II SA/Bk 265/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 listopada 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Wnioskiem z dnia 12 listopada 2013 r. (k. 87) E. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jest to drugie żądanie o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie złożone przez skarżącego w sprawie niniejszej. Wnioskodawca wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Orzeczeniem lekarza KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji i spadek dochodów przy niezmienionych kosztach prowadzenia gospodarstwa. Spowodowało również konieczność wynajęcia pracowników do cięższych prac. Wskazał, że około połowa powierzchni gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położona jest w odległości 13 km od siedliska, co utrudnia gospodarowanie i generuje koszty, zwłaszcza że rosną ceny środków produkcji. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r., stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie oraz wymagające napraw maszyny rolnicze. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 465 zł miesięcznie, czynsz dzierżawny w wysokości 1000 zł rocznie, zwrot akcyzy – około 1200 zł rocznie, dopłaty do gruntów – 2335 zł, zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Wskazał, że jego miesięczny dochód to kwota około 1000 zł. Jest przeciwko niemu prowadzonych sześć postępowań egzekucyjnych, a komornicy zajmują jego dochody. Jest zadłużony na kwotę około 13.000 zł u osób fizycznych i instytucji. Do wniosku dołączył: dwa upomnienia (z dnia 4 i 7 października 2013 r.) wzywające do zapłaty kwot 24, 80 zł i 404, 80 zł, odpis odroczenia przez Prezesa Sądu Rejonowego w Z. spłaty kosztów sądowych w wysokości 2604, 79 zł oraz postanowienie z dnia 1 października 2013 r. o umorzeniu wobec niego postępowania egzekucyjnego w związku ze stwierdzeniem bezskuteczności egzekucji kwoty 780, 36 zł (k. 89-92). Z dołączonych w dniu 26 listopada 2013 r. przez referendarza sądowego do akt sprawy niniejszej dodatkowych dokumentów (złożonych pierwotnie do sprawy II SA/Bk 392/12 w dniu 22 listopada 2013 r.) wynika nadto, że skarżący posiada kilka sztuk bydła i ponaddwudziestoletnie maszyny rolnicze. Wskazał, że miesięcznie wydatkuje: wyżywienie - 600 zł, energia elektryczna – 140-160 zł, telefon – 150 zł, woda – 30 zł, zakup leków – 40-50 zł, koszty korespondencji. Od sierpnia 2013 r. nie sprzedawał płodów rolnych. Przedłożył nadto następujące dokumenty: decyzję z dnia 15 lutego 2013 r. dotyczącą przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (k. 97); upomnienie od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na kwotę 2063,72 zł (k. 98); upomnienie z Urzędu Gminy K. z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1549,80 zł (k. 100); rachunki za energię elektryczną (k. 102); decyzję KRUS z dnia 12 lipca 2013 r. potwierdzającą wysokość otrzymywanego świadczenia (k. 103-106), wyciąg z rachunku bankowego za okres od 21 sierpnia 2013 r. do 7 listopada 2013 r. (k. 108-109), fakturę za zakup oleju napędowego (k. 110). Postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Ocenił, że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. zarzucając brak obiektywizmu przy ocenie przedłożonej dokumentacji oraz nieuwzględnienie ograniczonych możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego ze względu na wiek i stan zdrowia. Wskazał, że w postanowieniu referendarza nie uwzględniono faktu prowadzenia przeciwko niemu licznych postępowań egzekucyjnych, które paraliżują jego działalność rolniczą i generują nowe koszty. Powtórzył wcześniej powoływane argumenty mające, jego zdaniem, świadczyć o trudnej sytuacji majątkowej. W dniu 13 listopada 2013 r. tj. w terminie wyznaczonym w zarządzeniu o ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi (po prawomocnym oddaleniu pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy) skarżący uiścił żądany wpis (k. 93). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że prawo pomocy stanowi rodzaj dofinansowania z budżetu państwa i umożliwia obronę praw przed sądem podmiotom, których na ponoszenie kosztów sądowych nie stać. Analiza znajdujących się w aktach dokumentów nie pozwala na uwzględnienie żądania na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem niemożliwe jest na ich podstawie sporządzenie wiarygodnego obrazu stanu majątkowego strony. Jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (465,14 zł) oraz decyzja o płatności ONW na kwotę ponad 3.238, 11 zł (z pierwszej połowy ubiegłego roku). Co prawda skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwrot podatku akcyzowego (1200 zł), roczny dochód z dzierżawy (1000 zł) oraz zwrot kosztów postępowania (124 zł), jednakże zauważyć należy, że są to dochody co do zasady niemające charakteru stałego (zwrot kosztów, zwrot akcyzy), bowiem te ograniczają się do kwoty zaledwie 465, 14 zł. Budzi zatem wątpliwości skąd, jak deklaruje skarżący, uzyskuje comiesięcznie kwotę 1000 zł na pokrywanie bieżących wydatków oraz skąd czerpie środki na inne wydatki jak np. zakup oleju napędowego na kwotę 405 zł we wrześniu 2013 r., czy wpłacenie w dniu 13 listopada 2013 r. kwoty 300 zł tytułem wpisu w sprawie. Do akt skarżący przedkłada liczne dokumenty wskazujące na jego zadłużenie np. wezwanie z dnia 29 października 2013 r. do zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW na kwotę 2063, 72 zł, upomnienie z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1549, 80 zł, niezapłacony za grudzień 2013 r. rachunek za energię elektryczną na kwotę 139, 37 zł oraz dokumenty mające świadczyć o jego niewypłacalności (postanowienie o umorzeniu egzekucji kwoty 780, 36 zł wobec stwierdzenia jej bezskuteczności z dnia 1 października 2013 r. i zarządzenie o odroczeniu spłaty kwoty 2604 zł). Przedstawiają one jednak tylko wybiórczo jego sytuację majątkową tzn. wyłącznie stronę zadłużenia. Jeszcze raz podkreślić należy, że nie wynika z nich w jaki sposób skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie i okazjonalne inne wpłaty (zwłaszcza przy wskazywanym ograniczeniu dochodowości gospodarstwa i braku sprzedaży płodów rolnych od sierpnia 2013 r.). Domagając się po raz kolejny przyznania prawa pomocy skarżący nie wykazał również, aby jego sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu wobec dowodzonej dla celów rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Okoliczność przedłożenia postanowienia o bezskuteczności egzekucji komorniczej oraz zarządzenia o odroczeniu spłaty nie zmienia tej oceny. Skarżący uiścił bowiem w sprawie niniejszej wpis od skargi, który to fakt wskazuje, że jest w stanie ponosić koszty sądowe. Czyni to jednak w sposób wybiórczy. Wskazać trzeba, że w postanowieniu z dnia 28 listopada 2013 r. w sprawie II OZ 1083/13, dysponując podobnym jak w sprawie niniejszej materiałem dowodowym (w tym wydanymi wobec skarżącego postanowieniami o bezskuteczności egzekucji, a także zarządzeniem o odroczeniu spłaty należności) NSA oddalił zażalenie od postanowienia tutejszego sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wskazano, że skarżący po raz kolejny nie wykazał zmiany swojej sytuacji płatniczej na tyle, by można było uznać brak po jego stronie środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Stanowisko to skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Nadto przypomnieć należy, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Skarżący powinien być świadomy obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, bowiem inicjuje szereg postępowań sądowoadministracyjnych, w których otrzymuje wezwania do ponoszenia tych kosztów (w okresie 1 styczeń 2013 – 8 styczeń 2014 r. zainicjował około 10 takich postępowań). Niezależnie od powyższego podkreślić też należy, że w obecnym stanie sprawy nie powstają żadne dodatkowe koszty, do których uiszczenia byłby skarżący zobowiązany (mając na uwadze, że uiścił wpis od skargi). Jak wyżej wskazano nie wykazał również tak trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby mu ewentualne skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.