II SA/Bk 265/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 grudnia 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Wnioskiem z dnia 9 grudnia 2013 r. (k. 117) E. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jest to trzecie żądanie o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie złożone przez skarżącego w sprawie niniejszej. Wnioskodawca wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Orzeczeniem lekarza KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji i spadek dochodów przy niezmienionych kosztach prowadzenia gospodarstwa. Spowodowało również konieczność wynajęcia pracowników do cięższych prac. Wskazał, że około połowa powierzchni gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położona jest w odległości 13 km od siedliska, co utrudnia gospodarowanie i generuje koszty, zwłaszcza że rosną ceny środków produkcji. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. – nienadający się do dalszego zamieszkiwania, stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie oraz wymagające napraw maszyny rolnicze. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 465, 14 zł miesięcznie, czynsz dzierżawny w wysokości 1000 zł, zwrot akcyzy – około 1100 zł, dopłaty do gruntów – 2335 zł, zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Wskazał, że jego miesięczny dochód to kwota około 1000 zł. Jest przeciwko niemu prowadzonych sześć postępowań egzekucyjnych, a komornicy zajmują jego dochody. Jest zadłużony na kwotę około 14.000 zł u osób fizycznych i instytucji. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2013 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Ocenił, że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. zarzucając brak obiektywizmu przy ocenie przedłożonej dokumentacji oraz nieuwzględnienie ograniczonych możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego ze względu na wiek i stan zdrowia. Wskazał, że w postanowieniu referendarza nie uwzględniono faktu prowadzenia przeciwko niemu licznych postępowań egzekucyjnych, które paraliżują jego działalność rolniczą i generują nowe koszty. Powtórzył wcześniej powoływane argumenty mające, jego zdaniem, świadczyć o trudnej sytuacji majątkowej. Wskazał, że nie zostały przeanalizowane w sposób obiektywny i ze znajomością zagadnienia (k. 145). W dniu 13 listopada 2013 r. tj. w terminie wyznaczonym w zarządzeniu o ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi (po prawomocnym oddaleniu pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy) skarżący uiścił żądany wpis (k. 93). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że prawo pomocy stanowi rodzaj dofinansowania z budżetu państwa. Dlatego też powinno być przyznawane wyłącznie podmiotom, których na ponoszenie kosztów sądowych nie stać. Żądanie przyznania prawa pomocy z dnia 9 grudnia 2013 r. jest trzecim wnioskiem złożonym przez skarżącego w sprawie niniejszej. Poprzednie dwa zostały rozpoznane negatywnie. NSA oddalił złożone przez stronę zażalenie od pierwszego wydanego w sprawie odmownego postanowienia w zakresie prawa pomocy (k. 76), natomiast drugie, również odmowne postanowienie tutejszego sądu, zostało wydane w dniu 9 stycznia 2014 r. (k. 135). Istotny jest również fakt, że skarżący w dniu 13 listopada 2013 r. uiścił wymagany wpis sądowy, skutkiem czego sprawa została skierowana na termin rozprawy w dniu 13 marca 2014 r. (k. 148). Mimo to strona złożyła kolejne, nowe wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (z dnia 12 listopada 2013 r. i z dnia 9 grudnia 2013 r.). Powyżej scharakteryzowane postępowanie skarżącego, w tym obecnie rozpoznawany wniosek, zdaniem sądu nie wskazują na poszukiwanie przez stronę ochrony swych praw, a mają na celu jedynie przedłużanie aktywności sądu w tej sprawie, co może być oceniane w kategoriach nadużycia prawa i powinno prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy, tym bardziej że składane wnioski są podobne w swej treści, strona powołuje się w nich wielokrotnie na te same okoliczności oraz składa te wnioski niezależnie od rzeczywistej potrzeby korzystania w sprawie z kosztów sądowych. Przykładowo wniosek z dnia 12 listopada 2013 r. (zawierający m.in. żądanie przyznania zwolnienia od kosztów sądowych) złożono praktycznie jednocześnie z dokonaniem czynności uiszczenia wpisu od skargi (w dniu 13 listopada 2013 r.), a wniosek z dnia 9 grudnia 2013 r. złożono niecały miesiąc po wpływie poprzedniego żądania i dotyczy on tego samego zakresu prawa pomocy (zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata). Zdaniem sądu również merytoryczna analiza znajdujących się w aktach dokumentów nie pozwala na uwzględnienie żądania na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata), bowiem niemożliwe jest na ich podstawie sporządzenie wiarygodnego obrazu stanu majątkowego strony. Jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (465,14 zł, k. 103) oraz decyzja (z dnia [...] lutego 2013 r. tj. z pierwszej połowy ubiegłego roku) o płatności ONW na kwotę ponad 3.238, 11 zł (k. 97). Co prawda skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwrot podatku akcyzowego (1100 zł), dochód z dzierżawy (1000 zł) oraz zwrot kosztów postępowania (124 zł), jednakże zauważyć należy, że są to dochody co do zasady niemające charakteru stałego (zwrot kosztów, zwrot akcyzy), bowiem te ograniczają się do kwoty zaledwie 465, 14 zł. Budzi zatem wątpliwości skąd, jak deklaruje skarżący, uzyskuje comiesięcznie kwotę 1000 zł na pokrywanie bieżących wydatków (kwota ta wynika z podsumowania wydatków wskazanych na k. 95) oraz skąd czerpie środki na inne wydatki jak np. zakup oleju napędowego na kwotę 405 zł we wrześniu 2013 r. (k. 110), czy wpłacenie w dniu 13 listopada 2013 r. kwoty 300 zł tytułem wpisu w sprawie niniejszej. Do akt skarżący przedkłada liczne dokumenty wskazujące na jego zadłużenie. Przykładowo do wniosku z dnia 12 listopada 2013 r. (złożonego w sprawie niniejszej) oraz do wniosku złożonego w sprawie II SA/Bk 392/12 (którego załączniki włączono do akt sprawy niniejszej w dniu 26 listopada 2013 r., k. 94) przedłożył: wezwanie z dnia 29 października 2013 r. do zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW na kwotę 2063, 72 zł (k. 98), upomnienie z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1549, 80 zł (k. 100), upomnienia z dnia 4 października 2013 r. na kwotę 24, 80 zł (k. 89) oraz z dnia 7 października 2013 r. na kwotę 404, 80 zł (k. 90), niezapłacony za grudzień 2013 r. rachunek za energię elektryczną na kwotę 139, 37 zł (k. 102) oraz dokumenty mające świadczyć o jego niewypłacalności (postanowienie z dnia 1 października 2013 r. o umorzeniu egzekucji kwoty 780, 36 zł wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, k. 91 i 107 oraz zarządzenie o odroczeniu spłaty kwoty 2604 zł, k. 92). Wymienione dokumenty przedstawiają jednak wybiórczo sytuację majątkową skarżącego tzn. wyłącznie stronę zadłużenia. Jeszcze raz podkreślić należy, że nie wynika z nich w jaki sposób skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie i okazjonalne inne wpłaty oraz wynajem pracowników do cięższych prac, na co powołuje się we wniosku (zwłaszcza przy wskazywanym ograniczeniu dochodowości gospodarstwa i braku sprzedaży płodów rolnych od sierpnia 2013 r.). Także wskazać trzeba, że domagając się po raz kolejny przyznania prawa pomocy skarżący nie wykazał również, aby jego sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu wobec dowodzonej dla celów rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. O konieczności wykazania tych okoliczności skarżący był wielokrotnie pouczany przy okazji składania licznych wniosków w tym zakresie i uzasadnione jest twierdzenie, że posiada świadomość takiego obowiązku. Okoliczność przedłożenia postanowienia o bezskuteczności egzekucji komorniczej oraz zarządzenia o odroczeniu spłaty nie zmienia tej oceny. Skarżący uiścił bowiem w sprawie niniejszej wpis od skargi, który to fakt wskazuje, że jest w stanie ponosić koszty sądowe. Czyni to jednak w sposób wybiórczy. Sąd miał na uwadze, że skarżący do obecnie rozpoznawanego wniosku (z dnia 9 grudnia 2013 r., złożonego niecały miesiąc po wpłynięciu poprzedniego) nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o jego sytuacji majątkowej, ani nie przedłożył takich dokumentów do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 grudnia 2013 r. Mimo to, zdaniem sądu, nie istniały podstawy do wzywania skarżącego do uzupełnienia dokumentacji w tym zakresie. Dokumenty zostały bowiem złożone do wniosku z dnia 14 listopada 2013 r. i wobec upływu krótkiego okresu między wpływem tego wniosku a wniosku rozpoznawanego obecnie (z dnia 9 grudnia 2013 r.), należy je uznać za aktualne. Nadto zauważyć należy, że strona przy licznych wnioskach o przyznanie prawa pomocy konsekwentnie przedkłada podobne i powtarzające się dokumenty (rachunki, faktury, wezwania do zapłaty). Przy tej okazji wielokrotnie była pouczana o obowiązku wykazywania sytuacji majątkowej w sposób wiarygodny. Niezłożenie jakichkolwiek załączników do obecnie rozpoznawanego wniosku (a także do sprzeciwu), nie wyklucza zatem jego rozpoznania tak w zakresie zwolnienia od kosztów, jak i ustanowienia adwokata. Wskazać trzeba, że w postanowieniu z dnia 28 listopada 2013 r. w sprawie II OZ 1083/13, dysponując podobnym jak w sprawie niniejszej materiałem dowodowym (w tym wydanymi wobec skarżącego postanowieniami o bezskuteczności egzekucji, a także zarządzeniem o odroczeniu spłaty należności) NSA oddalił zażalenie od postanowienia tutejszego sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wskazano, że skarżący po raz kolejny nie wykazał zmiany swojej sytuacji płatniczej na tyle, by można było uznać brak po jego stronie środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Stanowisko to skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Nadto przypomnieć należy, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Skarżący powinien być świadomy obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, bowiem inicjuje szereg postępowań sądowoadministracyjnych, w których otrzymuje wezwania do ponoszenia tych kosztów (w okresie 1 styczeń 2013 – 8 styczeń 2014 r. zainicjował około 10 takich postępowań). Niezależnie od powyższego podkreślić też należy, że w obecnym stanie sprawy nie powstają żadne dodatkowe koszty, do których uiszczenia byłby skarżący zobowiązany (mając na uwadze, że uiścił wpis od skargi). Nadto nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji materialnej uniemożliwiającej ewentualne skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.