II SA/Bk 265/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 października 2006 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. przyznaje radcy prawnemu K. O. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292, 80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) złotych brutto tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej wykonane na zasadzie prawa pomocy. W dniu 21 września 2004 r. S. J. K. wystąpił do Prezydenta Miasta Ł. z wnioskiem o wymeldowanie z pobytu stałego z lokalu przy ul. R. [...] m. [...] w Ł. byłej żony L. K. K. i jej córki E. E. C. Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Prezydent Miasta Ł. orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego L. K. K. oraz jej córki E. E. C. (wówczas jeszcze niepełnoletniej). Wskutek odwołania E. E. C. Wojewoda P., decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., uchylił (z przyczyn proceduralnych) decyzję organu I instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Prezydent Miasta Ł. odmówił wymeldowania E. E. C. z pobytu stałego. Po rozpatrzeniu odwołania S. J. K. Wojewoda P., decyzją z dnia [...] marca 2006r., nr [...], uchylił decyzję Prezydenta i orzekł o wymeldowaniu E. E. C. z pobytu stałego z lokalu przy ulicy R. [...] m. [...]. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się E. E. C., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco: L. K. K. (z domu C.) – matka E. E. C.– na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Ł. wstąpiła w dniu 18 lipca 1991 r. w stosunek najmu lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. R. [...] w Ł.. Do zamieszkania z nią uprawniona została wówczas niespełna czteroletnia córka E. E. C. W 1993 r. L. K. K. (z d. C.) zawarła związek małżeński z S. J. K.. Związek ten został rozwiązany przez rozwód prawomocnym wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2001 r. Sądu Okręgowego w Ł. Wydział I Cywilny (Sygn. akt [...]). W 1997 r. L. K. K. wyjechała zagranicę i nie wiadomo gdzie dokładnie przebywa. Pozostawiła niepełnoletnią córkę E. E. C. Postanowieniem z dnia [...] marca 1998 r. (sygn. akt[...]) Sąd Rejonowy w Ł. ograniczył L. K. K. władzę rodzicielską nad małoletnią E. E. C. ur. [...] listopada 1987r. poprzez umieszczenie w placówce opiekuńczo – wychowawczej. Na mocy następnego postanowienia Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] września 1999 r. (sygn. akt [...]) E. E. C. została umieszczona w rodzinie zastępczej J. i J. małżonków B. J. i J. małżonkowie B. zamieszkują w J. przy ulicy O. [...], gm. P., woj. W. Pod powyższym adresem zameldowania jest również E. E. C. na pobyt czasowy od 4 kwietnia 2005 r. do 30 sierpnia 2006 r. W piśmie z dnia 25 listopada 2005 r. J. i J. małżonkowie B. podali, że E. E. C. jest osobą pełnoletnią, uczennicą klasy maturalnej. Po zdobyciu wykształcenia zamierza wrócić do Ł. do lokalu przy ulicy R. [...] m [...]. Sama E. E. C., przesłuchana w dniu 29 listopada 2005r. w UMiG w P. podała do protokołu, iż od 1991 r. do chwili umieszczenia jej w Pogotowiu Opiekuńczym w Ł. (1998 r.) mieszkała przy ulicy R. [...] m [...] w Ł. Następnie przebywała w Domu Dziecka w Z. Przedmiotowy lokal opuściła jako dziecko nie z własnej woli. Została zabrana początkowo do Pogotowia Opiekuńczego, a potem do Domu Dziecka. W lokalu w Ł. przy ulicy R. [...] m [...] zostały jej ubrania, książki, zabawki, portret matki. W przyszłości chciałaby tam zamieszkać, obecnie jest to niemożliwe, ponieważ jest uczennicą klasy maturalnej Liceum Profilowanego w P. i dopiero po zdobyciu wykształcenia chciałaby wrócić do Łomży. Natomiast S. J. K. (były mąż matki) w piśmie z dnia 16 listopada 2005 r. wyjaśnił, iż E. E. C. trafiła do Domu Dziecka z przyczyn od niego niezależnych. Był wówczas za granicą. Była żona uciekła z domu pozostawiając obie córki: ich wspólną i swoją E. E. C. – obie trafiły do Domu Dziecka. Po powrocie z zagranicy zabrał tylko swoją córkę, do E. E. C. nie miał żadnych praw. Od Pracowników Domu Dziecka dowiedział się, że została ona adoptowana i nie przebywa w placówce od 1999 r. Od tamtego czasu, ani E. E. C., ani jej opiekunowie nie kontaktowali się z nim. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie wymeldowania E. E. C. z pobytu stałego z lokalu Nr [...] w budynku Nr [...] przy ulicy R. w Ł. Organ stwierdził, że w świetle art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., nr 87 poz. 960 ze zm.), nie została spełniona przesłanka dobrowolności opuszczenia lokalu, gdyż E. E. C. została umieszczona jako małoletnie dziecko w placówce opiekuńczej. Decyzję powyższą zaskarżył do Wojewody P. S. J. K.. Podniósł, że jest najemcą przedmiotowego lokalu (umowę najmu z [...] grudnia 2004 r. dołączył do odwołania). Matka E. E. C. i jego była żona nie zamieszkuje z nim od 1997 r. Od 1997 r. nie kontaktował się z nim nikt, ani była żona, ani E. E. C., ani też jej opiekunowie. Obecnie niemożliwym jest, aby obca osoba, tj. E. E. C. zamieszkiwała razem z nim i jego córką w lokalu o powierzchni 26,89 m2. Wydając zaskarżoną decyzję, Wojewoda P. nie podzielił stanowiska organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zostały spełnione przesłanki do wymeldowania z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, gdyż E. E. C. opuściła lokal wiele lat temu z przyczyn od niej niezależnych, ale koniecznych, zaś jej miejscem zamieszkania jest miejsce zamieszkania opiekunów. Skarżąca jest osobą pełnoletnią, uczącą się. Deklaruje co prawda chęć powrotu do Ł., jednak jej centrum życiowe pozostaje daleko poza tym miastem i przedmiotowym lokalem. Powyższe decyduje, zdaniem organu, o spełnieniu przesłanki opuszczenia, bez wymeldowania się, dotychczasowego miejsca stałego zameldowania. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, E. E. C. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wniosła o uchylenie decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi twierdziła, że opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu w Ł. nie było dobrowolne i zamierzone. We wszystkich placówkach opiekuńczych, w których przebywała, a także w rodzinie zastępczej była meldowana na pobyty czasowe. Podała, że z chwilą uzyskania pełnoletności (6 listopada 2005 r.) rozpoczęła starania o odzyskanie mieszkania, którego głównym najemcą była jej matka. Obecnie nie przebywa u rodziny zastępczej, lecz w Ośrodku Interwencji Kryzysowej w K., gdzie zamierza pozostać do czasu ukończenia szkoły, tj. do czerwca 2006 r. Działający przed Sądem, w imieniu skarżącej, pełnomocnik z urzędu, złożył pismo procesowe z dnia 11 października 2006 r., w którym wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji bądź jej uchylenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Powołując się na liczne orzeczenia sądowe, zarzucił decyzji pominięcie elementu dobrowolności opuszczenia lokalu, które w tym przypadku nie miało miejsca. O miejscu pobytu skarżącej, jako małoletniej, decydował Sąd. Natomiast obecnie skarżąca, jako osoba pełnoletnia, zamierza powrócić do Ł., albowiem przedmiotowy lokal jest jej jedynym miejscem, w którym ma prawo przebywać. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993) Przepis ten stanowi o możliwości wymeldowania osoby, która "opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się". Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wypowiadał się, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, określona w art. 15 ust. 2 w/w ustawy, winna być rozumiana jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu oraz dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia lub poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby. Opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne w nim nieprzebywanie, ale też zamiar opuszczenia lokalu, który należy ocenić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (stanowisko powyższe zostało zawarte w wyrokach NSA: z dnia 17.03.2003r. – VSA 2323/02; z dnia 16.09.1986r. – IIISA 437/86; z dnia 3.07.1985r. – SA/Gd 573/85; z dnia 18.03.1987r. – SA/Gd 1073/86; z dnia 16.04.1987r. – SA/Wr 110/87. Okoliczności opuszczenia lokalu przez E. E. C. zostały wyjaśnione i nie budzą wątpliwości. Skarżąca jako osoba małoletnia została umieszczona początkowo w placówce opiekuńczej, a potem kolejno w domu dziecka i w rodzinie zastępczej, gdzie była meldowana na pobyty czasowe. W ocenie składu orzekającego w sprawie niniejszej opuszczenie lokalu mieszkalnego przez skarżącą nie sposób uznać za dobrowolne, skoro decyzję za nią podejmował sąd rodzinny. Należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 18.12.2002r. (sygn, akt VSA 935/02 publ. w LEX nr 149535) zawierające tezę: "Za dobrowolne opuszczenie stałego miejsca pobytu niewątpliwie nie można uznać umieszczenia dziecka w domu dziecka". Organ I instancji, wydając decyzję odmawiającą wymeldowania skarżącej, prawidłowo ocenił przesłankę "dobrowolności opuszczenia lokalu", której spełnienie jest konieczne w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Natomiast organ II instancji wydając decyzję reformatoryjną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, jak słusznie zauważa pełnomocnik skarżącej, przesłanki tej nie ocenił, aczkolwiek w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że skarżąca opuściła lokal " z przyczyn od niej w żaden sposób niezależnych, ale ... koniecznych". Zatem rozpoznając sprawę ponownie organ II instancji winien zająć konkretne stanowisko, polegające na prawidłowej ocenie, czy niezależnie od woli 11-letniej (wówczas) skarżącej umieszczeniu jej w placówce opiekuńczej można przypisać cechy "dobrowolności" opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania. Należy zwrócić uwagę, że skarżąca uzyskała pełnoletniość dopiero w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego o jej wymeldowanie, nie miała więc wcześniej możliwości podjęcia działań prawnych prowadzących do odzyskania lokalu. Skarżąca nie przebywa już w rodzinie zastępczej, lecz tymczasowo w Ośrodku Interwencji Kryzysowej OWR w K. i deklaruje powrót do spornego lokalu, który jest jedynym miejscem jej stałego zameldowania. Mając na względzie powyższe okoliczności i na podstawie art. 145 § 1 ust. 1a) oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzeczono, jak w sentencji. Przyznanie radcy prawnemu wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej, wykonane na zasadzie przyznanego prawa pomocy, nastąpiło w oparciu o treść art. 250 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności radcy prawnego w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł.