II SA/Bk 252/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 lipca 2018 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej S. K. kwotę 33 (trzydzieści trzy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną przez S. K. decyzją z dnia [...].02.2018r. (nr [...]), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpoznaniu odwołania skarżącej od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...].01.2018r.(nr [...]), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji orzekającej, iż dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – syna C. w kwocie 170 złotych miesięcznie za okres od 1.11.2013r. do 31.10.2014r. w łącznej kwocie 2040 złotych, jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązującej S. K. do jego zwrotu wraz z odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca podnosiła, że składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na syna C., nie wiedziała kiedy i z jakim skutkiem zakończy się sprawa o alimenty na rzecz syna ani nie wiedziała, że ewentualne zasądzenie alimentów będzie przeszkodą do otrzymywania dodatku. Wskazywała, że przyznane świadczenie rodzinne przeznaczyła na utrzymanie dziecka oraz podała, że nie jest w stanie zwrócić świadczeń, gdyż nie posiada oszczędności a jej miesięczny dochód wynosi tylko około 1000 złotych. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję stwierdził, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne przyznane decyzją, której nieważność została następczo stwierdzona z powodu wydania decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo na podstawie decyzji, która została następczo uchylona w wyniku wznowienia postępowania i doszło do odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzinnego. Taka właśnie sytuacja dotyczy przypadku objętego decyzją organu I instancji. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...].05.2017r. (nr [...]) wydaną we wznowionym postępowaniu w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych na synów skarżącej C. i S. doszło do odmowy przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania syna C. na okres od 1.11.2013r. do 31.10.2014r. Decyzja powyższa była przedmiotem skargi wniesionej do WSA w Białymstoku, zarejestrowanej pod sygn. II SA/Bk 536/17, który to sąd wyrokiem z dnia 10.10.2017r. skargę oddalił. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest uznanie, że dodatek z tytułu samotnego wychowania syna C. Ł. za okres od 1.11.2013r. do 31.10.2014r.jest świadczeniem nienależnie pobranym i na osobie, która go pobrała ciąży obowiązek zwrotu świadczenia. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia przesłanki opisanej w przepisie a decyzja wydana w okolicznościach opisanych przepisem ma charakter związany. Kolegium podkreśliło, że regulacja z art. 30 ust. 2 pkt 4 jest odmienna od regulacji objętych art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie wymaga brania pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, wprowadzenia organu w błąd, świadomości podania nieprawdy organowi co do sytuacji rodzinnej czy skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. Argumenty podniesione w odwołaniu, zdaniem Kolegium, pozostają bez wpływu na treść decyzji. Potrzebę umorzenia kwoty przypisanej do zwrotu, odroczenia jej płatności czy rozłożenia płatności na raty, osoba zobowiązana do zwrotu może odrębnie zgłaszać właściwemu organowi. W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną, S. K. podtrzymała zarzut odwołania braku wiedzy co do niemożności pobierania świadczeń rodzinnych na synów w sytuacji uznania ojcostwa przez W. F. i otrzymywania alimentów. Podkreśliła, że w momencie ubiegania się o świadczenia rodzinne alimenty nie były jeszcze zasądzone i nie otrzymywała od ojca dziecka żadnych świadczeń na jego utrzymanie. Wskazała, że alimenty są bardzo niskie i powtórzyła, że zwrot świadczeń, pozbawi rodzinę jakichkolwiek środków utrzymania. Podnosząc powyższe wniosła o uchylenie decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała uwzględnieniu lecz nie z przyczyn podzielenia zarzutów skargi ale z powodu dostrzeżonego przez sąd z urzędu naruszenia przez organy obu instancji przepisów prawa, które to naruszenie doprowadziło do zaakceptowania decyzji, której treść częściowo pozostaje w sprzeczności z literą prawa. Niezwiązanie sądu administracyjnego zarzutami i wnioskami skargi, wynikające z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obliguje skład orzekający do oceny sprawy w jej całokształcie i do eliminowania wszystkich dostrzeżonych z urzędu wad zaskarżonego aktu, mających wpływ na sytuację prawną strony skarżącej. Zgodne z prawem jest zasadnicze stanowisko organów obu instancji, iż zaistniała w sprawie taka podstawa do przypisania skarżącej do zwrotu świadczeń rodzinnych otrzymywanych na syna C. w okresie świadczeniowym 2013/2014, która jest niezależna od postawy skarżącej oraz jej sytuacji rodzinnej, gdyż wynika z faktu wydania we wznowionym postępowaniu administracyjnym, decyzji ostatecznej odmawiającej S. K. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego na syna C. K. na okres od 1.11.2013r. do 31.10.2014r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...].05.2017r. (nr [...] uchyliło w całości decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...].04.2017r. (nr [...] uchylającą po wznowieniu postępowania własną decyzję z dnia [...].11.2013r. ([...]) w przedmiocie świadczeń rodzinnych dla S. K. na synów C. i S. i orzekło co do istoty w ten sposób, że odmówiło skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka C. na okres 1.11.2013r. do 31.10.2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 10.10.2017r. sygn. II SA/Bk 536/17 oddalił skargę S. K. na opisaną wyżej ostateczną decyzję wydaną we wznowionym postępowaniu administracyjnym. Tak więc kwestię braku uprawnienia skarżącej do pobierania w okresie świadczeniowym 2013/2014 dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania C., należy traktować jako przesądzoną w sposób ostateczny i prawomocny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 30 ust. 2 pkt 4 traktuje zaś wprost świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono osobie prawa do świadczenia rodzinnego, jako świadczenia rodzinne nienależnie pobrane. Przepis natomiast art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdza, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie nienależnie pobrane (vide: między innymi wyrok NSA sygn. I OSK 1173/12 i WSA w Białymstoku sygn. II SA/Bk 812/17). Treść przepisu jest jednoznaczna, przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych, ma charakter związany. Jednoznaczny jest również przepis art.30 ust. 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego naruszenie w niniejszej sprawie z urzędu dostrzegł sąd, a którego treść reguluje kwestię obowiązku naliczania odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Przepis powyższy stanowi, że ustawowe odsetki za opóźnienie naliczane są od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 oraz pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych a zatem nie wymienia pkt 4 art. 30 ust. 2. Powyższe oznacza, że od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, których nienależność wynika z wyeliminowania decyzji o przyznaniu świadczeń po wznowieniu postępowania w sprawie ich przyznania, nie mogą być naliczane odsetki za opóźnienie. Tymczasem w całości utrzymana w mocy przez SKO w Ł. decyzja organu I instancji orzekła o obowiązku zwrotu przez skarżącą świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 2040 złotych wraz z odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Potrzeba stosownego skorygowania w postępowaniu odwoławczym treści decyzji co do nienależnych świadczeń rodzinnych wypłaconych skarżącej S. K. w okresie świadczeniowym 2013/2014 umknęła uwadze organu odwoławczego. Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja naruszyła przepis prawa materialnego – art. 30 ust. 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób mający wpływ na wynik sprawy oraz naruszyła przepis prawa procesowego - art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy treść decyzji organu I instancji wymagała korekty a zatem należało wydać decyzję częściowo reformatoryjną z powołaniem się na art. 138 § § 1 pkt 2 K.p.a. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Konsekwencją uchylenia zaskarżonej decyzji stało się orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego, w tym przypadku, zważywszy na ustawowe zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych, ograniczonych do zwrotu kosztów dojazdu skarżącej do sądu w wysokości ceny biletu PKS w obie strony na trasie W. (art. 200 w związku z art. 210 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).