II SA/Bk 262/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 maja 2010 r. sprawy ze skargi Z. L. "L." w S. S. na decyzję Komendanta P. Oddziału Straży Granicznej w B. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Komendant Placówki Straży Granicznej w K. nałożył na Z. L. "L." Transport - Spedycja w S. S. karę pieniężną w kwocie 3 000 zł, określoną w załączniku Lp. 4.1 do ustawy o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 204 poz. 2088 ze zm.). Kara została nałożona za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. W trakcie postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, że w dniu [...] czerwca 2007 r. w drogowym przejściu granicznym w K. dokonano odprawy granicznej na wyjazd z RP obywatela RP W. F. P. kierującego pojazdem marki R. o nr rej. [...] wraz z naczepą o nr rej. [...], który do kontroli okazał odcinek kontrolny miesięcznej karty opłaty za przejazd po drogach krajowych seria nr [...] przedziurkowanej od dnia [...] maja 2007 r. wystawionej na pojazd o nr rej. [...] W prawym dolnym rogu przedniej szyby pojazdu była prawidłowo umieszczona samoprzylepna cześć karty opłaty seria/nr ważna od dnia [...] maja 2007 r. do dnia [...] [...] czerwca 2007 r., tj. nieważna w dniu kontroli. Ponadto kierowca okazał kserokopię paragonu zakupu i kserokopię odcinka kontrolnego dobowej karty opłaty seria/nr [...]przedziurkowanego na dzień [...] czerwca 2007 r. wypełnionego na pojazd o nr rej.[...]. Drugiej, samoprzylepnej części tej dobowej winiety nie było wewnątrz kontrolowanego pojazdu. Kontrolowany kierowca oświadczył, iż "karta opłaty drogowej jest wykupiona przez szefa, znajduje się w miejscu garażowania pojazdu". Od decyzji tej Z. L. "L." Transport - Spedycja w S. S. wniósł odwołanie do Komendanta P. Oddziału Straży Granicznej w B., wnosząc o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Odwołujący podniósł, iż nałożona kara w sposób rażący narusza prawo, z przedstawionych bowiem dokumentów wynika, iż "opłata za wykonywany przewóz drogowy została uiszczona". W wyniku rozpoznania powyższego odwołania, Komendant P. Oddziału Straży Granicznej w B. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. Nr [...] na podstawie art. 42 ust. 1 i 3a, art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 4, art. 92 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.), § 3 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. z 2006 r. Nr 151, poz. 1086) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Stosownie do art. 42 ust. 3a ww. ustawy podmiot wykonujący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy uiszcza opłatę roczną, miesięczną, siedmiodniową lub dobową. W myśl zaś § 3 pkt 1 i 2 wyżej cytowanego rozporządzenia, uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie przez podmiot wykonujący na terenie Rzeczpospolitej Polskiej przewóz drogowy, karty opłaty w jednostce upoważnionej do poboru opłat, karta opłaty składa się z dwóch części: winiety samoprzylepnej umieszczanej wewnątrz pojazdu samochodowego, w prawym dolnym rogu przedniej szyby pojazdu oraz odcinka kontrolnego przechowywanego w pojeździe samochodowym i okazywanego na żądanie osób uprawnionych do kontroli. Natomiast zgodnie z § 3 pkt 3 dowód uiszczenia opłaty stanowią obie części karty opłaty łącznie. Jednocześnie Lp. nr 4.1 załącznika do ww. ustawy o transporcie drogowym wskazuje, iż karta dobowa lub tygodniowa, która w chwili kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a przedstawiona została w terminie późniejszym, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty. W stwierdzonym stanie faktycznym niniejszej sprawy bezsporne było, że miesięczna karta opłaty za przejazd po drogach krajowych seria/nr [...] ważna od dnia [...] maja 2007 r. do dnia [...] czerwca 2007 r. przedstawiona do kontroli granicznej nie była ważna w dniu kontroli, tj. w dniu [...] czerwca 2007 r. Z dokumentacji zebranej w sprawie nie wynikało natomiast, aby w trakcie kontroli została dostarczona kierowcy inna karta opłaty drogowej, jak twierdziła strona w odwołaniu. Kierowca posiadał jedynie kserokopię odcinka kontrolnego winiety dobowej seria/nr [...], której część samoprzylepna nie była przyklejona na szybę oraz kserokopię paragonu zakupu winiety, z którego nie wynika, za jaką winietę została wniesiona opłata. Mając na względzie powyższe wskazano, iż uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie karty opłaty i jej wypełnienie. Prawidłowo wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu karta opłaty stanowi wyłączny dowód potwierdzający uiszczenie tego świadczenia. Przedstawienie podczas kontroli kserokopii odcinka kontrolnego winiety dobowej nie stanowiło potwierdzenia uiszczenia opłaty drogowej. Ponadto organ zaznaczył, iż karta dobowa lub tygodniowa, która w chwili kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a przedstawiona została w terminie późniejszym, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty. Zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać do kontroli na żądanie funkcjonariuszy Straży Granicznej, między innymi dowód uiszczenia opłaty za korzystanie z dróg krajowych. Nieposiadanie dwóch części karty opłaty za przejazd po drogach krajowych w chwili kontroli skutkuje nałożeniem stosownej kary pieniężnej. Odnosząc się do zarzutów strony, iż w art. 92 ust. 1 i 4 w/w ustawy brak jest przywołania przedmiotowej sprawy, organ wyjaśnił, iż w/w przepis mówi, "kto wykonuje przewóz drogowy naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 zł do 15 000 zł". Zaś art. 42 ust. 1 tej ustawy określa, że podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Reasumując organ stwierdził, iż kierujący samochodem ciężarowym marki R. o nr rej. [...] wraz z naczepą o nr rej. [...] nie okazał kontrolującemu ważnej karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. Rzeczą "zasadniczą" dla rozstrzygnięcia było wyjaśnienie braku posiadania przez stronę składającej się z dwóch części ważnej w dniu kontroli karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. Postępowanie prowadzone przez organ I instancji dowiodło, że w pojeździe brak było ważnej na dzień kontroli karty opłaty i zdaniem organu II instancji decyzja nie była wadliwa. Brak było zatem podstaw do jej uchylenia. Nie godząc się z tą decyzją Z. L. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o jej uchylenie jako naruszającej prawo oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący w pierwszej kolejności zarzucił organowi wadliwe ustalenie stanu faktycznego. Wyjaśnił, że "kierujący pojazdem zatrudniony na stanowisku kierowcy nie okazał oryginałów dokumentów. Wynikało to z faktu, że jego wyjazd przedłużył się, a nie miał od środków na zakup winiety." Poinformowany o powyższym przez kierowcę z jednodniowym wyprzedzeniem, tj. w dniu [...] czerwca 2007 r. wykupił stosowną winietę (z datą ważności na dzień [...] czerwca 2007 r.) i przesłał wszystko faxem kierowcy. Dokumenty powyższe zostały okazane organowi podczas kontroli. Skarżący podtrzymał swoje stanowisko w kwestii wysokości kary. Podniósł, że nałożona na niego kara jest nakładana za brak uiszczonej opłaty, tymczasem organ dokonujący kontroli już w chwili czynności kontrolnych miał pełną świadomość, że opłata została uiszczona. Przyznał jednocześnie, że rzeczywiście nie zostały dochowane pewne wymogi formalne wymagane przez przepisy. Zaznaczył jednak, że obciążanie go karą za brak opłaty za korzystanie z dróg, podczas gdy opłatę tę uiścił jest w oczywistej sprzeczności i narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do prawa i zasadę praworządności. Skarżący zakwestionował także podstawę prawną, w oparciu o którą organ nałożył na niego przedmiotową karę oraz jej wysokość. W szczególności podniósł, że rozporządzenie jako przepis wykonawczy, a także załącznik do ustawy nie może wykraczać poza ramy upoważnienia wynikające z treści ustawy. Wskazał jednocześnie, że zał. nr 1 wydany na podstawie art. 92 ustawy o transporcie drogowym, zgodnie z ust. 4 określa wysokość kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, jednakże tylko tych, o których mowa w ust. 1 art. 92. W przepisie tym brak jest wskazania, że nałożona kara może mieć podstawę w ustawie lub przepisach ustawy o transporcie drogowym, w art. 92 ust. 1, w pkt. 1 - 8 brak jest przywołania przedmiotowej ustawy. W odpowiedzi na skargę organ administracji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie i wniósł o jej oddalenie. W opinii organu obie części karty opłaty muszą być okazane w trakcie kontroli w oryginale. Kserokopia karty opłaty nie może być uznana za dowód uiszczenia opłaty. Sam fakt uiszczenia opłaty przez przedsiębiorcę bez okazania karty opłaty podczas procedury kontroli nie może być uznany za dopełnienie przez przedsiębiorcę obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie zainicjowanej pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego postanowieniem z dnia 7 listopada 2007 r. sygn. IIISA/Gd 325/07: "czy przepisy art. 92 ust. 1 w związku z pkt 4.1 załącznika do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874) są zgodne z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim zrównują odpowiedzialność osób, które uiściły opłatę za przejazd po drogach krajowych, ale nie posiadały karty opłaty drogowej w pojeździe w czasie kontroli, z osobami, które należnej opłaty za przejazd nie uiściły w ogóle?" Wyrokiem z dnia 25 marca 2010 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie sygn. akt P 9/08 orzekł o zgodności z Konstytucją powołanych wyżej przepisów prawa. W związku z ustaniem przyczyny zawieszenia postępowania sądowego, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r. zostało ono podjęte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd nie posiada natomiast uprawnień do oceny słuszności, czy też celowości skarżonej decyzji, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili ich wydawania. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą podjętych decyzji. Przedmiotem dokonywanej kontroli sądowej jest decyzja w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Podstawę materialnoprawną dla nałożenia kary pieniężnej stanowił przepis art. 92 ust. 1 oraz art. 92 ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, poz. 874 ze zm.) – zwanej dalej u.t.d., zaś wysokość kary określono na podstawie punktu 4.1 załącznika do tejże ustawy, zawierającego wykaz naruszeń obowiązków lub warunków wynikających z ustawy oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia. Na wstępie przypomnieć należy, że zagadnienie opłat za przejazd po drogach krajowych było przedmiotem pytania prawnego skierowanego przez WSA w Gdańsku do Trybunału Konstytucyjnego. Sąd ten powziął wątpliwość, co do zgodności art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym w związku z pkt 4.1. załącznika do utd z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim sankcja za nieuiszczenie opłaty obejmuje sytuację nieposiadania w pojeździe karty opłat w chwili kontroli. Wyrokiem z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt P 9/08, Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności z Konstytucją powołanych przepisów prawa. W uzasadnieniu tego orzeczenia, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy kierowca, który wykonuje przejazd w ramach transportu drogowego, ma obowiązek posiadania przy sobie i okazania na żądanie uprawnionego organu kontroli między innymi karty opłaty drogowej (art. 87 ust. 1 utd). W przypadku braku tego typu karty organ dokonujący kontroli ma prawo w drodze decyzji nałożyć na wykonującego przewóz określoną karę pieniężną (art. 92 ust. 1 utd). Zakwestionowana w pytaniu prawnym regulacja określa wysokość kary za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych (3.000 zł). Przy czym zgodnie z pkt 4.1. załącznika do ustawy o transporcie drogowym karta dobowa lub tygodniowa, która w chwili rozpoczęcia kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a przedstawiona została w późniejszym terminie, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty. To samo dotyczy innej karty (np. karty miesięcznej albo rocznej), która w chwili rozpoczęcia kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a zakupiona została w dniu kontroli lub dniach następnych. Rozporządzenie z 2006 r. w sprawie opłat określa mechanizm uiszczenia opłaty, który wymaga wykonania kilku czynności: 1) nabycie w upoważnionej do tego jednostce karty opłaty drogowej określonego rodzaju (dobowa, siedmiodniowa itp.), 2) przed rozpoczęciem przejazdu, prawidłowe wypełnienie dwuczęściowej karty. Przez prawidłowe wypełnienie rozumieć należy wpisanie danych identyfikujących pojazd i wykonywany nim przejazd. Oznacza to wpisanie na odcinku kontrolnym karty numeru rejestracyjnego pojazdu i czasu przejazdu. Dopiero wykonanie tych czynności pozwala na przypisanie karty do określonego pojazdu i czasu przejazdu, a tym samym za uznanie opłaty za uiszczoną. Brak prawidłowo wypełnionej karty opłaty w pojeździe w czasie przeprowadzania kontroli oznacza nie tyle brak dowodu potwierdzającego uiszczenie opłaty, ile w istocie jest uchyleniem się od wykonania ustawowego obowiązku uiszczenia opłaty należnej za przejazd określonym pojazdem w określonym czasie. Trybunał wskazał, że zrównanie sankcji wobec osób, które wykupiły stosowną kartę opłaty, a jedynie nie posiadały jej w pojeździe w chwili kontroli z osobami, które w ogóle nie wykupiły karty jest niezbędne dla dyscyplinowania podmiotów do opłacania przejazdów po drogach krajowych. Okazanie karty opłaty po kontroli nie gwarantuje, iż została ona wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu, a więc nie gwarantuje, że została uiszczona opłata za konkretny przejazd. W związku z tym nie ma podstaw do łagodniejszego potraktowania tego typu niedopełnienia obowiązku ustawowego. Omawiany wyrok Trybunału zasługuje na pełną aprobatę w szczególności, że przede wszystkim odnosi się do kart krótkoterminowych tj. dobowych i tygodniowych. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły, iż kierujący samochodem ciężarowym marki R. o nr rej. [...] wraz z naczepą o nr rej. [...] w czasie dokonywanej kontroli, tj. w dniu [...] czerwca 2007 r. w drogowym przejściu granicznym w K. nie okazał kontrolującemu ważnej karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. W niniejszej sprawy bezspornym jest, iż przedstawiona do kontroli miesięczna karta opłaty za przejazd po drogach krajowych seria/nr [...] przedziurkowana od dnia [...] maja 2007 r. ważna była do dnia [...] czerwca 2007 r. Kierowca posiadał jedynie kserokopię odcinka kontrolnego winiety dobowej seria/nr [...], której część samoprzylepna nie była przyklejona na szybę oraz kserokopię paragonu zakupu winiety. Jednocześnie kierujący oświadczył, iż "karta opłaty drogowej jest wykupiona przez szefa, znajduje się w miejscu garażowania pojazdu." Powyższe ustalenia znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i jako takie nie budzą zastrzeżeń. W tych uwarunkowaniach rację mają organy Straży Granicznej, iż przedstawienie podczas kontroli kserokopii odcinka kontrolnego winiety dobowej nie stanowiło potwierdzenia uiszczenia opłaty drogowej. W tym miejscu podnieść należy za organem odwoławczym, iż uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie karty opłaty i jej wypełnienie. Prawidłowo wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu karta opłaty stanowi wyłączny dowód potwierdzający uiszczenie tego świadczenia. Powyższe rozumowanie zostało potwierdzone w/w wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, w którym podkreślono, iż mechanizm uiszczania opłat składa się z dwóch czynności: nabycia karty opłaty w przeznaczonym do tego punkcie oraz jej prawidłowego wypełnienia. Ponadto organ słusznie zaznaczył, iż karta dobowa lub tygodniowa, która w chwili kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a przedstawiona w terminie późniejszym, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty. Końcowo zaakcentować należy, iż kary pieniężne za nieprzestrzeganie obowiązków ustawowych w dziedzinie transportu drogowego mają na celu mobilizowanie podmiotów do działań pożądanych przez ustawodawcę. Jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 marca 2008 r. (sygn. akt SK 75/06, Lex 358047) kary pieniężne w transporcie drogowym nie stanowią opłaty za popełniony czyn, lecz mają charakter środka przymusu służącego zapewnieniu realizacji zadań administracji mieszczących się w pojęciu interesu publicznego. Z wyżej wskazanych powodów zaskarżonej decyzji nie można czynić zarzutu naruszenia prawa materialnego. W niniejszej sprawy nie uchybiono również przepisom prawa procesowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z art. 107 kpa w rozstrzygnięciu zawarto podstawowe jego elementy, wskazano także uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Mając powyższe na względzie zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono jak na wstępie.