II SA/Bk 254/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 09 września 2010 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Rektora Politechniki B. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia studiów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Dziekana Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska z dnia [...] stycznia 2010 r., Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje radcy prawnemu W. W. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 złote (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Decyzją z dnia [...] września 2008 r. Prodziekan ds. Studenckich i Dydaktyki Wydziału [...] Politechniki B. , na podstawie art. 190 i art. 207 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 104 kpa oraz § 17 pkt 2 Regulaminu Studiów Politechniki B., skreślił H. J. z listy studentów drugiego semestru studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku: ochrona środowiska na Wydziale [...]. Powodem skreślenia było nieuzyskanie zaliczenia semestru studiów i braku części opłaty za dług kredytowy w kwocie 487 zł. W dniu [...] października 2009 r. H. J. zwrócił się do Dziekana tego Wydziału z wnioskiem o wznowienie studiów. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Prodziekan ds. Studenckich i Dydaktyki Wydziału [...] Politechniki B., powołując się na art. 162 i 189 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, art. 104 kpa oraz § 12 pkt 1 i 2 i § 22 pkt 2 Regulaminu Studiów Politechniki B., nie wyraził zgody na wznowienie przez wnioskodawcę studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku: [...] na Wydziale [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż H. J. już dwukrotnie podejmował studia na tym kierunku i dwukrotnie został skreślony z listy studentów. Będąc studentem I roku, w roku akademickim 2007/2008 I semestr zaliczył warunkowo z długiem kredytowym, zaś II semestru nie zaliczył z powodu uzyskania dziewięciu ocen niedostatecznych. Powyższe, zdaniem Rektora, świadczy o tym, że nie radzi on sobie z opanowaniem treści programowych i przedmiotów obowiązujących na kierunku ochrona środowiska. Ponadto w dniu [...] stycznia 2009 r. naruszył złożone ślubowanie i przepisy obowiązujące na Uczelni – grożąc i obrażając Prodziekana oraz wymuszając groźbą pozbawienia życia korzystną dla siebie decyzję Prorektora – popełniając czyny karalne z art. 226 § 1 i art. 224 § 2 kk. W odwołaniu od powyższej decyzji H.J. zarzucił naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i oparcie zaskarżonej decyzji na błędnym stanie faktycznym i wadliwym pouczeniu o prawie odwołania. Zakwestionował stwierdzenie Prorektora jakoby nie radził sobie z opanowaniem materiału, uzasadniając, że jedyną przeszkodą w jego nauce był stan zdrowia, ale z chwilą jego polepszenia powstała możliwość kontynuowania studiów. Końcowo wyjaśnił, że prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne zostało umorzone na etapie postępowania przygotowawczego, dlatego też obecnie nie można mówić, że popełnił przestępstwo z art. 226 § 1 i art. 224 § 2 kk. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Prorektor ds. Studenckich i Dydaktyki Politechniki B. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał na zapis § 22 ust. 2 Regulaminu studiów, zgodnie z którym zgodę na wznowienie studiów na danym kierunku, student może uzyskać dwa razy w czasie trwania studiów, a decyzję taką podejmuje Dziekan, określając jednocześnie zasady wznowienia. Dziekan Wydziału [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy, w dniu [...] stycznia 2010 r. wydał wstępną decyzję o wznowieniu studiów przez H. J. na drugim semestrze studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku ochrona środowiska. Wznowienie studiów Dziekan uzależnił od zdania egzaminów z semestru pierwszego z dwóch przedmiotów wiodących: matematyki I oraz chemii I, w terminie do dnia [...] lutego 2010 r., stwierdzając, że są to prerekwizyty wielu przedmiotów w całym planie studiów. W dniu [...] lutego 2010 r. H. J. złożył odwołanie od powyższej decyzji, skarżąc ją w części ustalającej warunki wznowienia studiów w zakresie wyznaczonego terminu oraz wybranych przedmiotów. W ocenie wnoszącego odwołanie warunki wznowienia studiów powinny uwzględniać dotychczasowe zaliczenia i zdane egzaminy, tymczasem został na niego nałożony obowiązek zdania po raz drugi egzaminu z matematyki, którą pozytywnie złożył w dniu [...] lutego 2008 r. Ponadto, zdaniem odwołującego się, zaskarżona decyzja jest niewykonalna w zakresie wyznaczonego terminu egzaminów. Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Prorektor ds. Studenckich i Dydaktyki Politechniki B. uchylił zaskarżoną decyzję w części, zmieniając datę "[...] lutego 2010 r." na "[...] lutego 2010 r." (włącznie) złożenia egzaminów z przedmiotów określonych przez Dziekana. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że wyznaczony przez Dziekana okres jednego miesiąca na przygotowanie do zdania obu egzaminów jest wystarczający, z uwagi jednak za wniesienie odwołania, zasadne było jego wydłużenie do [...] lutego 2010 r. W dalszej części organ odwoławczy podkreślił, że fakt zaliczenia matematyki przed skreśleniem z listy studentów nie świadczy jednoznacznie o obecnym posiadaniu wiedzy i umiejętności z zakresów określonych w standardach kształcenia, a wcześniejsze zdanie egzaminu z matematyki może tylko ułatwić zdanie egzaminu warunkującego wznowienie studiów. W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego H. J. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 207 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z § 22 i 31 Regulaminu Studiów Politechniki B., wynikające z błędnego i niewłaściwego nałożenia obowiązku zdawania egzaminu z matematyki w sytuacji, gdy skarżący zdał już ten egzamin. Uzasadniając powyższe zarzuty skarżący w większości powielił argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji Dziekana i wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że skarżący nie poczynił żadnych kroków, aby złożyć egzaminy z wyznaczonych przedmiotów. Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...] września 2010 r. podtrzymał zarzuty skargi wskazując dodatkowo, że co prawda § 22 regulaminu studiów, zasady wznowienia studiów pozostawia do swobodnej oceny Dziekana, jednakże uznanie to nie oznacza nieograniczonej swobody wyboru. Tymczasem zaskarżona decyzja faktycznie nie wyjaśnia, z jakich powodów skarżący powinien zdać ponownie egzamin z matematyki, jeżeli taki egzamin już złożył, a upływ czasu do wznowienia studiów nie jest odległy. Organ nie wykazał też zmian w planie studiów, ani zmian w standardach kształcenia, które mogłyby uzasadniać obowiązek powtórnego przystąpienia do egzaminu z matematyki. Z tych względów, zdaniem pełnomocnika skarżącego, kwestionowana decyzja narusza art. 9 i 11 kpa, gdyż nie jest przekonująca, co do jej słuszności i nie wyjaśnia stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Końcowo podkreślono, iż w niniejszej sprawie pozytywne załatwienie sprawy dla skarżącego nie przekracza możliwości organu i nie stoi przeciwko temu interes społeczny. W interesie społecznym jest, biorąc pod uwagę również wiek skarżącego, aby miał on możliwość kontynuowania swojej edukacji i przez to w przyszłości miał możliwości zarobkowania i nie był tzw. "ciężarem społecznym". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji uchybiają przepisom procesowym w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego podlegały wyeliminowaniu z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" przy zastosowaniu art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że Prodziekan ds. Studenckich i Dydaktyki [...] Politechniki B. decyzją z dnia [...] września 2008 r. skreślił skarżącego z listy studentów kierunku ochrona środowiska na Wydziale [...]. Decyzja ta nie była przez skarżącego kwestionowana i stała się ostateczna. Jednakże, po tej dacie skarżący wnioskiem z dnia [...] października 2009 r. zwrócił się do Dziekana tego Wydziału z wnioskiem o wznowienie studiów. W dniu [...] stycznia 2010 r. Dziekan wydał wstępną decyzję o wznowieniu przez skarżącego studiów, pod warunkiem zdania egzaminu z matematyki I oraz chemii I w terminie do [...] lutego 2010 r. Prorektor ds. Studenckich i Dydaktyki Politechniki B., rozpatrując odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia, podzielił argumentację Dziekana stwierdzając, że dla wznowienia studiów niezbędna jest znajomość z zakresu matematyki i chemii, a fakt zaliczenia matematyki przed skreśleniem z listy studentów nie świadczy jednoznacznie o obecnym posiadaniu wiedzy i umiejętności z zakresów określonych w standardach kształcenia. Materialnoprawną podstawę skarżonych decyzji stanowi Regulamin Studiów Politechniki B. przyjęty przez Senat uchwałą z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] (powoływany dalej jako: Regulamin), określający między innymi warunki wznowienia studiów. Jak wynika z brzmienia § 22 pkt 1 tego Regulaminu student, który został skreślony z listy studentów, ma prawo wznowić studia, najpóźniej w ciągu pięciu lat od dnia skreślenia. Zgodę na wznowienie studiów na danym kierunku, student może uzyskać dwa razy w czasie trwania studiów. Decyzję o wznowieniu podejmuje Dziekan, określając jednocześnie zasady wznowienia (pkt 2). Zgodnie z treścią art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Oznacza to, że również organy uczelni - rozstrzygając w sprawach studenckich - obowiązane są stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Załatwiając sprawę powinny mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes studenta (art. 7 kpa w zw. z art. 160 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym). Organy uczelni obowiązane są również, przed podjęciem rozstrzygnięcia, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), a wydane w sprawie rozstrzygnięcie uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa. Decyzja wydawana w ramach uznania administracyjnego, a taką jest decyzja o wznowieniu studiów, jest bowiem poddana szczególnym rygorom w zakresie uzasadnienia, które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Niedopuszczalne jest uchylanie się od oceny zarzutów podnoszonych przez stronę, jak również organ powinien – w przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony – wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne. W przeciwnym wypadku organ naraża się na skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, 77 § 1 i 80 kpa) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia (art. 107 § 3 kpa), a więc dowolności (arbitralność) rozstrzygnięcia (tak: WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 15 czerwca 2010 r., II SA/Bk 94/10). W ocenie sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji uchybia powyżej wskazanym przepisom, co uniemożliwia kontrolę wymienionych rozstrzygnięć uznaniowych z punktu widzenia ich legalności. Przedmiotowe uzasadnienia nie wyjaśniają w sposób wyczerpujący, dlaczego skarżący powinien ponownie złożyć egzamin z matematyki, skoro taki egzamin już zdał, a upływ czasu nie jest odległy. Ponadto, jak słusznie podkreśla pełnomocnik skarżącego, z samej specyfiki przedmiotu, jakim jest matematyka nie wynika, aby w zakresie tego przedmiotu nastąpiły zmiany wymiaru i treści programowych, nie wykazano też zmian w planie studiów, które zamierza kontynuować skarżący, ani w standardach kształcenia. W przedmiotowej sprawie doszło zatem do naruszenia art. 9 i 11 kpa, albowiem kontrolowana decyzja nie jest przekonująca co do jej słuszności i nie wyjaśnia stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Stwierdzenie zaś przez Dziekana, że matematyka i chemia są "prerekwizytami wielu przedmiotów w całym planie studiów na kierunku ochrona środowiska", należy uznać za gołosłowne i nie poparte żadną analizą. Organ nie wyjaśnił, bowiem z czego wynika takie stwierdzenie i jakich to "innych" przedmiotów matematyka oraz chemia są prerekwizytami. Tym bardziej, że z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, nie wynika zakaz wyrażania zgody na wznowienie studiów bez uprzedniego zaliczenia w/w prerekwizytów. Powyższe uprawnia do wniosku o zbytniej dowolności w określeniu warunków wznowienia studiów. W tym miejscu podkreślić należy, iż uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art. 11 kpa), a także objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawnego w sprawie. Motywy decyzji muszą być tak ujęte, aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy wydaniu decyzji (vide: wyrok NSA OZ w Gdańsku z 6 maja 1999r. II SA/Gd 134/97, Lex nr 44166, wyrok z dnia 29.09.1987r. IV SA 220/87). Ustawodawca jako podstawowy elementem decyzji wskazuje bowiem na uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W konkretnym przypadku w ocenie Sądu zabrakło tych elementów. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że rozstrzygnięcia kwestionowanych decyzji nie zawierają prawidłowo wskazanych podstaw prawnych. W szczególności w decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. wskazano art. 207 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym bez sprecyzowania ustępu tego przepisu, podobnie wskazano wyłącznie § 22 i § 31 Regulaminu, mimo że przepisy te zawierają po pięć punktów. Wskazanie zaś wyłącznie numeru artykułu, w sytuacji gdy zawiera on inne, bardziej szczegółowe jednostki redakcyjne, nie jest prawidłowym określeniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Również decyzja Dziekana z dnia [...] stycznia 2010 r. zawiera błędy w podstawie prawnej, albowiem organ powołał się na przepis art. 162 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, który ma zastosowanie wyłącznie do uczelni nieposiadających co najmniej czterech uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora, a w przypadku uczelni artystycznych - co najmniej dwóch takich uprawnień. Tymczasem jak wynika z pisma organu z dnia 15 września 2010 r., Politechnika B. posiada uprawnienia do nadawania siedmiu stopni naukowych doktora. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu na skutek niniejszego wyroku organy uwzględnią powyższe rozważania sądu, a zwłaszcza dokonają wnikliwej analizy materiału dowodowego oraz uargumentują wszechstronnie swoje rozstrzygnięcie z zastosowaniem wymogów art. 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Konsekwencją uwzględnienia skargi było orzeczenie z urzędu o wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a). O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu, Sąd orzekł na art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności radcy prawnego w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł.