II SA/Bk 262/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Marszałka Województwa P. przez Zastępcę Dyrektora Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w B., odmówiono przyznania J. S. prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci M. i P. od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Decyzja ta była efektem uznania, że w sprawie przyznania świadczeń na rzecz ww. zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Odmowa była podyktowana tym, że strona zamieszkuje w Wielkiej Brytanii wraz z rodziną, gdzie też zawodowo pracuje. Tym samym nie powstaje uprawnienie do świadczenia wychowawczego zgodnie z ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Odwołanie od tej decyzji złożył J. S. Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podano, że w dniu [...] maja 2016 r. wpłynął do RIOPS w B. wniosek J. S. o przyznanie świadczeń wychowawczych na rzecz M. i P. S. Z uwagi na to, że wnioskodawca J. S. od 2014 r. pracuje w Wielkiej Brytanii, Marszałek Województwa P. postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. uznał, że w sprawie ustalenia uprawnień do świadczenia wychowawczego zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zastosowanie tych przepisów przeniosło właściwość sprawy do jej załatwienia z Wójta Gminy K. na Marszałka Województwa P. Zaskarżoną decyzją odmówiono przyznania wnioskowanych świadczeń na dzieci. Kolegium podało, że prawo do świadczenia wychowawczego - zgodnie z art. 1 ust. 3 i 3 ustawy - przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Świadczenie, o które ubiega się J. S. stanowi świadczenie rodzinne w rozumieniu przepisów prawa wspólnotowego. Uzasadniało to nie tylko zastosowanie przepisów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2004.166.1; dalej powoływane jako rozporządzenie), ale także właściwość Marszałka Województwa jako organu pierwszej instancji, rozpoznającego sprawę. Art. 11 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że osoby, do których stosuje się rozporządzenie podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 3 lit. b rozporządzenia osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego. Artykuł 60 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L.2009.284.1; dalej powoływane jako rozporządzenie wykonawcze), stanowi, że wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej. Art. 67 zd. 1 rozporządzenia stanowi, że osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Z akt sprawy wynika, że odwołujący się zamieszkuje i pracuje w Wielkiej Brytanii. Zatem powołana wyżej reguła ogólna zawarta w art. 11 ust. 3 lit. b rozporządzenia nakazuje przyjąć, że stosuje się do niego regulacje prawa brytyjskiego. Końcowo Kolegium podało, że jego zdaniem organ pierwszej instancji nie miał obowiązku przekazać sprawy według właściwości organowi państwa zamieszkania z uwagi na to, że regulacji takiej nie zawierają ww. rozporządzenia, a przepis art. 65 K.p.a. stosuje się do organów administracji publicznej RP. Decyzję tę do sądu administracyjnego zaskarżył J. S. i zarzucił naruszenie: - art. 65 K.p.a. w zw. z art. 11 ust. 3 lit. b i art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia poprzez uznanie przez organy administracji RP, że jego wniosek jako podlegający rozpoznaniu z zastosowaniem w jego sprawie przepisów ww. rozporządzenia, nie powinien zostać przekazany do rozpoznania według właściwości do kraju członkowskiego, tj. do Wielkiej Brytanii; - art. 1 lit. z w zw. z art. 67 rozporządzenia poprzez uznanie, że "świadczenie wychowawcze" jest nienależne pomimo tego, że zamieszkuje on na terenie Wielkiej Brytanii i nie pobiera w tym kraju takiego świadczenia; - art. 68 rozporządzenia w zw. z art. 60 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego poprzez uznanie, że w przypadku świadczenia wychowawczego mają zastosowanie przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci pomimo tego, że pracuje on na terenie Wielkiej Brytanii i powinno być do niego stosowane prawo kraju wykonywania pracy. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że decyzje obu instancji są wadliwe, albowiem nie ustalono, czy prawo Wielkiej Brytanii przewiduje świadczenie wychowawcze lub inne świadczenie odpowiadające temu świadczeniu. Nie ustalono czy w zakresie świadczenia wychowawczego należy zastosować prawo polskiej ustawy czy też wniosek należy przekazać krajowi zamieszkania skarżącego w celu ustalenia warunków i zakresu przyznania pomocy. W ocenie skarżącego, jego wniosek zgodnie z art. 11 ust. 3 lit. b i art. 68 ust. 1 lit. a powinien zostać przekazany do właściwego organu w Wielkiej Brytanii lub organy administracji RP powinny ustalić w postępowaniu administracyjnym czy takie świadczenie jest przewidziane przez prawo państwa członkowskiego, w którym wnioskodawca wykonuje pracę. Skarżący podniósł, że organ wydając decyzję o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego, zgodnie z art. 67 rozporządzenia powinien najpierw ustalić czy prawo obowiązujące w Wielkiej Brytanii przewiduje świadczenie wychowawcze a dopiero później ewentualnie odmówić takiego prawa. Tym bardziej, że wcześniej ustalono, iż jego miejscem pracy jest Wielka Brytania. Brak takiego ustalenia stanowi naruszenie ww. regulacji. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanej decyzji. Stosownie do treści art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 3 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia - art. 4 ust. 3 ustawy. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie - art. 5 ust. 1 ustawy, przy czym stosownie do treści art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1.200,00 zł (art. 5 ust. 4 ustawy). Z treści cytowanych przepisów wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Przy czym w przypadku pierwszego dziecka w rodzinie dodatkowym warunkiem uzyskania świadczenia wychowawczego jest nieprzekroczenie kwoty kryterium dochodowego rodziny w wysokości 800,00 zł na osobę w rodzinie, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne w wysokości 1.200,00 zł na osobę w rodzinie. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia wychowawczego jest również zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim dana osoba ma otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, a w szczególności z oświadczenia złożonego pod odpowiedzialnością karną przez skarżącego w dniu [...] maja 2016 r. przebywa on i pracuje na terenie Wielkiej Brytanii od dnia [...] października 2014 r. oraz zamieszkuje na terenie tego kraju wraz z rodziną. Jest to okoliczność bezsporna w sprawie niniejszej. Wobec powyższego zgodnie z treścią art. 16 ust. 1 ustawy, w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonania rozporządzenia nr 883/2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wyżej wskazane akty normatywne stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodziny w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Zgodnie z art. 67 ust. 2 zd. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mającym pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1. Tenże zaś ustęp przewiduje pierwszeństwo prawa udzielanego z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym osoby wykonujące w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlegają ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego (art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia). Przepis ust. 3 art. 68 rozporządzenia stanowi zaś, że jeżeli zgodnie z przepisami art. 67, w instytucji Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, złożony zostaje wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych, ale nie z tytułu prawa pierwszeństwa wynikającego z przepisów ust. 1 i 2 niniejszego artykułu, to: a) instytucja ta niezwłocznie przekazuje taki wniosek instytucji właściwej Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, informuje zainteresowanego i, bez uszczerbku dla przepisów rozporządzenia wykonawczego dotyczących tymczasowego przyznawania świadczeń, zapewnia, jeżeli to konieczne, dodatek dyferencyjny wspomniany w ust. 2; b) instytucja właściwa Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, rozpatruje ten wniosek, tak jak gdyby został on złożony bezpośrednio do niej, a dzień, w którym wniosek taki został złożony w pierwszej instancji, uważa się za dzień złożenia wniosku w instytucji mającej pierwszeństwo. Jednocześnie z treści art. 60 ust. 1 zd. 1 rozporządzenia wykonawczego wynika, ze wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej. Jak już powyżej wskazało, stosownie do treści art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 3 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Skarżący wraz dziećmi nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem co do zasady nie ma on prawa do świadczenia wychowawczego. Takie prawo mógłby uzyskać jedynie w sytuacji, gdyby przewidywały to przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym. W tym miejscu należy podkreślić, że organy trafnie przyjęły, że świadczenie wychowawcze w ramach przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego należy traktować jako świadczenie rodzinne. Zgodnie z art. 1 lit. z rozporządzenia określenie "świadczenie rodzinne" oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I. Definicja ta jest bardzo szeroka i swoim zakresem obejmuje nie tylko świadczenia, które zostały umiejscowione w polskim prawie w ustawie o świadczeniach rodzinnych, ale również inne świadczenia, które mają odpowiadać wydatkom rodziny. Niewątpliwie takim świadczeniem jest również świadczenie wychowawcze, które ma wspomóc rodzinę w wychowywaniu dzieci i którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze podlega koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tak jak świadczenia rodzinne wymienione w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Stosownie zaś do treści art. 11 ust. 3 lit. a rozporządzenia osoba wykonująca w państwie członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego. Zasadą jest zatem podleganie ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Skarżący mieszka ze swoimi dziećmi i pracuje na terenie Wielkiej Brytanii, dlatego też w ocenie Sądu stosownie do treści art. 11 ust. 1 i ust. 3 lit. a rozporządzenia podlega ustawodawstwu tego państwa i wypłata wszystkich świadczeń rodzinnych powinna odbywać się wyłącznie na podstawie ustawodawstwa tego państwa. Należy też podkreślić, że w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia ze zbiegiem prawa do świadczeń, o którym mowa w art. 68 rozporządzenia. Skarżący zamieszkuje ze swoimi dziećmi na terenie Wielkiej Brytanii i nie ubiega się o świadczenia dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym państwie członkowskim. Dlatego też w sprawie niniejszej bezpodstawny pozostaje główny zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 65 K.p.a. i art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia, poprzez nieprzekazanie wniosku skarżącego celem rozpoznania według właściwości do Wielkiej Brytanii. Reasumując, w ocenie Sądu z treści przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. wskazanych wyżej rozporządzeń, nie można wywieść prawa skarżącego do ubiegania się na swoje dzieci o świadczenia wychowawcze określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w sytuacji, gdy wraz ze swoimi dziećmi nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak już wyżej wskazało, skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia wychowawczego zgodnie z przepisami polskiego prawa, tj. ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, albowiem nie zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie z uwagi na to, ze w sprawie nie mamy do czynienia z kumulacją świadczeń, bo skarżący nie ubiegał się o świadczenie rodzinne w tym samym czasie, na tego samego członka rodziny w różnych krajach, brak było podstaw do zastosowania art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia. Oznacza to, że organy rozpoznające sprawę niniejszą nie miały obowiązku ustalać, czy prawo Wielkiej Brytanii przewiduje świadczenie wychowawcze a także w konsekwencji nie były zobowiązane do przekazania wniosku skarżącego celem rozpoznania do Wielkiej Brytanii. Z przyczyn wyżej omówionych wskazać należy, że organy w kontrolowanej sprawie nie naruszyły prawa. Mając na uwadze wszystkie wyżej podniesione okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.