II SA/Bk 237/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 maja 2012 r. sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Charakteryzując swoją sytuację materialną wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne o wielkości 18 ha położone na bardzo słabych glebach. Drugi rok z rzędu zakończył stratą, którą w 2011 r. oszacowano na 12.800 zł. Został uznany za osobę czasowo niezdolną do pracy - po pobiciu, które miało miejsce [...].09.2011 r. W związku z tym ograniczył produkcję rolną, która stała się mniej dochodowa, zwłaszcza przy wzroście wydatków na środki ochrony roślin, paliwo i inne inwestycje potrzebne w gospodarstwie. W skład gospodarstwa wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 332 zł miesięcznie. Ponadto Skarżący uzyskał dochód (jednorazowy) ze sprzedaży zboża w kwocie 2.024 zł oraz jałówki w wysokości 2.700 zł. Razem dochód określił jako 800 zł miesięcznie. Toczące się postępowania egzekucyjne, w trakcie których zajęto jego wierzytelności oraz ruchomości, powodują paraliż w prowadzeniu gospodarstwa. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący wskazał, że posiada 8 sztuk bydła, w tym 4 krowy oraz dwa ciągniki rolnicze, maszyny do uprawy ziemi, przyczepę rolniczą z 1973 r., kombajn do zbioru ziemniaków z 1989 r. oraz inne drobne maszyny niezbędne w gospodarstwie rolnym. W roku 2012 nie otrzymał jeszcze dopłat z Unii Europejskiej. Miesięczne wydatki wynoszą około 1.000 zł w tym: 600 zł - żywność, 160 zł – energia elektryczna, 30 zł – woda, 150 zł – telefon i zakup lekarstw oraz inne wydatki. Ponadto ww. wskazał, że w 2012 r. poniósł wydatki na zakup paliwa w wysokości 1.500 zł oraz nawozów mineralnych wysokości 4.600 zł. Wnioskodawca nie posiada samochodu osobowego. Od trzech miesięcy E. S. nie sprzedawał płodów rolnych, obecnie nie sprzedaje również mleka. Zadłużenie komornicze wnioskodawcy wynosi około 4.700 zł. W latach 2011/2012 Skarżący poniósł koszty sądowe w kwocie ponad 4.000 zł. (k. 20 - 21). Dodatkowo skarżący do akt sprawy przedłożył następujące kserokopie: wyciąg z rachunku bankowego za okres wrzesień - listopad 2011 r. (k. 25 - 26), faktury za olej napędowy (k. 28 - 34), faktury za akcesoria samochodowe, w tym akumulator (k. 35), oraz faktury na nawozy i środki ochrony roślin (k. 22 – 24 i k. 27). Postanowieniem z 25.04.2012 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazując na obowiązek strony wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak również na obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, referendarz ocenił, że Skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Referendarz podniósł, że nienadesłanie wszystkich żądanych dokumentów skutkowało faktycznym brakiem możliwości potwierdzenia oświadczenia strony w zakresie osiąganych dochodów, zadłużenia komorniczego, a także możliwości produkcyjnych prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego a w konsekwencji uniemożliwiło pełną ocenę sytuacji majątkowej Skarżącego i pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożył E. S. wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że referendarz błędnie stwierdził, że przedłożone dokumenty są niewystarczające i uniemożliwiają ocenę sytuacji majątkowej. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił brak znajomości specyfiki funkcjonowania gospodarstwa rolnego prowadzonego przez osobę mającą poważne kłopoty zdrowotne, dowolną ocenę oświadczeń wnioskodawcy przedłożonych do akt sprawy, niewzięcie pod uwagę jego niezdolności do pracy spowodowanej pobiciem w dniu [...].09.2012 r., a także zbyt krótki okres na ustosunkowanie się do wezwania referendarza z dnia 5.04.2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Taka sytuacja w rozpoznawanym przypadku nie została wykazana. W sprawie niniejszej aktualnym na datę rozpoznawania wniosku o prawo pomocy kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 500 zł (k. 3). W związku z nieprzedstawieniem żądanych dokumentów trudno jest jednak dokonać pełnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącego. Rozważając uprawnienie do otrzymania prawa pomocy wyjść należy od zasady odpłatności obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym warunkującej podejmowanie przez sąd czynności procesowych. Wyjątki od tej zasady wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy, którego celem jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd bez konieczności uiszczania opłat. Chodzi zatem o to, by strony partycypowały w kosztach działania sądu jeśli mają taką możliwość, ale też by jednocześnie nie zamykać drogi sądowej tym podmiotom, które takich kosztów ponieść nie są w stanie w żadnym zakresie lub chociażby w części. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. W sprawie niniejszej Skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Nie wynika z dokumentów, że nie posiada płynności finansowej, nie spłaca ciążących na nim aktualnie zobowiązań finansowych, nie dysponuje środkami na koncie bankowym czy zalega z zapłatą za zakupione towary lub usługi. Wskazać należy, że Skarżący zadeklarował miesięczne wydatki "na utrzymanie" w wysokości około 1000 zł oraz wydatki na zakup paliwa ok. 1500 zł i nawozów na kwotę 4600 zł (k. 20). Podniósł także, że obecnie otrzymuje rentę w wysokości 360 zł miesięcznie. Ponadto oświadczył, że w 2012 r. uzyskał dochód (jednorazowy) ze sprzedaży zboża w kwocie 2.024 zł oraz jałówki w wysokości 2.700 zł. Razem dochód określił jako 800 zł miesięcznie. Wskazał również, że jego zadłużenie komornicze wynosi 4 700 zł oraz, że w roku 2011/2012 poniósł koszty sądowe w kwocie 4 000 zł. W sprzeciwie Skarżący zarzuca dowolną ocenę oświadczeń i przedłożonych dokumentów świadczących o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Tymczasem w aktach sprawy brak jest informacji, aby Skarżący obecnie zalegał z płatnościami, co świadczy o tym, że mimo wysokich, deklarowanych wydatków, jest w stanie je ponosić bez występowania zadłużenia. Nie może przy tym ujść uwadze, że Skarżący w okresie od maja do sierpnia 2011 r. wydał na prowadzenie gospodarstwa rolnego prawie 10.000 zł (kserokopie faktur: k. 23, k. 24, k. 27, k. 35). Ta okoliczność uprawnia do wniosku, że Skarżący posiadał również dochody, którymi był w stanie przedmiotowe wydatki pokryć i nie generować zadłużenia. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne scharakteryzowanie aktualnej sytuacji materialnej strony – w sposób uzasadniający przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, a tym samym przyjęcie, że powyżej przedstawiona sytuacja dochodowa, dotycząca zwłaszcza 2011 r. i nieuprawniajaca do zwolnienia, uległa zmianie. Jak wskazano, większość dokumentacji jest datowana na lata wcześniejsze, głównie 2011 r. Tymczasem Skarżący miał świadomość obowiązku dołączenia dokumentów aktualnych, bowiem został o tym pouczony w wezwaniu z dnia 5.04.2012 r. (k.18). Do tego jednak w sposób wyczerpujący się nie ustosunkował. Jedyne informacje o jego obecnej sytuacji materialnej i dochodowej wynikają z oświadczenia o wydatkowaniu 800 zł na utrzymanie, której to nie udokumentował. Jedynie udokumentował wydatki na gospodarstwo rolne - fakturą za olej napędowy w 2012 r. na kwotę 248,13 zł (k.30) zł oraz za nawozy na kwotę 4.598,00 zł (k.22). Pozostałe dostarczone kserokopie faktur dokumentują wydatki poniesionych w 2011 r. na zakup nawozów i oleju napędowego i wydatków m.in. na akumulator (k. k.23- 24, k.27- 29, k. 31-34, k.35). Skarżący nie przedłożył natomiast m.in. wyciągu z rachunku bankowego za okres ostatnich trzech miesięcy, informacji o wysokości aktualnego zadłużenia komorniczego (na które powołuje się w formularzu wniosku o prawo pomocy), dokumentów potwierdzających wielkość powierzchni posiadanych nieruchomości rolnych (np. nie przedłożył wskazywanych przez niego nakazów płatniczych w zakresie uiszczanych podatków) – o których to obowiązkach był pouczany w wezwaniu z 5.04.2012 r. Nadto powołując się w sprzeciwie na inne, wysokie wydatki, nie tylko ich nie udokumentował, ale też nie przedstawił ich własnego wyliczenia. Należy również wskazać, że Skarżący nie wykazał nawet w sposób niewątpliwy wielkości powierzchni gospodarstwa. Zadeklarował co prawda 18 ha, ale przykładowo w sprawie I SA/Bk 11/12 wskazał 24 ha (vide postanowienie referendarza z ostatnio wymienionej sprawy z dnia 9.02.2012 r., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).Także ogólnikowe stwierdzenie w sprzeciwie, że cyt. "w moim gospodarstwie rolnym jest znaczny obszar gruntów, których nie uprawiam, tj. siedlisko, wody, nieużytki, krzaki, lasy i grunt wydzierżawiony za symboliczny czynsz, bez wskazania dokumentów potwierdzających wielkość powierzchni gospodarstwa rolnego, nie daje podstaw do uznania wskazanej przez stronę skarżącą powierzchni za wiarygodną. Co więcej w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 733/11 (vide: postanowienie WSA z dnia 17.04.2012 r., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.) Sąd wystąpił do Starosty W., Gminy C. i Wójta Gminy K. o przedłożenie informacji o jakiej powierzchni grunty posiada E. S. Z otrzymanej informacji wynika, że powierzchnia gruntów stanowiących własność E. S. wynosi 27. 0625 ha (informacja z Gminy K. i z Gminy C.). Z nadesłanej przez Starostę W. informacji z rejestru gruntów wynika, że Skarżący jest właścicielem 23.3215 ha z czego 4.5943 ha jest w dzierżawie G. T. Nadto jest współwłaścicielem w 4/548 części nieruchomości o powierzchni 37.3300 ha, w ½ części nieruchomości o powierzchni 12.9590 ha, w ¼ części nieruchomości o powierzchni 0.3000 ha i w 1/3 części nieruchomości o powierzchni 0.0290 ha. Zatem Sąd ustalił, że Skarżący jest właścicielem gruntów o powierzchni 27,0625 ha, a nie jak zadeklarował o powierzchni 18 ha. Zdaniem Sądu, większa powierzchnia posiadanych gruntów o około 10 ha potencjalnie oznacza większy dochód czy to z umów dzierżawy, czy też z dopłat ze środków UE. W konsekwencji stwierdzić należy, że Skarżący uzyskuje wyższe dochody niż zadeklarowane. Sąd, wbrew stanowisku strony ze sprzeciwu, uwzględnia fakt doznania przez nią uszczerbku we wrześniu 2011 r. i ograniczenie w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa, jednak trudno ocenić jaki miało to zdarzenie konkretny, wymierny finansowo skutek, bowiem Skarżący tego nie wykazał. Oświadcza, że jest zmuszony najmować robotników, ale jednocześnie nie wskazuje jakie ponosi z tego tytułu koszty (ile wynosi dniówka, ile płaci za godzinę). Nadto Skarżący nie wykazał, jakie uzyskiwał dochody, poza rentą (np. ze sprzedaży mleka, cielaków, czy innych płodów rolnych) za trzy miesiące poprzedzające złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odnośnie zaś kwestii niemożności ponoszenia kosztów sądowych, należy zaznaczyć, jak to już zostało wcześniej podniesione, że to na żądającym zwolnienia od nich spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Reasumując z uwagi na brak przedłożenia wyczerpującej dokumentacji charakteryzującej sytuację finansową strony, sąd nie mógł dokonać rzetelnej jej oceny. Mając na uwadze, że wykazanie trudnej sytuacji majątkowej jest obowiązkiem wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, pouczonego o rygorze odmowy jej przyznania (vide k. 18 verte) – należało wniosek rozpoznać negatywnie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.