II SA/Bk 237/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 września 2012 r. sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Pan E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z [...] stycznia 2012 r. nr [...]w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki obiektu budowlanego. Postanowieniem z 21 sierpnia 2012r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia Pan E. S. wniósł sprzeciw, w którym zarzucił m.in. dowolną ocenę złożonych oświadczeń i załączonych dokumentów potwierdzających bardzo trudną sytuację życiową i materialną, zupełny brak znajomości przez referendarza funkcjonowania gospodarstwa rolnego prowadzonego przez osobę samotną oraz niezdolną do pracy na podstawie orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS, a także błędne uznanie, że w 2012 r. otrzymał dopłaty unijne za 2011 r. Skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem referendarza, że posiada duże możliwości finansowe. Podniósł, że wprawdzie w kwietniu 2011 r. otrzymał dopłaty z Unii Europejskiej w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w kwocie 21.300 zł, ale przeznaczył je na wydatki w gospodarstwie, tj. zakup oleju napędowego, nawozów mineralnych, nasion do zasiewu. Ponadto zaznaczył, że w stosunku do jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Wskazał również, że nie posiada kwalifikacji do prowadzenia niniejszej sprawy i w związku z tym wnosi o przyznanie adwokata. Do sprzeciwu załączył cztery postanowienia Sądu Rejonowego w sprawie prowadzonego w stosunku do niego postępowania egzekucyjnego oraz pokwitowanie uiszczonej kwoty do WSA w Warszawie). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Taka sytuacja w rozpoznawanym przypadku nie została wykazana. W postępowaniu sądowym, co do zasady, strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na powyższe, przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W sprawie niniejszej Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Nie wynika z dokumentów, że nie posiada płynności finansowej, nie dysponuje środkami na koncie bankowym czy zalega z zapłatą za zakupione towary lub usługi. Wskazać należy, że Skarżący zadeklarował miesięczne wydatki "na utrzymanie" w wysokości około 1050 zł oraz wydatki na prowadzenie gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 14.550 zł (zakup nawozów mineralnych -ok. 9.000 zł, oleju napędowego –ok. 3.000 zł, nasion -600 zł, opon do ciągnika -300 zł, środków ochrony roślin-450 zł oraz usługi-1200 zł.). Podniósł także, że obecnie otrzymuje rentę w wysokości 360 zł miesięcznie. Oświadczył, że w okresie 3 ostatnich miesięcy sprzedał jedynie zboże na kwotę 1.600 zł, ale do dnia dzisiejszego nie otrzymał zapłaty. W roku 2012 nie otrzymał jeszcze dopłat z Unii Europejskiej. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 20,76 ha, 3,04 ha lasu, dom o powierzchni 60 m² (wymagający remontu), 8 sztuk bydła, 2 ciągniki oraz inne podstawowe maszyny rolnicze. Skarżący jest zadłużony na łączną kwotę około 3.000 zł, co wynika z dołączonych do akt dokumentów (w tym zadłużenie komornicze). W sprzeciwie Skarżący zarzuca nieuwzględnienie jego trudnej sytuacji materialnej i osobistej. Tymczasem z akt sprawy wynika, że wprawdzie Skarżący zalega z częścią płatności, jednak znaczącą część reguluje. Nie może przy tym ujść uwadze, że Skarżący wydaje na prowadzenie gospodarstwa rolnego około 14.550 zł. Ta okoliczność uprawnia do wniosku, że Skarżący posiadał również dochody, którymi był w stanie przedmiotowe wydatki pokryć i nie generować zadłużenia. Źródeł ich pochodzenia Skarżący jednak nie wykazuje. W kontekście tego nie ulega wątpliwości, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne scharakteryzowanie aktualnej sytuacji materialnej strony w sposób uzasadniający przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd podziela stanowisko, że treść złożonego przez Skarżącego oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym, z uwagi na brak możliwości oceny rzeczywistych dochodów Skarżącego. Odnośnie wydatków Skarżący w większości przedstawił dokumenty potwierdzające zadłużenie komornicze i za energię elektryczną na kwotę około 3.000 zł oraz fakturę potwierdzającą zapłatę za nawozy na kwotę 4.324,50 zł. Jeżeli chodzi o dochody to dostarczył jedynie kserokopię decyzji KRUS w sprawie renty, oraz kserokopię pierwszej strony decyzji Dyrektora P. Oddziału ARiMR w Ł. z dnia [...] maja 2012 r. uchylającą decyzję z [...] lutego 2012 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011. Stąd uzasadniony jest wniosek, że przedstawia on jedynie fakty ujawniające liczne rozchody, nie ujawnia zaś tych, które mogłyby pokazać stan jego majątku. Sąd, wbrew stanowisku Skarżącego wyrażonemu w sprzeciwie, uwzględnia fakt ograniczenia w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa oraz stan jego zdrowia, jednak trudno ocenić jaki ma to konkretny, wymierny finansowo skutek, bowiem Skarżący tego nie wykazuje. Oświadcza, że jest zmuszony najmować robotników, ale jednocześnie nie wskazuje jakie ponosi z tego tytułu koszty (ile wynosi dniówka, ile płaci za godzinę). Należy zwrócić uwagę, że Sąd rozpoznaje drugi wniosek Skarżącego w tej samej sprawie. Odmowa przyznania przez Sąd prawa pomocy została zaakceptowana postanowieniem NSA z dnia 12 lipca 2012 r. (k. 66). Obecny wniosek Skarżącego stanowi jakby uzupełnienie oświadczenia o poziomie jego środków finansowych, a zwłaszcza wydatków (które Skarżący szczególnie eksponuje). Niemniej jednak, stan majątkowy Skarżącego należy ocenić kompleksowo, bowiem nie uległ on zmianie od czasu wydania postanowienia przez WSA w Białymstoku (tj. 22.05.2012 r., k-48), gdzie ustalono, że Skarżący, nie mając nikogo na utrzymaniu, oprócz pobieranej renty, jest: właścicielem gruntów o powierzchni 27,0625 ha, posiada maszyny do uprawy ziemi, pobiera dopłaty unijne, hoduje 8 sztuk bydła. Oczywistym jest, że efektywne prowadzenie gospodarstwa rolnego przez Skarżącego wymaga nakładów finansowych. Część wydatków, które wymienił Skarżący: zakup nawozów, nasion, oprócz do ciągnika, środków ochrony roślin - nie stanowi kosztów comiesięcznych, lecz są to wydatki sezonowe. Natomiast Skarżący pomija milczeniem informacje o źródłach swoich dochodów (oprócz renty), takich jak: środki finansowe uzyskiwane ze sprzedaży mleka, płodów rolnych, czynszu dzierżawnego (gdyż część ziemi oddał w dzierżawę). Należy również zaznaczyć, że Skarżący jest stałym petentem tutejszego Sądu od kilku lat. Składając skargi, w wielu różnych sprawach, winien zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Reasumując, z uwagi na brak przedłożenia wyczerpującej dokumentacji, która obrazowałaby ujemny bilans finansowy prowadzonego przez Skarżącego gospodarstwa rolnego, sąd nie mógł dokonać rzetelnej jej oceny. Mając na uwadze, że wykazanie trudnej sytuacji majątkowej jest obowiązkiem wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, pouczonego o rygorze odmowy jej przyznania – należało wniosek rozpoznać negatywnie. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.