skarżący ani w toku postępowania administracyjnego, ani w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie wskazał okoliczności, których ustalenie mogłoby wpłynąć na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Wobec niepotwierdzenia zarzutów skargi oddalono ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).