II SA/Bk 26/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] listopada 2018r. po rozpatrzeniu odwołania B. R. od decyzji Wójta Gminy Sz. z dnia [...] października 2018r ([...]), odmawiającej przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup żywności, orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Kolegium podało, że organ I instancji odmówił przyznania pomocy wskutek uznania, że ze strony skarżącego zachodzi brak woli współpracy z pracownikiem socjalnym w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej. Powyższy wniosek organ I instancji wyprowadził po fakcie odmowy podpisania przez skarżącego kontraktu socjalnego, w którym ustalono działania w kierunku utrzymania przez skarżącego abstynencji od alkoholu, kontaktu z terapeutą do spraw uzależnień oraz udziału w grupach samopomocowych. Nadużywanie alkoholu przez skarżącego zostało ustalone na podstawie oświadczenia byłej żony skarżącego, z którą skarżący zamieszkuje oraz obserwacje poczynione przez pracownika socjalnego. Organ I instancji stwierdził, że odmowa zawarcia kontraktu socjalnego uzasadnia na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, odmowę przyznania wnioskowanej pomocy, mimo, iż – co do zasady – skarżący jako osoba niepełnosprawna w stopniu lekkim oraz bezrobotna i nie wykazująca własnego dochodu, spełnia przesłanki ustawowe do uzyskania celowej pomocy finansowej. B. R. we wniesionym odwołaniu od decyzji organu I instancji nie sformułował zarzutów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w uzasadnieniu decyzji odwoławczej utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, w pierwszej kolejności przytoczyło brzmienie przepisów ustawy o pomocy społecznej odnoszących się do przesłanek przyznania zasiłku celowego oraz zasad jego przyznawania. Następnie Kolegium stwierdziło, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże jednocześnie nie wykorzystuje własnych uprawnień i możliwości w celu poprawy tej sytuacji, jak też nie przejawia woli zmiany swojego położenia. Skarżący ma lat 57 i nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy a mimo to, nie pracuje i nie podejmuje starań w celu zaspokojenia swoich potrzeb bytowych poprzez zatrudnienie z uwzględnieniem przeciwskazań wynikających ze stanu zdrowia. Ponadto, jak stwierdziło Kolegium, z rodzinnych wywiadów środowiskowych załączonych do akt sprawy, w tym pełnego wywiadu z dnia [...] stycznia 2018r., oraz z obserwacji i ocen pracowników socjalnych i notatek służbowych, wynika, iż problemem skarżącego jest nadużywanie alkoholu. W celu poprawy sytuacji życiowej w tym zakresie, pracownik socjalny zaproponował skarżącemu podpisanie kontraktu socjalnego, w którym ustalono zakres działań skarżącego w kierunku utrzymania abstynencji od alkoholu i kontaktu z terapeutą do spraw uzależnień, jednakże skarżący odmówił podpisania tego kontraktu, składając w dniu [...] października 2018r. pisemne oświadczenie w tej materii. W piśmie uzupełniającym odwołanie skarżący wyjaśnił, że odmowa podpisania kontraktu była podyktowana stanem zdrowia oraz brakiem środków na dojazd taksówką na terapię do A. Wskazana przez stronę przyczyna odmowy podpisania kontraktu, uznana została przez Kolegium za niewystraczające usprawiedliwienie, biorąc pod uwagę możliwość przyznania pomocy celowej na pokrycie kosztów dojazdu na terapię oraz cel terapii, prowadzący do poprawy stanu zdrowia strony a przynajmniej nie do pogarszania stanu zdrowia. Kolegium nawiązało wprost do treści art. 39 a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje prawo przyznania zasiłku celowego na realizację postanowień kontraktu socjalnego. Kolegium stwierdziło, że bierność skarżącego w dążeniu do rozwiązania sytuacji życiowej musiała skutkować odmową przyznania zasiłku celowego. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący ma zapewnione schronienie i żywność, gdyż pozostaje na utrzymaniu byłej żony, która reguluje w całości wydatki na utrzymanie mieszkania oraz wspiera byłego męża żywnościowo. Wskazał również, że skarżący wielokrotnie korzystał z doraźnej pomocy finansowej celowej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sz. Kolegium stwierdziło, że w świetle art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odmowa podpisania kontraktu socjalnego, sama w sobie może stanowić podstawę do odmowy przyznania pomocy społecznej. Z tych względów Kolegium w całości podzieliło ocenę organu I instancji co do zaistnienia podstaw do odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego. W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną, B. R. zarzucił decyzji niesłuszność i niezgodność ze stanem faktycznym, nie rozwijając bliżej na czym ta niezgodność polega. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego, przyznany w ramach prawa pomocy, w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2019r. (przedłożonym na rozprawie) podniósł zarzut błędnej oceny dowodów przez organ, skutkujący ustaleniem błędnego stanu faktycznego oraz zarzut naruszenia art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie. Zdaniem pełnomocnika, skarżący nie odmówił współpracy z organem ale próbował jedynie przekonać pracownika socjalnego, że jest pomawiany przez byłą żonę, z którą jest w konflikcie i przedstawiany przez nią w złym świetle. Skarżący nie jest osobą nadużywającą alkoholu ale osobą schorowaną, bez dochodu i dlatego powinien mieć przyznane środki na zakup żywności, gdyż bez tych środków nie jest w stanie egzystować. Pełnomocnik do pisma procesowego dołączył kopię decyzji Kierownika GOPS w Sz. z dnia [...] marca 2019r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego na żywność z wniosku z [...] lutego 2019r., kopie kart informacyjnych leczenia szpitalnego skarżącego oraz kopię opinii biegłych lekarzy sporządzonej dla potrzeb prowadzonego przed Sądem Rejonowym w S. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postępowania w sprawie [...] z odwołania skarżącego od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skarżącego z konkluzją opinii o zakwalifikowaniu skarżącego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na okres jednego roku od [...] sierpnia 2018r. do [...]sierpnia 2019r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu albowiem odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego, uzasadniona brakiem współdziałania skarżącego z organem, nastąpiła bez naruszenia przepisów ustawy o pomocy społecznej i przy prawidłowym zastosowaniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwania szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z treści przytoczonego przepisu wynika zatem wprost, że odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może samodzielnie być odebrana jako brak współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, uzasadniający odmowę przyznania wnioskowanej pomocy społecznej. W okolicznościach niniejszej sprawy, jako okoliczność bezsporną należy traktować odmowę skarżącego podpisania kontraktu socjalnego, którą wyraził pisemnym oświadczeniem sporządzonym dnia [...] października 2018r. (k. 59 akt administracyjnych). W treści oświadczenia skarżący wpisał, że odmawia podpisania kontraktu socjalnego na warunkach kontaktu z terapeutą do spraw uzależnień oraz udziału w grupach samopomocowych, chociaż było mu to zaproponowane. Postawa skarżącego nie mogła być odebrana inaczej jak odmowa współdziałania z organem w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Akta administracyjne sprawy potwierdzają prawidłowość dokonanej przez organy obu instancji oceny postawy i sytuacji skarżącego, przeprowadzonej w ramach postępowania z wniosku o przyznanie pomocy celowej na zakup żywności z dna [...] października 2018r. Z notatki służbowej sporządzonej przez pracownika socjalnego w dniu [...] października 2018r. po wizycie w miejscu zamieszkania skarżącego, wynika, że pracownik zastał skarżącego nietrzeźwego, z widocznym problemem właściwej koordynacji ruchowej i od którego było czuć woń alkoholu. Miało to miejsce już po złożeniu przez skarżącego oświadczenia o odmowie podpisania kontraktu socjalnego ukierunkowanego na działania zmuszające do skarżącego do abstynencji i podjęcia terapii. Jest bezspornym także, że skarżący samodzielnie nie poddaje się terapii odwykowej, czego potwierdzeniem jest oświadczenie pisemne z dnia [...] października 2018r. o niemożności uzyskania zaświadczenia poradni odwykowej, do której skarżący nie dotarł. W wyroku z dnia 7 marca 2017r. sygn. I OSK 3305/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że kontrakt socjalny jest jednym z instrumentów pracy socjalnej. Wskazuje osobie kierunki działań umożliwiających wyjście z trudnej sytuacji, mobilizuje do własnej aktywności, wzmacnia wiarę we własne siły, zapewnia możliwość korzystania z potrzebnego doradztwa lub szkoleń oraz pomocy finansowej, jak również określa sposób wsparcia działań beneficjenta przez pracownika socjalnego. W swojej formie kontrakt jest sprecyzowanym zapisem zobowiązań dwóch stron, (pracownika socjalnego, reprezentującego dana instytucję, i klienta pomocy społecznej). By wypełniał on swoje zadanie, w jego tworzenie muszą być jednocześnie zaangażowani: klient pomocy społecznej oraz pracownik socjalny. Osiągnięcie celów zapisanych w kontrakcie socjalnym jest możliwe wyłącznie w wyniku samodzielnych działań klienta wspieranych przez pracownika socjalnego. Odrzucenie zawarcia kontraktu socjalnego ukierunkowującego stronę na podjęcie walki z uzależnieniem, świadczy o braku woli takiej walki i bagatelizowaniu własnych problemów życiowych. Taka postawa obiektywnie nie może usprawiedliwiona i uzasadnia odmowę udzielenia wsparcia finansowego osobie odrzucającej propozycję własnej aktywizacji w celu poprawy swojego życia. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2017r. sygn. I OSK 489/17, ustawodawca przyjął, że celem pomocy społecznej nie jest trwałe wyręczanie beneficjenta w zaspakajaniu jego potrzeb bytowych, lecz jego aktywizacja, tak aby mógł samodzielnie zaspakajać swe potrzeby. Za brak współdziałania mogą być uznane zachowania wymienione w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej a w szczególności odmowa zawarcia kontraktu socjalnego. Okoliczności wykazane kopiami dokumentów przedłożonych na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego, nie zmieniają oceny sprawy. Fakt przyznania skarżącemu zasiłku celowego z późniejszego wniosku z dnia [...] lutego 2019r., nie jest potwierdzeniem błędu organu przy rozpatrywaniu wniosku z dnia [...] października 2018r. Przedmiotem kontroli sądowej zawsze jest konkretna decyzja kończąca konkretne postępowanie z konkretnego wniosku a nie całokształt działań organu pomocy społecznej wobec osoby skarżącej. Kopie dokumentacji medycznej potwierdzają obiektywny fakt, że skarżący jest osobą chorą i niepełnosprawną i tej okoliczności nie negowały organy obu instancji orzekające w sprawie będącej przedmiotem obecnej kontroli sądu. Ustalenie co do lekkiego stopnia niepełnosprawności skarżącego w dacie orzekania przez organy znajdowało oparcie w treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] sierpnia 2018r., które w dacie [...] września 2018r. było orzeczeniem ostatecznym (vide: notatka członka składu orzekającego SKO w S. z rozmowy z pracownikiem [...] – k. 70 akt administracyjnych). Niezakończone postępowanie przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych zmierzające do sądowej weryfikacji stopnia niepełnosprawności, pozostaje bez wpływu na wynik kontrolowanego postępowania, tym bardziej, iż przyczyna odmowy pomocy nie tkwiła w stopniu niepełnosprawności strony ale w fakcie odmowy zawarcia kontraktu socjalnego aktywizującego stronę do walki z uzależnieniem. Na marginesie należy wskazać, że z przedłożonej na rozprawie kopii opinii biegłych, sporządzonej na potrzeby postępowania prowadzonego przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych, wynika między innymi rozpoznanie u skarżącego zależności alkoholowej. Mając na uwadze powyższe Sąd skargę jako niezasadną oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi)