II SA/Bk 265/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Wnioskiem z dnia 08 maja 2013 r. (k. 22) E. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach, w tym część gruntów to tereny okresowo zabagnione. Ich uprawa jest bardzo trudna, a uzyskiwane plony niskie. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym z powodu poważnej wady serca. Spowodowało to ograniczenie działalności do najmniej pracochłonnych czynności i w efekcie załamanie produkcji rolnej. Wzrosły również ceny środków do produkcji rolnej. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r., stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie, ponad dwudziestoletnie maszyny rolnicze. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 653 zł miesięcznie (załączył kserokopię decyzji KRUS) oraz dochód z tytułu sprzedaży płodów rolnych – wnioskodawca jednorazowo sprzedał zboże za 1.600 zł w sierpniu 2012 r. Natomiast w listopadzie 2012 r. otrzymał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 540 zł, a w lutym 2013 r. – 124 zł. Obecnie jest zadłużony wobec osób fizycznych i instytucji publicznych. Jest przeciwko niemu prowadzonych pięć postępowań cywilnych oraz cztery postępowania egzekucyjne, co paraliżuje życie i prowadzoną działalność. Jego długi sięgają obecnie ponad 14.000 zł. Z nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, że skarżący posiada 8 sztuk bydła, w tym 3 krowy, maszyny rolnicze, w tym ciągnik, przyczepę, maszyny do uprawy i pielęgnacji roślin oraz do nawożenia. Wskazał, że na żywność miesięcznie wydatkuje około 600 zł, na telefon 100 – 150 zł, natomiast zalega za trzy miesiące z opłatami za energię elektryczną i z dwiema ratami podatku rolnego. Ponosi też inne wydatki: wywóz nieczystości – 36 zł, woda – 30 zł, zakup oleju napędowego – 1.160 zł. W okresie luty – kwiecień 2013 r. nie sprzedawał płodów rolnych. Jak podał skarżący w roku 2013 otrzymał dopłatę do prowadzonej produkcji w wysokości 2.335, 43 zł (za kwiecień 2013 r.). Z tej kwoty potrącono mu 3.238, 11 zł tytułem zaległości wobec Agencji. Przedłożył następujące dokumenty: wynik badania echokardiograficznego z dnia 19 kwietnia 2013 r., zaświadczenie lekarskie z dnia 17 stycznia 2013 r. o konieczności dalszego leczenia kardiologicznego, zaświadczenie lekarskie z dnia 4 kwietnia 2013 r. o występujących zaburzeniach pamięci, zaświadczenie lekarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2013 r. o niemożności stawiennictwa w sądzie, wezwania: do dokonywania potrąceń z emerytury/renty kwot - 740 zł (z dnia 6 maja 2013 r.), 780, 36 zł (z dnia 16 kwietnia 2013 r.), 1.218, 05 zł (z dnia 1 marca 2013 r.), 1.110 zł (z dnia 30 października 2012 r.), 1.308, 60 zł (z dnia 30 października 2012 r.)2.604, 79 zł (z dnia 24 stycznia 2013 r.). Dołączył również kserokopię pierwszej strony decyzji z dnia 15 lutego 2013 r. Kierownika ARiMR o przyznaniu płatności ONW na rok 2012 r. w wysokości 3.238, 11 zł oraz rachunki: z dnia 2 maja 2013 r. na kwotę 499, 20 zł, z dnia 17 kwietnia 2013 r. na kwotę 397, 50 zł, z dnia 7 marca 2013 r. na kwotę 100 zł – wszystkie zapłacone gotówką oraz z dnia 1 maja 2013 r. na kwotę 161, 29 zł, jak również wezwanie z dnia 14 maja 2013 r. do zapłaty energii elektrycznej w kwocie 233, 24 zł zaopatrzone rygorem wstrzymania dostawy energii. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2013 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazując na obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak również na obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, referendarz ocenił że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie tych kosztów w sprawie niniejszej. Wyjaśniono, że strona posiada możliwości zarobkowe pozwalające na regulowanie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, jak i prowadzeniem gospodarstwa rolnego, nadto treść złożonego oświadczenia budzi wątpliwości z punktu widzenia jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Wydatki przewyższają bowiem deklarowany dochód. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. zarzucając przede wszystkim pominięcie faktu jego ograniczonej zdolności do prowadzenia gospodarstwa oraz brak obiektywizmu przy ocenie przedłożonej dokumentacji. Zarzucił brak znajomości zasad prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę w podeszłym wieku, brak wiedzy na temat wymagań jakie stawia produkcja rolna, nieuzasadnione przypisanie skarżącemu "dużych możliwości zarobkowych". Wskazał, że jest osobą schorowaną, cierpi na zaburzenia pamięci oraz jest "nękany" procesami sądowymi. Wyjaśnił, że w złożonym oświadczeniu zapomniał jedynie wskazać dochód w kwocie 1.000 zł z tytułu dzierżawy. Do sprzeciwu dołączył kserokopię dokumentu świadczącego o wyłączeniu energii elektrycznej oraz kolejne wezwanie do zapłaty należności egzekwowanej przez komornika w kwocie 329, 09 zł z dnia 18 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Stosownie do treści art. 260 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przed przystąpieniem do rozpoznania wniosku skarżącego podkreślić trzeba, że wykazanie trudnej sytuacji majątkowej nie powinno budzić żadnych wątpliwości z punktu widzenia wiarygodności. Z przedłożonej przez stronę dokumentacji powinna wynikać obiektywna niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. Zdaniem sądu w sprawie niniejszej nie zostały wykazane przez skarżącego okoliczności uzasadniające uwzględnienie żądania. Przedłożona dokumentacja nie pozwala stwierdzić, że należy orzec o przyznaniu prawa pomocy. Skarżący przedstawił jedynie rachunki i dowody wykazujące jego wydatki, natomiast jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (wypłacanej w kwocie 452 zł) oraz decyzja o płatności ONW na kwotę ponad 3.238, 11 zł. Co prawda skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwroty podatku w łącznej wysokości 664 zł (540 zł z listopada 2012 r. + 124 zł z lutego 2013 r.), jak również wskazał na dochód z dzierżawy (1.000 zł), jednak porównanie kwoty zadeklarowanych dochodów w 2013 r. (z wyłączeniem kwot z 2012 r., jako z okresu zbyt oddalonego w czasie od daty złożenia wniosku) z kwotami zadeklarowanych wydatków potwierdza niewiarygodność złożonego oświadczenia. Okazuje się bowiem (na podstawie złożonych dokumentów i zadeklarowanych kwot), że skarżący znacznie więcej wydatkuje niż wynosi wysokość jego dochodów. Jak wynika z dokumentów, jego dochody w 2013 r. wyniosły około 4.814 zł, a po potrąceniu kwot płatności ONW (którego to potrącenia strona jednak nie wykazała, a jedynie zadeklarowała), dochody wynoszą 1.576 zł, podczas gdy wydatki wynoszą: około 1.157 zł (z przedłożonych rachunków) i około 1.226 zł (zadeklarowanymi wydatkami na życie). Sąd nie neguje przy tym, że skarżący rzeczywiście nie jest w łatwej sytuacji oraz sąd jest świadomy, że prowadzenie działalności rolniczej zwłaszcza przez osobę w podeszłym wieku wiąże się z wieloma trudnościami. Jednak jeszcze raz należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie przy przedłożeniu oświadczenia majątkowego nie budzącego istotnych wątpliwości. Te natomiast powstają w przypadku, gdy deklarowane kwoty wydatków są wyższe niż deklarowane dochody. Sąd uwzględnił, że przeciwko stronie prowadzone są egzekucje komornicze i to na kwoty kilkusetzłotowe każda. Nie może jednak ujść uwadze, że przedkładając wezwania do zapłaty, nie załączono jednocześnie ani jednego postanowienia o bezskuteczności egzekucji komorniczej, z którego wynikałby brak u skarżącego środków finansowych. To uprawnia do wniosku, że skarżący, mimo deklarowanego zadłużenia, nie wykazał w żaden sposób swojej niewypłacalności. Też przedłożona kserokopia dokumentu o wyłączeniu prądu (k. 58) nie zawiera żadnej pieczątki ani daty, stąd też nie może być wiarygodnym dowodem na okoliczność w niej wskazaną. Powyższe niejasności powodują, że oświadczenia majątkowego złożonego przez stronę nie można uznać za wiarygodne i uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przypomnieć należy, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Sąd wziął również pod uwagę przedłożone zaświadczenia lekarskie oraz znany z urzędu fakt, że skarżący posiada orzeczenie o okresowej, całkowitej niezdolności do pracy. Skład orzekający nie neguje związanych z tym trudności w prowadzeniu gospodarstwa. Wyłącznie te okoliczności nie mogą jednak przesądzić, w kontekście całokształtu przedstawionych oświadczeń i dokumentacji, o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.