II SA/Bk 246/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Wojewoda P. decyzją z dnia [...].02.2016 r. o nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...].01.2016 r. o wymeldowaniu J. L. z pobytu stałego spod adresu M. Stan faktyczny przedstawiał się następująco: W dniu [...].11.2015 r. A. N. złożyła w Urzędzie Gminy w M. wniosek o wymeldowanie J. L. z pobytu stałego spod adresu M. Wskazała, że w/w nie zamieszkuje pod adresem stałego zameldowania od sierpnia 2014 r. Przebywa w Domu Opieki w miejscowości Z., ponieważ jest inwalidą wymagającym stałej opieki. Miejsce stałego zamieszkania opuścił bez zamiaru powrotu, zabierając rzeczy i pozostawiając klucze od mieszkania. A. N. jest właścicielką nieruchomości w miejscowości M. Skarżący był tam zameldowany od 2006 r., kiedy to darował L. I. (matce wnioskodawczyni) swoje gospodarstwo rolne położne we wsi P. i zamieszkał z L. I. pod w/w adresem. W 2011 r. amputowano skarżącemu jedną nogę a w 2013 r. drugą. Z wyjaśnień J. L., złożonych do protokołu dnia [...].11.2015 r. wynikało, iż dochodziło do wielu nieporozumień z p. L. I., która zadysponowała majątkiem bez zgody skarżącego, odmawiała sprawowania nad nim opieki. Oświadczył, że sam się nie wymelduje, dopóki nie odzyska swego majątku, zaś nie zamierza wracać do miejsca stałego pobytu. W lokalu nie zostawił żadnych swoich rzeczy ani też nie posiada kluczy. Jest zadowolony z pobytu w Domu Opieki w Z. Mając na względzie tak ustalony stan faktyczny sprawy, wynikający z wyjaśnień J. L. oraz z zeznań świadków: T. G. i L. I., Wójt Gminy M. wydał decyzję z dnia [...].01.2016 r. o wymeldowaniu J. L. z pobytu stałego w M. Organ wywiódł, że opuszczenie miejsca zamieszkania nastąpiło dobrowolnie i na stałe. Jako podstawę materialnoprawną decyzji wskazał art. 35 ustawy z dnia 24.09.2010 r. o ewidencji ludności (tj. Dz. U. z 2015, poz. 388). W odwołaniu od decyzji organu I instancji, J. L. stwierdził, że zgodzi się na wymeldowanie pod warunkiem zwrotu, przez rodzinę L. I., całości zagarniętego przez nią majątku. Jest inwalidą I grupy (porusza się na wózku) i jak twierdzi, czuje się pokrzywdzony materialnie i moralnie. Opisał, w odwołaniu, prace jakie wykonał na rzecz budynku mieszkalnego w M., wskazał wydatki ponoszone na wspólne gospodarstwo domowe, prowadzone z L. I. Opisał też incydenty, które miały świadczyć o braku sprawowania opieki nad nim przez L. I., interwencje policji. Wojewoda P., decyzją z dnia [...].02.2016 r. utrzymał w mocy decyzję o wymeldowaniu Wójta Gminy M. z dnia [...].01.2016 r. Organ administracji publicznej II instancji podzielił w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Stwierdził, że zostały spełnione przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności ,,będące podstawą wymeldowania, a stan faktyczny nie budził wątpliwości. Wojewoda wskazał, że wszelkie roszczenia majątkowe, od których skarżący uzależnia zgodę na wymeldowanie, podlegają właściwości sądów powszechnych. J. L. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku nie godząc się z decyzją o wymeldowaniu. W treści skargi opisał szereg wydarzeń, mających miejsce podczas wspólnego zamieszkiwania z L. I. Relacjonuje swój wkład finansowy i osobisty poniesiony na utrzymanie nieruchomości w M., majątek przekazany L. I., jej niewdzięczność i brak opieki. Twierdzi, że nieprawdą jest (co zeznała p. I.), iż wyprowadził się dobrowolnie, ponieważ powodem było niewłaściwe postępowanie wobec niego L. I. Pełnomocnik J. L. (ustanowiony na zasadzie prawa pomocy) w "uzupełnieniu skargi" z dnia 05.08.2016 r. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 25 ust. 1 i art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a także naruszenie przepisów postępowania – art. 7, 77 § 1, 107 § 1 i § 3 k.p.a. Pełnomocnik wywiódł, że w sprawie nie została spełniona przesłanka dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu. Na etapie postępowania odwoławczego skarżący zanegował dobrowolność opuszczenia mieszkania, czego organ nie wyjaśnił i źle zinterpretował przepisy. Pobyt w Domu Pomocy w Z. ma charakter tymczasowy, bowiem skarżący ma zamiar powrócić do stałego miejsca zamieszkania, gdzie znajduje się jego centrum życiowe. Zdaniem pełnomocnika, organy nie wyjaśniły rzeczywistej przyczyny opuszczenia lokalu przez skarżącego, którą było niewłaściwe postępowanie uczestniczki postępowania, a nie dobrowolna decyzja skarżącego. Sam fakt, że uczestniczka postępowania nie utrzymuje kontaktu ze skarżącym, wymieniła zamki w drzwiach, podczas jego nieobecności świadczy o tym, że opuszczenie lokalu przez skarżącego nie miało charakteru dobrowolnego. Skarżący przejawia obecnie wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu wobec niestwierdzenia przez Sąd naruszeń prawa w niej zarzucanych, jak też takich, które sąd ma obowiązek stwierdzić z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24.09.2010 r. o ewidencji ludności (tj. Dz. U. z 2015, poz. 388), organ właściwy ze względu na położenie nieruchomości, której dotyczy meldunek, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu dysponującego innym tytułem prawnym do lokalu decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy ewidencyjnej z 2010 r. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, wskazane regulacje expressis verbis uprawniają do wniosku, że kluczowe dla orzeczenia o wymeldowaniu jest ustalenie fizycznego opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu stałego oraz ustalenie faktu nieprzebywania w tym miejscu. Skoro bowiem pobyt stały uzasadniający zameldowanie wiąże się z zamieszkiwaniem (przebywaniem) w określonym miejscu, to brak tego elementu podważa jedną z podstawowych przesłanek meldunku oraz jego ewidencyjny charakter, który w aktualnym stanie prawnym został wprost sformułowany w art. 28 ust. 4 ustawy ewidencyjnej z 2010 r. Zgodnie bowiem z tym przepisem, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Powyższa interpretacja nie byłaby jednak pełna bez sięgnięcia do wypracowanego przez orzecznictwo sądów administracyjnych stanowiska na tle poprzednio obowiązujących przepisów meldunkowych, które w zasadniczym kształcie nie różniły się od obecnie obowiązujących. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy ewidencyjnej z 1974 r., pobytem stałym było zamieszkiwanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, zaś stosownie do art. 15 ust. 2 tejże ustawy obowiązek wymeldowania aktualizował się w momencie opuszczenia miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. W oparciu o treść nieobowiązujących, aczkolwiek niemalże identycznych jak aktualne regulacji, sądy administracyjne jednolicie wskazywały, że zasadniczym elementem decydującym o możliwości wymeldowania jest opuszczenie miejsca pobytu stałego mające charakter trwały i dobrowolny tzn. takie, które wynika z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Jak podkreśla się przy tym w orzecznictwie, dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie niweczy istnienie konfliktu między osobą skarżącą a uczestnikiem postępowania, który to konflikt powoduje wyprowadzenie się skarżącego celem uniknięcia sporów związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem. Dobrowolność opuszczenia miejsca pobytu stałego potwierdza sytuacja, w której strona wyprowadzająca się nie podejmuje środków prawnych mających przywrócić możliwość stałego przebywania pod spornym adresem. Inaczej rzecz ujmując należy stwierdzić, że brak przeciwstawienia się w sposób prawnie dostępny (np. wystąpieniem z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania) ograniczeniom w powrocie do miejsca pobytu stałego wskazuje obiektywnie na dobrowolność opuszczenia tego miejsca, której nie można podważyć jedynie deklaracją zamiaru powrotu do lokalu. Zamiar powrotu powinien być bowiem obiektywnie możliwy do stwierdzenia, a nie spełnia wymogu obiektywności sytuacja rezygnacji z podejmowania konkretnych środków prawnych mających służyć przywróceniu zamieszkiwania w lokalu (vide wyroki: z dnia 03.07.2015 r., II OSK 3151/13, z dnia 30.06.2015 r., II OSK 2883/13, z dnia 22.02.2013 r., II OSK 1996/11, z dnia 26.05.2010 r., III SA/Łd 158/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Powyższy, utrwalony od lat kierunek orzecznictwa sądów administracyjnych skład orzekający w sprawie niniejszej w całości podziela uznając go za aktualny również po zmianie przepisów meldunkowych, która miała miejsce wraz z wejściem w życie ustawy ewidencyjnej z 2010 r. Stąd też należy stwierdzić, że organy orzekające w sprawie niniejszej – prawidłowo zinterpretowały i zastosowały obowiązujący przepis art. 35 ust. 1 ustawy ewidencyjnej z 2010 r. Prawidłowo zatem przypisały charakter decydujący w sprawie o wymeldowanie faktowi opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu w sierpniu 2014 r., faktowi niezamieszkiwania w lokalu w czasie wydania zaskarżonej decyzji oraz faktowi niepodjęcia realnych prawnie kroków mających przywrócić możliwość zamieszkiwania. Prawidłowo oceniły zatem opuszczenie lokalu jako dobrowolne i trwałe, co uzasadniało wymeldowanie. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone przez Wójta Gminy M., w sposób prawidłowy, zaś zebrany materiał dowodowy jest wyczerpujący i trafnie oceniony. Nie stanowi sporu okoliczność, że J. L. od sierpnia 2014 r. nie zamieszkuje w M.. Od tego czasu przebywa w Domu Opieki w Z. Z wyjaśnień samego skarżącego, złożonych do protokołu dnia [...].11.2015 r. (str. 18 akt adm.) wynika, iż miejsce stałego zamieszkania opuścił dobrowolnie, nie zamierza tam wracać, zabrał wszystkie swoje rzeczy i oddał klucze. Z wyjaśnień skarżącego wynika także, iż brak zgody na dobrowolne wymeldowanie motywuje jedynie nierozliczeniem majątkowym z L. I., z którą pozostawał w związku przez wiele lat. Wyjaśnienia skarżącego korespondują z zeznaniami świadków: T. G. i L. I., a także z treścią wniosku o wymeldowanie, złożonego przez A. N. (właścicielkę lokalu). Należy zauważyć, że treść skargi, napisanej własnoręcznie przez skarżącego, jest chaotyczna i sprowadza się do opisu wspólnego zamieszkiwania z p. L. I., która, zdaniem skarżącego, powinna sprawować opiekę nad nim w zamian za darowany majątek, a okazała się niewdzięczna. Stąd też pojawia się stwierdzenie skarżącego, że nie wyprowadził się dobrowolnie. Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty, sprecyzowane w "uzupełnieniu skargi" przez profesjonalnego pełnomocnika (ustanowionego z urzędu), a mianowicie zarzut naruszanie art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i art. 35 tejże ustawy. Przepis art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności nie stanowił materialnoprawnej podstawy wydania zaskarżonej decyzji, a nadto zawiera on jedynie definicję "pobytu stałego", które to określenie nie wymaga wykładni. Natomiast przepis art. 35 ustawy został, wbrew twierdzeniom pełnomocnika, zastosowany i zinterpretowany przez organy prawidłowo na tle stanu faktycznego sprawy. Jak wyżej wskazano, opuszczanie miejsca zameldowania nastąpiło w sposób dobrowolny i na trwałe. Wyjaśnienia skarżącego, złożone w toku postępowania administracyjnego, są najlepszym tego dowodem. Twierdzenie pełnomocnika, na etapie postępowania sądowego, iż skarżący nie zamierza przebywać na stałe w DPS i obecnie przejawia wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania – nie mogą być oceniane przez Sąd jako nowy stan faktyczny zaprezentowany dopiero przed Sądem. Kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem jej zgodności z prawem, sąd administracyjny ma na uwadze taki stan prawny i rzeczywisty, jaki istniał na datę wydania zaskarżonej decyzji. Ten zaś nie budził wątpliwości organów i został oceniony obiektywnie. Mówiąc o chęci powrotu skarżącego pod adres wymeldowania, pełnomocnik nie wskazał, by skarżący podjął jakiekolwiek działania, przez okres ok. 2 lat, zmierzające do przywrócenia mu utraconego posiadania mieszkania. Wręcz przeciwnie: wyraził zadowolenie z opieki sprawowanej nad nim w Domu Pomocy w Z. Zamiar powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkiwania powinien wynikać z okoliczności obiektywnych, których w sprawie nie ujawniono. Nie może zaś wynikać wyłącznie z oświadczenia osoby zainteresowanej, która zmienia swoje przekonania na etapie postępowania odwoławczego czy wręcz sądowoadministracyjnego czyniąc to, w ocenie Sądu, na użytek sprawy. Dotychczasowe wyjaśnienia stanowią o bezskuteczności zarzutu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego – art. 7, 77 § 1, 107 § 1 § 3 k.p.a. Ustalenie przez organy faktu opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu, noszącego cechy trwałości i dobrowolności, nie było dowolne, lecz oparte na okolicznościach wynikających z materiału dowodowego, obiektywnie wskazanych w uzasadnieniu decyzji. Należy zaakceptować, że obowiązek meldunkowy ma charakter ewidencyjny, niezależny od tytułu prawnego do lokalu. Meldunek potwierdza jedynie stan faktyczny, tj. stan zamieszkiwania w określonej miejscowości pod określonym adresem. Przesłanką wymeldowania jest stwierdzenie faktu nieprzebywania w lokalu, a więc zaskarżona decyzja stanowi potwierdzenie faktycznego stanu rzeczy, bowiem dalsze utrzymywanie wpisu o zameldowaniu skarżącego byłoby fikcją. Inną, niezależną od zameldowania, kwestią są wzajemne rozliczenia majątkowe czy finansowe skarżącego z p. L. I. Jeśli skarżący rości pretensje, z tego tytułu, do p. L. I., to służy mu droga postępowania cywilnego. Natomiast nieuprawnionym jest uzależnienie wymeldowania się z pobytu stałego od zwrotu majątku przez właścicielkę (bądź jej matkę) spornego lokalu, co stało się elementem wiodącym zarówno w treści odwołania jak i skargi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.