II SA/Bk 245/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska (spr.),, sędzia WSA Marcin Kojło, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 września 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. B. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem w sprawie II SA/Bk 744/22 ze skargi J. B. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Białymstoku z dnia 1 września 2022 r. Nr GK-II.7221.69.2022.KT w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie sprostowania zapisów w rejestrze gruntów p o s t a n a w i a odrzucic skargę o wznowienie postępowania sądowego , Skarżący – J. B. wniósł o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z 8 grudnia 2022 r. wydanym w sprawie II SA/Bk 744/22. Wyrokiem tym oddalono skargę J. B. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Białymstoku z 1 września 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Starosty Sokólskiego z 3 sierpnia 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania zapisów w rejestrze gruntów obrębu Sokółka dla działki nr [...] poprzez wpisanie w rubryce właściciel Skarb Państwa – Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, Ośrodek Terenowy w Białymstoku zamiast Gmina Sokółka oraz poprzez wpisanie zamiast dzierżawca J. B. – władający J. B. Jako podstawę wznowienia postępowania sądowego wskazano: - art. 271 § 1 pkt 2 P.p.s.a., ustalający podstawę wznowienia postępowania w sytuacji, gdy wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możliwości działania – w tym przypadku wypowiedzenia się co do zebranego przez sąd poza rozprawą materiału dowodowego; jak bowiem wynika z uzasadnienia wyroku, sąd z naruszeniem art. 106 § 3 P.p.s.a., dopuścił - w tajemnicy przed stronami (skarżącym i organem) - dowód z nieprawomocnego wyroku SR w Sokółce, wydanego w sprawie I C 48/22; a wcześniej organ drugiej instancji dopuścił w tajemnicy przez wnioskodawcą dowód z aktualnego wypisu z ewidencji gruntów i budynków dla działki nr [...]; - art. 273 § 2 P.p.s.a., tj. wykrycie nowej okoliczności faktycznej w postaci faktu wykreślenie skarżącego jako dzierżawcy działki nr [...] z datą dostarczenia przez Gminę Sokółka dokumentu wypowiedzenia umowy dzierżawy, a nie z datą upływu ostatniego dnia umowy dzierżawy - co miało istotny wpływ na treść wyroku, ponieważ został on oparty na błędnej dacie utraty przez stronę przymiotu strony. Wskazując na powyższe podstawy wznowienia postępowania skarżący wniósł o uchylenie w całości przedmiotowego wyroku i zniesienie postępowania objętego zarzutem nieważności ewentualnie, o ile sąd nie podzieli zarzutu nieważności postępowania, uchylenie w całości przedmiotowego wyroku i uwzględnienie skargi oraz zasądzenie na jego rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że ze str. 10 uzasadnienia wyroku wynika, że na wniosek skarżącego, ale bez zachowania procedury wydania postanowienia o dopuszczeniu dowodu, sąd na posiedzeniu niejawnym, w tajemnicy przez stronami, dopuścił dowód z uzasadnienia wyroku SR w Sokółce wydanego w sprawie I C 48/22. Z uzasadnienia wyroku wynika również, że organ drugiej instancji potajemnie dopuścił dowód z aktualnego wypisu dla działki nr [...]. Na podstawie tych dokumentów sąd ustalił, że skarżący na datę złożenia wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego (11 marca 2022 r.) nie figurował w ewidencji gruntów i budynków jako dzierżawca tej nieruchomości. Ocena wskazanych dowodów przez sąd była błędna, do czego by nie doszło gdyby strony mogły na rozprawie roztrząsać nowe dowody i mieć prawo przeciwstawienia kontrdowodów z dokumentów. Nadto zarzucono, że z ustaleń sądu poczynionych na podstawie nowych dowodów zaistniałych na etapie postępowania sądowego wynika, że do wykreślenia skarżącego jako dzierżawcy nie doszło po dniu 30 marca 2022 r., lecz z chwilą doręczenia przez Gminę Sokółka do Starostwa Powiatowego w Sokółce pisma wypowiadającego umowę dzierżawy - czyli w 2021 r. Twierdzenie organów obu instancji i sądu, że skarżący na dzień 11 marca 2022 r., a generalnie w 2022 r. nie figurował w ewidencji gruntów i budynków jako dzierżawca i tym samym nie miał przymiotu strony, składając w dniu 11 marca 2022 r. wniosek o sprostowanie danych w ewidencji - jest sprzeczne z faktem, że powołując się na art. 21 ustawy - Prawo Geodezyjne i Kartograficzne oraz dane z ewidencji gruntów i budynków, Burmistrz Sokółki ustalił łączne zobowiązanie pieniężne na 2022 r. dla działki nr [...] za I kwartał 2022 r. oraz ustalił roczny limit zwrotu podatku akcyzowego na 2022 r. dla tej działki z uwagi na fakt wchodzenia jej w skład gospodarstwa rolnego na dzień 1 lutego 2022 r. Wskutek dokonania na posiedzeniu niejawnym błędnej subsumcji stanu faktycznego sąd dopuścił się błędnej subsumcji stanu prawnego przez powołanie się na przepisy regulujące kwestię zmiany danych ewidencyjnych (kto i na podstawie jakiego dokumentu może to uczynić), gdy chodziło - przy założeniu, że skarżący jest na datę składania wniosku nadal dzierżawcą - o sprostowanie błędnych danych, powstałych wskutek omyłki, a nie wskutek zmiany stanu faktycznego (wypowiedzenia umowy dzierżawy). Skarżący wywiódł, że obowiązujące przepisy ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne nie regulują spraw dotyczących trybu postępowania w przypadku ujawnienia błędów i pomyłek w operacie ewidencji gruntów i budynków - jako dokumencie urzędowym. Przepisy te nie odnoszą się również do sposobu ich usuwania. W przypadku wykrycia oczywistych błędów/omyłek starosta jako organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków dokonuje ich sprostowania w trybie czynności materialno-technicznych. Stąd prawidłową reakcją Starosty powinna być odmowa dokonania czynności materialno-technicznej lub odmowa sprostowania istniejącego zapisu, a nie odmowa wszczęcia postępowania w sprawie zmian - o co J. B. nie wnosił, a tylko tak zostało to zinterpretowane. Ewentualnie wątpliwości co do intencji strony należało usunąć na korzyść skarżącego, a nie przez "wmawianie mu", że usiłuje zmienić zapisy, gdy w rzeczywistości żądał sprostowania przez wpisanie właściwej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa i prawidłowej relacji cywilno-prawnej z tą jednostką. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga o wznowienie postępowania sądowego podlega odrzuceniu. Wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, który może być zastosowany wyłącznie z powodów nadzwyczajnych, ściśle określonych w ustawie. Zgodnie z art. 270 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Nie jest to "zwykły" środek odwoławczy (zaskarżenia), zaś przesłanki wznowienia postępowania sądowego zostały sformułowane w sposób odmienny od przesłanek skargi kasacyjnej. Dopuszczalność wznowienia postępowania sądowego uwarunkowana jest od spełnienia dwóch przesłanek: po pierwsze, skarga o wznowienie musi opierać się na ustawowej podstawie wznowienia, a po drugie, winna być wniesiona w terminie. Podanie podstawy wznowienia następuje poprzez powołanie i wyraźne określenie, które z podstaw wymienionych w art. 271 - 273 P.p.s.a. uzasadniają wznowienie postępowania w danej sprawie. Natomiast, uzasadnienie postawy wznowienia winno polegać na dokładnym i precyzyjnym określeniu zarówno okoliczności wskazujących na istnienie powołanej podstawy wznowienia, jak i (przy przyczynach restytucyjnych) wpływu na rozstrzygnięcie, jaki wywiera istnienie tych okoliczności (vide: H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 677). W myśl przepisu art. 280 § 1 P.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. W rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego. Rozpatrywana skarga o wznowienie postępowania sądowego nie opiera się bowiem na ustawowej podstawie wznowienia. Skarga o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie, co prawda została oparta na dwóch podstawach określonych w art. 271 pkt 2 (skarżący podał art. 271 § 1 pkt 2, sąd to potraktował jako oczywistą omyłkę, gdyż nie ma takiej jednostki redakcyjnej, i mając na uwadze uzasadnienie tej podstawy uznał że chodzi o art. 271 pkt 2) i art. 273 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W uzasadnieniu wyroku NSA z 24 kwietnia 2021 r., II OSK 2557/11 sąd ten wyjaśnił, że warunkiem wznowienia postępowania na podstawie dotyczącej naruszenia przepisów postępowania wskutek których strona była pozbawiona możności działania, jest współistnienie trzech przesłanek: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. Oznacza to, że rozważania, czy istnieją podstawy do wznowienia postępowania z powodu przesłanki, o której mowa w art. 271 pkt 2 P.p.s.a., rozpocząć należy od ustalenia, czy możemy mówić o tym, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, a gdyby odpowiedź na to pytanie okazała się pozytywna, naruszenie to należy ocenić pod kątem jego rezultatu - czy wskutek tego naruszenia doszło do pozbawienia strony możności działania w postępowaniu. Sąd w sprawie niniejszej nie znalazł podstaw, aby przyjąć, że w sprawie niniejszej doszło do naruszenia przepisów prawa, w efekcie którego strona została pozbawiona możności działania w postępowaniu sądowym II SA/Bk 744/22. Nie można zgodzić się bowiem ze stanowiskiem skarżącego, że sąd w tym postępowaniu z naruszeniem art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuścił - w tajemnicy przed stronami (skarżącym i organem) - dowód z nieprawomocnego wyroku SR w Sokółce, wydanego w sprawie I C 48/22. Sprawa II SA/Bk 744/22 została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Sąd był uprawniony do rozpoznania sprawy w tym trybie, gdyż przedmiotem zaskarżenia było postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (przedmiotem kontroli sądu było postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a.). Nadto bez naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a dopuszczono dowód z przedmiotowego wyroku sądu cywilnego. Przepis ten nie został zastrzeżony tylko dla posiedzeń w formie rozprawy. Zgodnie z tą regulacją sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten w ogólności dotyczy postępowania w sprawie, co nie ogranicza się tylko do rozprawy, ale też dotyczy posiedzeń sądów administracyjnych prowadzonych poza rozprawą (w trybie niejawnym) – vide: wyrok NSA II OSK 2719/21, pub. CBOSA. Z akt sprawy II SA/Bk 744/22 wynika, że to skarżący w skardze wnioskował o dopuszczenie dowodu z wyroku zapadłego w sprawie I C 48/22 – oznacza to, że skarżący znał treść tego wyroku. W związku z tym wnioskiem zarządzeniem z 18 listopada 2022 r. sędzia sprawozdawca zwrócił się do SR w Sokółce o nadesłanie tego wyroku. Wyrok ten został wydany w sprawie z powództwa J. B. przeciwko Gminie Sokółka oraz SP Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa w Warszawie o rozwiązanie umowy sprzedaży, ustalenie i zobowiązanie do określonego zachowania. Na podstawie tego wyroku nie ustalono żadnych nowych okoliczności kontrolowanej przez sąd administracyjny sprawy. Odnośnie kolejnej podstawy wznowienia z art. 273 § 2 P.p.s.a. wskazać należy, że zgodnie z tą regulacją można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W przepisie tym chodzi o takie okoliczności faktyczne i dowody, które istniały w czasie trwania postępowania, którego wznowienia strona się domaga, ale nie były znane stronom i z tego tylko względu nie mogły one z nich skorzystać. Środkiem dowodowym, o którym mowa w art. 273 § 2 P.p.s.a. może być każdy środek, który zgodnie z prawem służyć może wykazaniu konkretnego faktu. Okolicznością faktyczną jest zaś zdarzenie, fakt lub wydarzenie zaistniałe w sensie fizycznym lub ich niewystąpienie. Okoliczności te i dowody muszą być przy tym tego rodzaju, że ich znajomość w dacie wydania prawomocnego orzeczenia mogłaby spowodować wydanie rozstrzygnięcia odmiennej treści. Skarżący jako wykrycie nowej okoliczności faktycznej wskazuje przyjęcie wykreślenia go jako dzierżawcy działki nr [...] z datą dostarczenia przez Gminę Sokółka dokumentu wypowiedzenia umowy dzierżawy, a nie z datą upływu ostatniego dnia umowy dzierżawy. Wskazana okoliczność nie jest nową w rozumieniu art. 273 § 2 P.p.s.a. Pismo Gminy z 7 października 2021 r. znajduje się w aktach administracyjnych sprawy - k. 13 akt administracyjnych i skarżący co najmniej na etapie postępowania przez organem drugiej instancji posiadał wiedzę o tym piśmie. W tym miejscu należy wskazać, że nie wystarczy dla stwierdzenia dopuszczalności skargi o wznowienie wskazanie podstawy wznowienia i przytoczenie jej ustawowej nazwy. Należy wskazać takie okoliczności faktyczne, które mogą stanowić jedną z podstaw wznowienia postępowania. Jeżeli natomiast już z samego sformułowania powoływanych przez stronę skarżącą okoliczności wynika, że nie stanowią one żadnej z tych podstaw, to nie jest spełniona zasadnicza przyczyna prawna pozwalająca na wznowienie postępowania. Odnosząc powyższe wymogi do okoliczności niniejszej sprawy trzeba stwierdzić, że skarżący wprawdzie powołał się podstawy wznowienia z art. 271 pkt 2 i art. 273 § 2 P.p.s.a., ale przedstawiona w skardze o wznowienie postępowania argumentacja, nie uzasadnia w żadnym stopniu wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem sądu z 8 grudnia 2022 r. wydanym w sprawie II SA/Bk 744/22. Zawarte w skardze zarzuty sprowadzają się do wykazania, że wyrok został oparty na błędnym przyjęciu, że umowa dzierżawy wygasła 7 października 2021 r. a nie 30 marca 2022 r. a w konsekwencji błędnym ustaleniu, że w dniu złożenia wniosku o wszczęcie postępowania 11 marca 2022 r. skarżący, który nie był już dzierżawcą działki nr [...] nie miał interesu prawnego we wszczęciu tego postępowania. Stanowisko to w świetle uzasadnienia wyroku nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem odmowa wszczęcia postępowania nie nastąpiła w wyniku okoliczności na które wskazuje skarżący. Sąd w sprawie tej przede wszystkim nie przyjął, że umowa dzierżawy wygasła w dniu 7 października 2021 r. Na s. 10 uzasadnienia sąd wprost stwierdza "Ostatnia umowa dzierżawy zawarta 12 października 2000 r. na czas nieokreślony, została wypowiedziana przez Gminę Sokółka pismem z 7 października 2021 r. ze skutkiem na dzień 30 marca 2022 r.". W dalszej kolejności sąd wywiódł, że w dacie odmowy wszczęcia postępowania skarżący nie figurował w ewidencji gruntów jako dzierżawca nieruchomości (postanowienie organu pierwszej instancji zostało wydane 3 sierpnia 2022 r.). Postanowienie to zostało wydane kiedy w KW jako właściciel nieruchomości figurowała już Gmina Sokółka tj. od 15 marca 2022 r. Z uwagi na udokumentowane prawo własności Gminy w odniesieniu do działki nr [...], skarżący już w dacie złożenia wniosku w dniu 11 marca 2022 r. nie miał interesu prawnego w żądaniu wprowadzenia wnioskowanych zmian w ewidencji w odniesieniu do tej działki. Osoba dzierżawcy nie mogła być już wykazana w ewidencji. W sytuacji uregulowania stanu prawnego nieruchomości – wskazania jego właściciela brak jest podstaw do ujawniania dzierżawców gruntów. Z powyższego wynika, że zasadniczym powodem odmowy wszczęcia postępowania był uregulowany stan prawny nieruchomości, a nie jak wywodzi skarżący błędne ustalenia w zakresie daty wygaśnięcia umowy dzierżawy. W ocenie sądu twierdzenia skarżącego stanowią "polemikę" z treścią wyroku i nie mieszczą się w żadnej z ustawowych podstaw wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym. Jeżeli skarżący miała wątpliwości co do prawidłowości wydanego przez sąd orzeczenia to powinna zawrzeć je w skardze kasacyjnej od tego orzeczenia, której jak wynika z akt postępowania II SA/Bk 744/22 – ostatecznie nie złożył. Tymczasem, jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, w skardze o wznowienie postępowania nie można upatrywać substytutu postępowania kasacyjnego. Są to bowiem dwa odrębne względem siebie postępowania, a co za tym idzie, nie mogą być one inicjowane przez stronę zamiennie, bowiem służą zwalczaniu innych wadliwości orzeczenia sądowego, co znajduje wyraz w uregulowanych przez ustawodawcę podstawach kasacyjnych i wznowieniowych (tak m.in. WSA w Łodzi w wyroku z 25 maja 2018 r., II SAB/Łd 54/18, pub. CBOSA). Z przedstawionych powyżej względów, uznając, że skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem z 8 grudnia 2022 r., nie jest dopuszczalna, na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.