II SA/Bk 251/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2015 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. Sp. zo.o. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu opłaty podwyższonej za składowanie odpadów na terenach leśnych w I półroczu 2012 roku p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z. Sp. zo.o. w S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca spółka podała, iż od dłuższego czasu znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Problemy te są związane z trudnościami związanymi z realizacja inwestycji na składowisku odpadów w miejscowości K. Spółka przystępując do realizacji tej inwestycji nie mogła przewidzieć rozmiaru trudności finansowych z tym związanych, w rezultacie zmuszona była dokonać cesji umowy dzierżawy nieruchomości, na której realizowana miała być inwestycja. Aktualnie stronie pozostała jedynie rekultywacja starego składowiska w miejscowości K. Z uwagi na ponoszone koszty działalności (w tym koszty rekultywacji środowiska) spółka nie była w stanie osiągnąć poziomu rentowności, co więcej wciąż przynosiła straty. W celu pokrycia bieżących kosztów działalności i zachowania możliwości działania na rynku strona skarżąca zaciągała pożyczki u spółek powiązanych z nią kapitałowo i w bankach komercyjnych, co skutkowało wpadnięciem w spiralę zadłużenia. Obecnie banki odmawiają skarżącej udzielenia kredytów z powodu pogarszającej się sytuacji finansowej oraz brakiem majątku wolnego od obciążeń, dodatkowo z uwagi na nieregulowanie przez spółkę w terminie zobowiązań toczy się kilkanaście postępowań egzekucyjnych z czego większość została już zakończona z powodu braku majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja. Spółka skarżąca obecnie nie zatrudnia pracowników. W 2014 r. Z. Sp. zo.o. w S. osiągnął dochód w kwocie 2.041.755,80 zł, wskazana kwota została w całości ściągnięta przez komornika. Na rachunkach bankowych spółki nie ma wolnych środków, które można przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi. Dodatkowo na części posiadanych rachunków spółka na saldo ujemne (np. I.– zablokowana kwota 474.161,54 zł). Wszystkie rachunki bankowe są zajęte przez komornika, kwoty wpływające na te rachunki są przekazywane organowi prowadzącemu egzekucję z majątku. Strona skarżąca nie posiada również majątku (ruchomego i nieruchomości), który umożliwiłby jej uzyskanie kredytu bankowego, jest właścicielką tylko jednej nieruchomości, obciążonej hipoteką umowną na kwotę 500.000 zł oraz hipotekami przymusowymi. Ponadto spółka wskazała, iż na dzień [...] grudnia 2014 r. wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 100.000 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy - 132.044,77 zł, zaś wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu to 2.041.755,80 zł. Końcowo spółka podała, iż na rachunkach bankowych nie posiada środków finansowych - debet w wysokości 20 zł (k. 71 – 73). Do akt sprawy strona skarżąca dołączyła: postanowienie z dnia 03 czerwca 2014 r. o umorzeniu postepowania egzekucyjnego (k. 75 – 76); dokumenty wysłuchanie wierzyciela i dłużnika przed zawieszeniem lub umorzeniem postepowania (k. 77 – 82); rachunek zysków i strat za 2014 r. (k. 83); wyciągi z rachunków bankowych (k. 84 – 88); wyciąg z księgi wieczystej dział IV hipoteka (k. 89 – 90); wykaz środków trwałych (k. 91 – 92). Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. Podniósł, że wykazane okoliczności nie świadczą o tym, iż skarżąca spółka nie ma możliwości wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Referendarz wskazał, że zysk Spółki z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2014 r. wyniósł 2.041.755,80 zł i wielokrotnie przekracza koszty postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 47.303 zł – wpis od skargi (k. 56). Wykazana zaś przez stronę blokada kont bankowych z powodu prowadzonych egzekucji komorniczych nie stanowi przeszkody w korzystaniu z ewentualnych wolnych środków finansowych. Referendarz nadmienił również, że nie można, stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Szczególnej zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W złożonym w terminie sprzeciwie spółka wskazała, że rozstrzygnięciu referendarza zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych. Podniosła, że w chwili obecnej posiada ogromne trudności finansowe w związku z komplikacjami w realizacji inwestycji na składowisku odpadów w miejscowości K. W rezultacie zmuszona była dokonać cesji umowy dzierżawy nieruchomości, na której realizowana miała być inwestycja. Aktualnie stronie pozostała jedynie rekultywacja starego składowiska w miejscowości K. Z uwagi na ponoszone koszty działalności (w tym koszty rekultywacji środowiska) spółka nie była w stanie osiągnąć poziomu rentowności, co więcej wciąż przynosiła straty. W celu pokrycia bieżących kosztów działalności i zachowania możliwości działania na rynku strona skarżąca zaciągała pożyczki u spółek powiązanych z nią kapitałowo i w bankach komercyjnych, co skutkowało wpadnięciem w spiralę zadłużenia. Obecnie banki odmawiają skarżącej udzielenia kredytów z powodu pogarszającej się sytuacji finansowej oraz brakiem majątku wolnego od obciążeń, dodatkowo z uwagi na nieregulowanie przez spółkę w terminie zobowiązań toczy się kilkanaście postępowań egzekucyjnych z czego większość została już zakończona z powodu braku majątku, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja. Skarżąca podniosła również, że jest właścicielem jednej nieruchomości nr [...] o wartości rynkowej 22.000 zł, która obciążona jest hipoteką na kwotę 500.000 zł. Przedmiotowa hipoteka zabezpiecza spłatę pożyczki z dnia [...] października 2012 r., którą spółka zaciągnęła w celu pokrycia bieżących kosztów działalności oraz swojego zadłużenia wobec kontrahentów. Ponadto wskazała, że prowadzenie działalności gospodarczej nie może działać na jej niekorzyść i stanowić przesłanki do odmowy przyznania pomocy prawnej. Wskazała, że obecnie, podobnie jak w chwili składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, na rachunkach bankowych skarżącej nie ma żadnych środków, które można byłoby przeznaczyć na opłatę od skargi. Stąd też, wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, spółka nie miała możliwości zwrócenia się do organu egzekucyjnego o wyrażenie zgody na dokonanie wypłat z zajętego rachunku bankowego w celu poniesienia wydatków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą na podstawie art. 166 a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącej Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od koszów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zauważyć przy tym należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają bądź z konkretnych przepisów ustawy (np. art. 239 p.p.s.a.) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest bowiem umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie dodania wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737). Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania prawne oraz treść oświadczenia spółki dotyczących jej sytuacji finansowej nie sposób stwierdzić, że spółka nie ma możliwości wyłożenia środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy wskazać, że spółka pomimo trudności finansowych (brak środków pieniężnych na rachunkach, posiadanie nieruchomości obciążonej hipoteką, prowadzone wobec niej egzekucje komornicze) w dalszym ciągu prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Samo oświadczenie spółki, że praktycznie od początku 2015 r. nie prowadziła już żadnej działalności operacyjnej, nie poparte żadnymi dokumentami w tym zakresie, nie dowodzi o jej zaprzestaniu. Nie wykazała także, że jest niewypłacalna. Analizując sytuację finansową wnioskodawczyni, w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy należy również stwierdzić, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka zaś za 2014 r. osiągnęła przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 3.231.834, 69 zł. Ponadto ze złożonych oświadczeń na dzień 31 grudnia 2014 r. wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 100.000 zł, wartość środków trwałych to 132.044,77 zł, zaś wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według rachunku zysków i strat to 2.041.755,80 zł. Powyższe dane wskazują, że spółka, mimo egzekucji i blokady kont bankowych, prowadzi działalność w znacznych rozmiarach. Fakt zaś zajęcia rachunków bankowych przez komornika oraz brak wolnych środków na rachunku bankowym nie stanowi jeszcze o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Wysokość uzyskiwanych przychodów daje podstawę do stwierdzenia, że może ona również ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić przy tym należy, że Spółka wiedząc, że w lipcu 2014 r. w stosunku do niej zostało wszczęte postępowaniaadministracyjne, winna była się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. W przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien bowiem się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2013 r., sygn. akt I FZ 377/14, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W oceni Sądu spółka, która nie wykazała, że utraciła płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez skarżącą spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Końcowo należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Spółka jednak, jak słusznie podnosi pełnomocnik, musi spełniać warunki, aby z tego prawa skorzystać. W związku z tym należy stwierdzić, że skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a .orzeczono jak w sentencji.