II SA/Bk 28/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lutego 2012 r. sprawy ze skargi A. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia [...] października 2011 r. uchylającą własną decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłku stałego. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Wnioskiem z dnia 25 stycznia 2011 r. A. I. zwrócił się do Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o pilne pokrycie kosztów związanych z ciągłym leczeniem i dojazdami do placówek służby zdrowia w B.. Drugi wniosek z tej samej daty dotyczył pilnego pokrycia kosztów związanych z niezbędną egzystencją i kosztów związanych z opałem pomieszczeń mieszkalnych. W uzasadnieniach obu tych podań wskazał, iż przyznane mu decyzją KRUS z dnia [...] czerwca 2009 r. świadczenie rentowe zostało wstrzymane od dnia 31 października 2010 r., nadto jest osobą niepełnosprawną z orzeczoną przyczyną niepełnosprawności w postaci naruszenia sprawności narządu ruchu. W związku z powyższym obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie samodzielnie zabezpieczyć niezbędnych środków na egzystencję. Do wniosku dołączył orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] marca 2010 r. stwierdzające istnienie u niego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] czerwca 2009 r. przyznającą mu świadczenie rentowe (rentę rolniczą) w kwocie [...] zł na okres od 15 października 2008 r. do 31 października 2010 r. Następnie w trakcie przeprowadzonego w dniu 8 lutego 2011 r. wywiadu środowiskowego wnioskodawca oświadczył, iż rezygnuje z form pomocy zgłaszanych w powyższych wnioskach i wnosi o przyznanie mu zasiłku stałego. W wyniku przeprowadzanego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż skarżący zamieszkuje samotnie, jego uprawnienie do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy zostało wstrzymane z dniem 1 listopada 2010 r., tj. po upływie okresu na jaki zostało przyznane, posiadane zaś gospodarstwo rolne skarżący wydzierżawił na okres 10 lat w celach emerytalno - rentowych. W związku z powyższym uznano, iż skarżący spełnia przesłanki do otrzymania wnioskowanej pomocy i dlatego też decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. organ I instancji przyznał w/w pomoc finansową w formie zasiłku stałego od dnia 1 stycznia 2011 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Powyższe rozstrzygnięcie zostało następnie uchylone decyzją Kierownika GOPS w Milejczycach z dnia [...] sierpnia 2011 r. w oparciu o art. 106 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 19, art. 110 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 163 kpa. Organ wskazał, iż świdczeniobiorca na mocy decyzji KRUS z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] uzyskał uprawnienie do świadczenia rentowego od dnia 1 kwietnia 2011 r. do dnia 31 lipca 2012 r. Co więcej KRUS wyrównał w/w świadczenie rentowe za okres od kwietnia do lipca 2011 r. i wypłacił jednorazową kwotę [...] zł w miesiącu lipcu. W tym stanie rzeczy w konkretnym przypadku zaistniały dwie przesłanki z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, tj. zmiana sytuacji dochodowej, która nie uprawnia do świadczenia oraz pobranie nienależnego świadczenia. Na skutek odwołania A. I. wniesionego od powyższego orzeczenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] września 2011 r. uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, iż organ I instancji dokonując uchylenia w całości decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. nie podał dlaczego pozbawiono skarżącego prawa do zasiłku stałego od dnia jego przyznania, tj. od 1 stycznia 2011r. Organ podkreślił, iż na tę okoliczność nie przedstawiono żadnych dowodów, które zadecydowały o takim rozstrzygnięciu. Dołączona natomiast do akt sprawy kserokopia wyroku sądowego z dnia [...] października 2010 r. sygn. akt [...] nie ma waloru dowodu oraz nie posiada klauzuli prawomocności. Jednocześnie zwrócono uwagę, że w sytuacji, gdy wskazuje się na istnienie przesłanek z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, należy podać, z jakich faktów organ wywodzi takie wnioski, nie można zaś ograniczyć się do wykazania jednej z nich. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik GOPS w M. decyzją z dnia [...] października 2011 r. ponownie uchylił własną decyzję z dnia [...] lutego 2011 r. Organ ustalił, iż skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest osobą bierną zawodowo ze względu na orzeczoną niepełnosprawność i posiada źródło utrzymania w postaci renty. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego stwierdzono ponadto, iż skarżący w okresie od 1 listopada 2010 r. od dnia 31 marca 2011 r. posiadał prawo do świadczenia rentowego z KRUS, a pieniądze z tego tytułu otrzymał poprzez wyrównanie w czerwcu 2011 r. Zaś decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. przyznał skarżącemu rentę rolniczą za okres od 1 kwietnia 2011 r. do 31 lipca 2012 r. i dokonał wypłaty wynikającej stąd kwoty w lipcu 2011 r. Powyższe ustalenia stanowią o zmianie sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego, która powoduje utratę prawa do zasiłku stałego. Skarżący nie spełnia kryterium dochodowego do uzyskania zasiłku stałego, które w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł, dlatego też zdaniem organu, zaistniała konieczność uchylenia decyzji przyznającej omawiane świadczenie. Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ ten potwierdził, że w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, tj. nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej lub osobistej. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. przyznano skarżącemu prawo do zasiłku stałego od stycznia 2011 r., gdyż jak wynikało to z ustaleń organu I instancji, w tym czasie nie dysponował on żadnym dochodem, w szczególności posiadane przez niego uprawnienie do renty rolniczej zostało wstrzymane przez KRUS z dniem 1 listopada 2010 r. W momencie ustalania prawa do tego świadczenia spełniał, więc wszystkie przesłanki, w tym kryterium dochodowe. Organ zauważył jednakże, iż sytuacja dochodowa skarżącego uległa zmianie. Okazało się bowiem, że w okresie od 1 listopada 2010 r. do dnia 31 marca 2011 r. posiadał on prawo do świadczeń z KRUS i za ten okres dnia 10 czerwca 2011 r. otrzymał wyrównanie w kwocie [...] zł. Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. przyznano mu rentę rolniczą na okres od 1 kwietnia 2011 r. do 31 lipca 2012 r. i w miesiącu lipcu 2011 r. wypłacono mu za ten okres wyrównanie w kwocie [...] zł. Uzyskiwany dochód przekroczył zatem kryterium dochodowe z ustawy o pomocy społecznej, wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 477 zł miesięcznie. Skarżącemu nie przysługiwało zatem prawo do zasiłku stałego. Od tej decyzji A. I. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, żądając jej uchylenia oraz zmiany decyzji organu I instancji z dnia [...] lutego 2011 r. poprzez przyznanie zasiłku stałego. Skarżący podniósł, że jego sytuacja dochodowa zmieniła się dopiero w dniu wypłaty świadczeń z KRUS, tj. 10 czerwca 2011 r., nie zaś od stycznia 2011 r. Wskazał, że jego bierność zawodowa nie wynika z orzeczonej niepełnosprawności, lecz ze złego stanu zdrowia, uniemożliwiającego podjęcie pracy zarobkowej. Ponadto zaprzeczył, jakoby próbował zataić dane, co do uzyskanych świadczeń z KRUS. Podniósł, że świadczenie rentowe otrzymał dopiero w lipcu 2011 r., zaś już 1 sierpnia poinformował o tym fakcie GOPS. Wskazał, że orzeczenie KRUS, na podstawie którego uzyskuje świadczenie, nie jest prawomocne, gdyż sprawa jest przedmiotem rozpoznania przez Sąd Okręgowy w B.. Oświadczył, że uzyskane świadczenie rentowe w całości rozdysponował na spłatę długów zaciągniętych wcześniej na utrzymanie i leczenie. Pracownicy GOPS i KRUS powinni bez jego udziału dokonać pomniejszenia zaległego świadczenia, a odwołujący nie powinien ponosić odpowiedzialności za winy i błędy pracowników, w szczególności, gdy wielokrotnie informował o konieczności porozumienia się pracowników obu instytucji w celu ustalenia faktów i rozpatrzenia jego spraw. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji zostało naruszone prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą kontrolowanej decyzji. Na wstępie podnieść należy, iż zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, zaś tryb rozpatrywania tych spraw - Kodeks postępowania administracyjnego z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Za osobę całkowicie niezdolną do pracy uważa się m.in. taką, która legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 6 pkt 1 ustawy). Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15, w tym niepełnosprawności. Zgodnie zaś z art. 106 ust. 5 ustawy, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Przywołany przepis pozwala zatem w określonych sytuacjach na weryfikację decyzji, m.in. w przypadku zmiany sytuacji dochodowej strony. Przy czym podkreślenia wymaga, że w pierwszym przypadku zmiana lub uchylenie decyzji jest obligatoryjna, zaś w drugim ma charakter fakultatywny. Przesłanka zmiany sytuacji dochodowej koresponduje z art. 109 ustawy, nakładającym na osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej obowiązek niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej związanej z udzieleniem pomocy. Każda zmiana wskazanych sytuacji nakłada na świadczeniobiorcę obowiązek złożenia informacji, jednakże niepowiadomienie organu nie powinno stanowić jedynej podstawy wstrzymania świadczeń bez zbadania, czy dany podmiot przestał spełniać warunki do korzystania z pomocy (tak: I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz do art. 106, opubl. w Lex). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły, iż w konkretnym przypadku zaistniała przesłanka zmiany sytuacji dochodowej strony, obligująca organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie. Jak wynika z akt sprawy, w okresie objętym decyzją przyznającą zasiłek stały, tj. od 1 stycznia 2011 r., skarżącemu przysługiwało uprawnienie do świadczenia rentowego z KRUS. Prawidłowe jest stanowisko organów, iż w okresie od 1 listopada 2010 r. do 31 marca 2011 r. skarżący posiadał takie prawo na mocy wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. We wskazanym okresie przysługiwała mu kwota [...] zł miesięcznie. Należna kwota została mu wypłacona za ten okres w dniu 10 czerwca 2011 r. Następnie zaś decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. KRUS przyznał skarżącemu rentę na okres od dnia 1 kwietnia 2011 r. do 31 lipca 2012 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W lipcu 2011 r. KRUS wypłacił też skarżącemu kwotę [...] zł tytułem wyrównania za ten okres. W zaistniałych okolicznościach organ wypłacający zasiłek stały obowiązany był do weryfikacji ostatecznej decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. przyznającej skarżącemu to świadczenie. W związku zaś z oczywistym przekroczeniem miesięcznego kryterium dochodowego, zasadnie orzeczono o uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek stały. Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości i znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Sąd nie podziela natomiast stanowiska skarżącego, iż zmiana kryterium dochodowego nastąpiła w chwili, kiedy faktycznie otrzymał on świadczenie wyrównawcze z KRUS. Pojęcia "zmiany kryterium dochodowego" nie należy bowiem wiązać jedynie z faktycznym otrzymaniem środków finansowych. Wyjaśnić bowiem należy, iż sytuacja dochodowa podlega badaniu w odniesieniu do każdego miesiąca. Świadczenia rentowe przyznane przez KRUS dotyczyły kolejnych miesięcy, poczynając od listopada 2010 r. W tej sytuacji prawidłowo postąpiły organy badając kryterium dochodowe w odniesieniu do każdego miesiąca przyznania renty, nie zaś w odniesieniu do miesiąca faktycznej wypłaty tych środków. Organy słusznie zatem uznały, że przysługujące skarżącemu kwoty za miesiące, na które przyznano mu zasiłek stały przekroczyły kryterium dochodowe wskazane w ustawie o pomocy społecznej. Przyznanie skarżącemu prawa do świadczeń rentowych niewątpliwie spowodowało zmianę jego sytuacji dochodowej, przesłanka ta była zaś wystarczającą do tego, by na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy uchylić decyzję administracyjną, co też organy obu instancji prawidłowo uczyniły. Końcowo wyjaśnić należy, iż w przypadku zmiany sytuacji dochodowej, ustawodawca nakazuje organowi dokonania zmiany lub uchylenia decyzji na niekorzyść świadczeniobiorcy. Inaczej mówiąc zaistnienie powyższej przesłanki obliguje organ do podjęcia działań, o których mowa wyżej. Stąd też podnoszony przez skarżącego fakt rozdysponowania uzyskanych od organu rentowego środków finansowych na spłatę długów związanych z utrzymaniem i leczeniem nie mógł mieć wpływu na podejmowane w sprawie rozstrzygnięcie. W realiach niniejszej sprawy nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Stosownie do treści art. 7, 77 § 1 i 80 kpa organy administracji podjęły wszystkie niezbędne czynności mające na celu zebranie całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie i dokonały jego rzetelnej oceny. Zgodnie zaś z art. 107 § 3 kpa w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Mając na uwadze powyższe Sąd podzielił ocenę prawną sprawy dokonaną przez organ obu instancji, a skargę jako bezzasadną oddalił (art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).