II SA/Bk 251/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lipca 2023 r. sprawy ze skargi S.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 23 maja 2022 r. nr SKO. 440/36/2022 w przedmiocie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. W dniu 30.03.2022r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łomży wpłynął wniosek ze Szpitala Wojewódzkiego w Łomży z prośbą o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym ze środków publicznych S. G., który trafił do placówki w trybie nagłym 21.03.2022r. W dniu 12.04.2022r. pracownik socjalny przeprowadził ze S. G. wywiad środowiskowy, z którego wynikało, że S. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w Łomży. Nie pracuje, nie osiąga żadnego dochodu i posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Ustalono też, że S. G. posiada zasoby majątkowe w postaci spłaty ze sprzedaży mieszkania w kwocie 38 973,74 złotych, które są złożone do depozytu środków pieniężnych przy Sądzie Rejonowym w Łomży. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ I instancji decyzją z 28.04.2022r. nr DŚŚ.514.62.2022 odmówił przyznania skarżącemu ubezpieczenia zdrowotnego ze środków publicznych na okres 90 dni. Organ stwierdził, że występuje dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu, którym strona dysponuje a sytuacją majątkową strony, wskazującą, że strona jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową przy wykorzystaniu własnych zasobów finansowych. Organ powołał się na art. 12 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu od tej decyzji S. G. zarzucił jej niezgodność z prawem i wniósł o przydzielenie mu pomocy socjalnej, przyznanie pomocy finansowej na zakup leków oraz objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Odwołanie nie zostało uwzględnione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży po jego rozpoznaniu decyzją z 23.05.2022r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej organ II instancji wskazał na regulację art. 54 ust. 3 ustawy z 27.08.2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 1285 ze zm.), która wymienia przesłanki pozytywnej decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o potwierdzeniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, podkreślając, że pozytywną decyzję organ może wydać po stwierdzeniu - w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego - braku okoliczności, o których mowa w art.12 ustawy o pomocy społecznej i stwierdzeniu spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło, że organ przy podejmowaniu decyzji związany jest przepisami prawa i nie może działać na zasadzie uznania administracyjnego. Kolegium stwierdziło, że z konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia, nie wynika, że każdy ma prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej, gdyż art. 68 ust. 2 Konstytucji RP stwierdza, że warunki i zakres udzielania obywatelom świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, określa ustawa. Kolegium nawiązało do treści art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika obowiązek przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia sytuacji dochodowej i majątkowej świadczeniobiorcy. Wskazało też na art. 8 ust. 1 ustawy pomocy społecznej, który wymienia przesłanki uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. Odnosząc treść tych regulacji prawnych do stanu faktycznego sprawy Kolegium wskazało, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12.04.2022r. pracownik socjalny stwierdził, że S. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą rozwiedzioną, nie utrzymuje kontaktów z dziećmi. Mieszka w domu jednorodzinnym bez ogrzewania, prądu i wody. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie pracownik socjalny stwierdził, że S. G. nie chce przyjąć spłaty za mieszkanie w wysokości 38 973,74 złotych wynikającej z postanowienia Sądu Rejonowego w Łomży Wydział Cywilny sygn. akt I Ns 245/17 z dnia 20.06.2018r. Pieniądze ze spłaty udziału w mieszkaniu pozostają w depozycie Sądu Rejonowego. W trakcie wywiadu środowiskowego odwołujący się oświadczył, że jest osobą przewlekle chorą, nie pracującą, nie uzyskującą żadnych dochodów, nadal niepełnosprawną. Kolegium stwierdziło, że przesłanką dla odmowy potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być sytuacja niespełnienia warunków do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej tj. stwierdzona przez pracownika socjalnego dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazująca, że osoba lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową przy wykorzystaniu własnych zasobów majątkowych, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Wnioskodawca, jak stwierdziło Kolegium, oczekuje świadczeń z pomocy społecznej pomimo, że posiada znaczne zasoby finansowe własne, których nie chce wykorzystać w celu poprawy sytuacji życiowej w jakiej się znalazł. S. G. wniósł skargę na powyższą decyzję ostateczną. W skardze opisał swoją sytuację zarzucając organom policji usunięcie siłą z mieszkania. "na rozkaz sądów w Łomży". Wyraził rozgoryczenie postawą urzędników, których oskarżył o znęcanie się "nad chorym kaleką". Zakwestionował stopień niepełnosprawności orzeczony wobec niego, jako nie odpowiadający licznym przewlekłym schorzeniom. Do skargi dołączył kopię decyzji Starosty Łomżyńskiego z 5.06.2019r. o utracie statusu bezrobotnego z dniem 5.06.2019r. oraz kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 6.08.2019r. a także wielostronicowego pisma z 20.05.2022r. skierowanego do Prezesa Sądu Okręgowego w Łomży. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży w odpowiedzi na skargę wniosło o jej odrzucenie jako spóźnionej ale odniosło się także merytorycznie do treści skargi uznając jej zarzuty za niezasadne. Postanowieniem z 18.10.2022r. sąd odrzucił skargę uznając ją za wniesioną z czterodniowym opóźnieniem. Postanowienie sądu zostało uchylone przez NSA postanowieniem z 13.12.2022r. z zaleceniem potraktowania wynikającego z treści skargi przyznania się do "ewentualnego opóźnienia" we wniesieniu skargi jako wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Postanowieniem z 9.05.2023r. sąd przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi i skierował skargę do rozpoznania na rozprawie. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał na rozprawie zarzuty skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja nie naruszyła przepisów prawa materialnego ani przepisów prawa procesowego. Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 27.08.2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 2561) do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo inne osoby niż osoby objęte powszechnym obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, o ile posiadają miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej, posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. o cudzoziemcach (Dz. U .z 2021r. poz. 2354 z póżn.zm.) i spełniają kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r.poz. 2268 z póżn.zm.) i co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art.12 tej ustawy. Z przepisem powyższym koresponduje treść art. 54 ust. 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w którym określone zostały przesłanki wydania przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Jak wynika z przepisu decyzję wydaje się po: 1) przedłożeniu przez świadczeniobiorcę dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dokumentów potwierdzających: a) posiadanie obywatelstwa polskiego, lub b) posiadanie statusu uchodźcy, lub c) objęcie ochroną uzupełniającą, lub d) posiadanie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust.1 pkt 1 lit. c i d ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. o cudzoziemcach; 2) przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego; 3) stwierdzeniu spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej; 4) stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w pkt 2. Zgodnie z przepisem art.12 ustawy o pomocy społecznej, do którego odsyła przepis art. 54 ust.3 pkt 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji miedzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Z powyższych regulacji wynika, że potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych bazuje na przesłankach formalnych (miejsce zamieszkania na obszarze Polski, obywatelstwo polskie lub odpowiedni status prawny cudzoziemca) oraz przesłankach merytorycznych, sprowadzających się do spełnienia kryterium dochodowego oraz braku dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu i rzeczywistą sytuacją materialną (majątkową). W sprawie niniejszej dla potrzeb rozpatrzenia kwestii objęcia skarżącego uprawnieniem do czasowego korzystania ze świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, potrzebę przyznania którego to uprawnienia zgłosił Szpital Wojewódzki w Łomży w piśmie z 29.03.2022r., do którego w trybie nagłym został przyjęty w dniu 21.03.2022r. na leczenie skarżący, został przeprowadzony w dniu 12.04.2022r.wywiad środowiskowy. Pracownik socjalny ustalił, że skarżący liczący 57 lat, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe mieszkając w zdewastowanym domu jednorodzinnym. Jest osobą rozwiedzioną, nie utrzymującą kontaktów z dziećmi. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Wielokrotnie był informowany przez pracownika socjalnego o możliwości zatrzymania się w noclegowni w Łomży. Skarżący nie chce przyjąć spłaty za udział w mieszkaniu przy ulicy [...]. Do akt administracyjnych została włączona kopia odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w Łomży Wydział I Cywilny z 20.06.2018r. sygn. I Ns 275/17, z którego wynika, że w wyniku podziału majątku wspólnego skarżącego S. G. i E. G., spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w Łomży przy ulicy [...] zostało przyznane na rzecz E. G., od której została zasądzona na rzecz skarżącego S. G. spłata w wysokości 38 973,74 złotych. Niekwestionowanym przez skarżącego faktem jest, że kwota ta pozostaje w depozycie sądowym Sądu Rejonowego w Łomży a skarżący odmawia jej odebrania. Skoro organ w oparciu o ustalenia wywiadu środowiskowego, nie zakwestionowane przez skarżącego, ustalił, że skarżący posiada do dyspozycji znaczne środki finansowe ale ich świadomie nie wykorzystuje, miał podstawy do uznania, że zachodzi dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu strony a rzeczywistą jej sytuacją materialną (majątkową)., co w konsekwencji uzasadniało odmowę przyznania skarżącemu potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Mając powyższe na uwadze sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)