II SA/Bk 237/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. Sz. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. Sz. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Wnioskiem z dnia 28 grudnia 2012 r. (k. 169) E. Sz. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dnia [...] marca 2012 r. został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Spowodowało to ograniczenie działalności do najmniej pracochłonnych czynności i w efekcie oznaczało spadek dochodów. Konsekwencją powyższego jest również to, że zachodzi konieczność ciągłego wynajmowania pracowników do cięższych prac w gospodarstwie. Są przeciwko niemu prowadzone cztery postępowania egzekucyjne. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 360 zł miesięcznie oraz dochód z tytułu sprzedaży płodów rolnych. Wnioskodawca jednorazowo sprzedał zboże za 1.600 zł w sierpniu 2012 r. oraz w listopadzie 2012 r. otrzymał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 540 zł. Obecnie jest zadłużony wobec osób fizycznych i instytucji publicznych. Z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący posiada 8 sztuk bydła, w tym 3 krowy, a także maszyny rolnicze, w tym ciągniki, przyczepę, roztrząsacz obornika. Wskazał, że na żywność w styczniu wydatkował 600 zł, na telefon 100 zł, natomiast zalega za trzy miesiące z opłatami za energię elektryczną. W okresie od października 2012 r. do 1 lutego 2013 r. nie sprzedawał płodów rolnych, w okresie od listopada 2012 r. do stycznia 2013 nie poniósł żadnych wydatków z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Do 1 lutego 2013 r. nie otrzymał dopłat do prowadzenia produkcji rolnej. Przedłożył następujące dokumenty: wezwanie PZU z dnia [...] września 2012 r. do zapłaty kwoty 1.234,04 zł (k. 193); wezwania z dnia [...] października 2012 r. dotyczące nieuiszczonych kosztów postępowania sądowego i grzywny w łącznej kwocie 2.418,60 zł (k. 191-192); zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na kwotę 1.006 zł (k.190), wezwanie z dnia [...] grudnia 2012 r. do uiszczenia kosztów postępowania sądowego w kwocie 892,08 zł (k.189) oraz dokumentację medyczną (k. 187-188). Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazując na obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak również na obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, referendarz ocenił że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie tych kosztów w sprawie niniejszej. Wyjaśniono, że strona posiada możliwości zarobkowe pozwalające na regulowanie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, jak i prowadzeniem gospodarstwa rolnego, nadto treść złożonego oświadczenia budzi wątpliwości z punktu widzenia jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. Sz. zarzucając przede wszystkim pominięcie faktu jego ograniczonej zdolności do prowadzenia gospodarstwa (z uwagi na stan zdrowia po przebytym urazie) oraz brak obiektywizmu przy ocenie przedłożonej dokumentacji. Zarzucił brak znajomości zasad prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę w podeszłym wieku, brak wiedzy na temat wymagań jakie stawia produkcja rolna, nieuzasadnione przypisanie skarżącemu "dużych możliwości zarobkowych". Wskazał, że jest osobą schorowaną, cierpi na zaburzenia pamięci oraz jest "nękany" procesami sądowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniosek podlegał oddaleniu. Stosownie do treści art. 260 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Rozpoznawany obecnie wniosek jest trzecim z kolei złożonym w sprawie niniejszej. Pierwszy został oddalony postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r. (k. 48), od którego NSA w sprawie [...] oddalił zażalenie (k. 66), drugi wniosek również został oddalony postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. (k.120), od którego NSA w sprawie [...] również oddalił zażalenie (k.135). NSA w swoim ostatnim orzeczeniu podkreślił, że wykazanie trudnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie powinno budzić żadnych wątpliwości co do swej wiarygodności, a z przedłożonej dokumentacji powinna wynikać obiektywna niemożność poniesienia kosztów sądowych. NSA ocenił, w tej konkretnej sprawie, że skarżący skupił się jedynie na wykazaniu swoich wysokich wydatków i niskich dochodów w postaci renty, gdy tymczasem z akt sprawy wynika, że musi on dysponować jeszcze innymi źródłami dochodu, których nie ujawnia, bo w przeciwnym razie nie byłby w stanie pokrywać tych wysokich wydatków, które deklaruje. Zdaniem sądu rozpoznającego zgłoszony w sprawie niniejszej wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zaistniały oraz nie zostały wykazane przez skarżącego okoliczności uzasadniające uwzględnienie jego żądania, w tym wskazujące na zmianę sytuacji, która była podstawą oddalenia jego poprzednich wniosków o przyznanie prawa pomocy. Inaczej rzecz ujmując przedłożona dokumentacja nie pozwala stwierdzić, że doszło do zmiany w sytuacji skarżącego, iż należy zweryfikować dotychczasowe ustalenia co do jego sytuacji majątkowej i orzec o przyznaniu prawa pomocy. W ocenie Sądu, w dalszym ciągu oświadczenie wnioskodawcy dotyczące jego sytuacji majątkowej budzi wątpliwości co do jego wiarygodności. Skarżący zadeklarował swoje miesięczne wydatki odwołując się do kwoty wydatków poniesionych w styczniu 2013 r. tj. 600 zł na żywność i 100 zł na telefon, podczas gdy poprzednio wskazywał, że wynoszą one 1.050 zł. Obecnie wskazał też, że nie opłaca od trzech miesięcy rachunków za energię elektryczną. Z kolei zadeklarował stałe dochody w wysokości 360 zł (renta) oraz okresowe z tytułu sprzedaży płodów rolnych i zwrotu podatku akcyzowego (odpowiednio 1.600 zł i 540 zł). Zdaniem sądu mając na uwadze, że strona uzyskuje regularnie jedynie dochód w wysokości 360 zł z tytułu renty i nie deklaruje innych stałych dochodów, a jednocześnie miesięcznie deklaruje wydatki w kwocie około 700 zł (odliczając te, których nie ponosi, jak twierdzi, od kilku miesięcy) – trudno uznać jej oświadczenie za niebudzące wątpliwości. Uwzględniając stały dochód (360 zł) i stałe wydatki (700 zł) – z pominięciem obrotów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (których, jak twierdzi strona, nie uzyskuje w okresie zimowym) – należy dojść do wniosku, że dwukrotnie więcej wydaje niż zarabia. Jeszcze więcej zastrzeżeń budzi oświadczenie majątkowe w zakresie dotyczącym prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżący podnosi swoją trudną sytuację majątkową (jedyny dochód uzyskany w ciągu ostatnich kilku miesięcy to 1.600 zł ze sprzedaży płodów rolnych), ale jednocześnie deklaruje najmowanie pracowników do ciężkich prac. Również przedłożone przez niego dokumenty świadczące o zaległościach nie wykazują, że chodzi o zaległości związane stricte z prowadzeniem gospodarstwa rolnego – mimo że takie zadeklarował w formularzu PPF. Przedłożone dokumenty dotyczą wyłącznie opłat z tytułu ubezpieczenia oraz kosztów sądowych. Jak wskazał NSA, który to pogląd skład obecnie orzekający podziela, dokumenty złożone do akt nie wskazują jakoby miała miejsce bezskuteczność egzekucji z uwagi na brak środków finansowych u skarżącego. Deklarując wysokie zadłużenie u instytucji publicznych i osób prywatnych skarżący nie wskazał dokumentów, z których by ono wynikało, bowiem przedłożone nie wskazują na wysokie zaległości. Nadto tutejszy sąd, w postanowieniu odmawiającym przyznania skarżącemu E. Sz. prawa pomocy (z dnia 13 lutego 2013 r. w sprawie I SA/Bk 110/12), zwrócił uwagę że strona uzyskuje także dopłaty do produkcji rolnej. Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. otrzymała płatność rolnośrodowiskową za 2010 r. w łącznej wysokości 8.623,00 zł. Odrębnymi decyzjami z dnia [...] stycznia 2012 r. przyznano także jednolitą płatność obszarową wraz z płatnościami uzupełniającymi w łącznej wysokości 21.380,31 zł (sprawa o sygn. [...]), a także płatności ONW w kwocie 3.272,12 zł (sprawa o sygn. [...] – wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej z bazą orzeczenia sądów administracyjnych). Skarżący we wniosku złożonym w sprawie niniejszej o powyższych dopłatach nie wspomniał wskazując jedynie, że żadnych dopłat nie otrzymał "za rok bieżący", jak również nie wykazał, że powyższe środki już spożytkował. Powyższe niejasności powodują, że oświadczenia majątkowego złożonego przez stronę nie można uznać za wiarygodne i uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie pozwalają tez uznać, że sytuacja majątkowa strony od momentu rozpoznania poprzedniego wniosku uległa pogorszeniu na taką skalę, że przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione. Przypomnieć też należy, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Sąd wziął również pod uwagę przedłożone zaświadczenie lekarskie oraz deklarowany fakt, że skarżący posiada orzeczenie o okresowej, całkowitej niezdolności do pracy. Skład orzekający nie neguje związanych z tym trudności w prowadzeniu gospodarstwa. Wyłącznie te okoliczności nie mogą jednak przesądzić, w kontekście całokształtu przedstawionych oświadczeń i dokumentacji, o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.