II SA/Bk 279/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Mieczysław Markowski, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 lipca 2015 r. sprawy ze skargi T. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi Z. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego T. O. wykonane na zasadzie prawa pomocy. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2014 r. T. O. zwrócił się do Prezydenta Miasta B. o umorzenie należności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w B., ul. [...] w łącznej kwocie 506,46 zł. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] odmówił odstąpienia od żądania zwrotu należności za pobyt ww. domu pomocy społecznej za okres marzec – październik 2014 r. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca przebywa w domu pomocy społecznej od dnia 7 października 2009 r. Opłata za pobyt w tym domu wynosi od 1 kwietnia 2013 r. - 1.057,83 zł miesięcznie i wynika z dokonanej decyzją z dnia [...] maja 2013 r. kolejnej zmiany pierwotnej decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. ustalającej przedmiotową opłatę. ZUS ze świadczenia T. O. przekazywał na konto DPS tytułem opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej kwotę 1.031,74 zł (marzec – wrzesień 2014 r.), 725,21 zł – w październiku 2014 r., 1.031,74 zł w listopadzie i grudniu 2014 r. Pozostałą kwotę opłaty winien dopłacać wnioskodawca. W marcu winien dopłacić 17,30 zł, w okresie kwiecień – wrzesień 2014 r. – 26,09 zł, w październiku – 332,62 zł, w okresie listopada – grudzień 2014 - 26,09 zł. Za okres marzec – październik 2014 r. wnioskodawca nie dokonał dopłaty. Następnie wyjaśniono, że w myśl art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Tymczasem na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdzono, że dochód T. O. od marca 2014 r. wynosił 1.535,20 zł (1.328,44 zł – emerytura, 206,76 zł – dodatek pielęgnacyjny). Po wniesieniu opłaty wynikającej z decyzji z dnia [...] maja 2013 r. ustalającej aktualną opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 1.057,83 zł do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje miesięcznie kwota 477,37 zł. Powyższe dowodzi zdaniem organu I instancji, że posiadane przez T. O. środki finansowe pozwalały na wniesienie należności za okres marzec – październik 2014 r. Regulowanie tych opłat nie zagraża jego egzystencji i nie niweczy skutków udzielanej pomocy w ramach domu pomocy społecznej. Nadto sytuacja wnioskodawcy jest na tyle dobra, że nie musi on troszczyć się o zaspokajanie swoich codziennych potrzeb życiowych. W myśl bowiem z art. 58 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych w całości pokrywa dom pomocy społecznej. Wskazano, że dom zapewnia dietę cukrzycową oraz dostęp (przez całą dobę) do podstawowych produktów żywnościowych oraz napoi. Końcowo organ podał, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w przedmiotowym domu wynosi 3 233,00 zł (zarządzenie nr 4222/14 Prezydenta Miasta Białegostoku z dnia 5 marca 2014 r., Dz. Urz. Woj. Podl. poz. 1070 z dnia 7 marca 2014 r.). Gmina B. wnosi opłatę za pobyt T. O. w wysokości różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca a opłatą ustaloną decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Aktualnie jest to kwota 2. 175,17 zł miesięcznie. W tym stanie rzeczy uznano, że brak jest przesłanek do odstąpienia od żądania zwrotu ww. należności. W odwołaniu od tej decyzji T. O. powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną i jednocześnie wniósł o wyjaśnienie zasad rozliczania pobytu w DPS. Ponadto zarzucił niski poziom świadczonej opieki, szykany i złe traktowanie przez pracowników domu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...], utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I – instancyjne. W uzasadnieniu organ powołując się na treść art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej podał, że z unormowania tego wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Przepis ten przewiduje możliwość odstąpienia od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, przy czym posłużono się w nim typowym zwrotem niedookreślonym, gdyż mówi się o "przypadkach szczególnych", "nadmiernym obciążeniu" oraz "zniweczeniu skutków udzielonej pomocy". Wybór sposobu załatwienia wniosku należy do organu, który w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji musi jednak zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kpa, co wynika z art. 25 ustawy. Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji nie uchybił wskazanym wyżej powinnościom w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Kolegium stwierdziło, że słuszne jest twierdzenie organu I instancji, iż skarżący dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi mu wniesienie przedmiotowych należności. Co więcej regulowanie tych opłat nie zagraża jego egzystencji i w żaden sposób nie niweczy skutków udzielonej pomocy. Pozostająca bowiem skarżącemu kwota emerytury po potrąceniu jej na koszty opłaty za pobyt w DPS pozwala - zdaniem Kolegium, na dokonanie przez skarżącego spłat zaległych należności oraz regulowania ich na bieżąco. Nie ulega wątpliwości, że skarżący dotknięty jest chorobą przewlekłą i w związku z tym musi zaopatrywać się w potrzebne mu leki, jednakże z ustaleń organu wynika, że zgodnie z zaleceniami lekarza dom, w którym przebywa skarżący zapewnia mieszkańcowi zakup leków refundowanych (pokrywa ich częściowy koszt) oraz dietę cukrzycową. Zapewnia również dostęp przez całą dobę do podstawowych produktów żywnościowych oraz napoi. Dlatego podzielono pogląd organu I instancji, że wskazywane powyżej okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania odstąpienia od żądania zwrotu ww. należności za pobyt w domu pomocy społecznej, gdyż odstąpienie od żądania zwrotu należności na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych, a więc wyjątkowych. Z taką sytuacją, zdaniem Kolegium, niewątpliwie nie mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, co też prawidłowo wykazał organ pomocy społecznej. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł T. O. Zarzucił naruszenie art. 68 Konstytucji RP oraz art. 104 ust. 4 ustawy. Wniósł o rozstrzygniecie sprawy zgodnie z prawem i uwzględnieniem jego potrzeb zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie niniejszej skarżący wniósł o odstąpienie od żądania zwrotu odpłatności za przyznane mu usługi opiekuńcze, na co organ nie wyraził zgody. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej powoływana jako ustawa). Zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Decyzja wydana na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. Decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości. (por. I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s.32 i nast.), lecz sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. (wyrok NSA z 8 maja 2002 r. SA/Sz 2548/00, niepubl.) Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. W sytuacji w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (wyrok NSA z 9 grudnia 2010 r., I OSK 1156/10 - dostępny na stronach internetowych http;//www.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawie uznać należy, że organy pomocy społecznej nie uchybiły wskazanym wyżej powinnościom w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Zwrócić też należy uwagę, iż wbrew zarzutom skargi, organ nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej oraz zdrowotnej skarżącego. Jak wynika z akt sprawy dochód skarżącego od marca 2014 r. wynosił 1.535,20 zł (1.328,44 zł – emerytura, 206,76 zł – dodatek pielęgnacyjny). W tym stanie rzeczy słuszne jest twierdzenie organów, że skarżący dysponując wyżej wskazanymi środkami finansowymi miał możliwość wniesienia omawianych należności. Co więcej regulowanie tych opłat nie zagraża jego egzystencji i w żaden sposób nie niweczy skutków udzielonej pomocy. Pozostająca bowiem skarżącemu kwota emerytury po potrąceniu jej na koszty opłaty za pobyt w DPS pozwala, zdaniem Sądu, na dokonanie przez skarżącego spłat zaległych należności oraz regulowania ich na bieżąco. Nie ulega wątpliwości, że skarżący dotknięty jest chorobą przewlekłą i w związku z tym musi zaopatrywać się w potrzebne mu leki, jednakże z ustaleń organów wynika, że zgodnie z zaleceniami lekarza Dom, w którym przebywa skarżący zapewnia mieszkańcowi zakup leków refundowanych oraz dietę cukrzycową. Zapewnia również dostęp przez całą dobę do podstawowych produktów żywnościowych oraz napoi. Mając na względzie powyższe ustalenia, podzielić należy pogląd organów obu instancji, że wskazywane powyżej okoliczności nie uzasadniają uwzględnienie żądania odstąpienia od żądania zwrotu ww. należności za pobyt w domu pomocy społecznej. W tym miejscu powtórzyć należy za organem odwoławczym, że odstąpienie od żądania zwrotu należności na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych, a więc wyjątkowych. Z taką sytuacją niewątpliwie nie mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, co też prawidłowo wykazały organy pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 ww. ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł.