II SA/Bk 280/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 września 2015 r. sprawy ze skargi T. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu kwoty wydatkowanej na zakup żywności i leków oddala skargę Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności. Skarżący T. O. przebywający od października 2009r. w Domu Pomocy Społecznej w B. przy ulicy (...), wystąpił w grudniu 2013r. z wnioskiem o zwrot poniesionych wydatków na wyżywienie w soboty i niedziele 2013r. w kwocie 1750 złotych oraz innych wydatków poniesionych na zakup leków i żywność w latach 2010-2013 w kwotach 1200 i 1500 złotych. Decyzją z dnia (...) stycznia 2014r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Pomocy Instytucjonalnej MOPR w B., odmówiono częściowego zwolnienia z ponoszenia przez skarżącego opłaty za pobyt w DPS w związku z nieskorzystaniem w 2013r. z wyżywienia. Decyzja powyższa została uchylona przez SKO w B. decyzją z dnia (...) maja 2014r. a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia z zaleceniem ustalenia zakresu żądania strony. Decyzja kasacyjna był przedmiotem skargi T. O. wywiedzionej do WSA w Białymstoku zarejestrowanej pod sygnaturą IISA/Bk 580/14. Sąd wyrokiem z dnia 25 września 2014r. skargę oddalił. Po zwrocie w listopadzie 2014r. akt do organu z prawomocnym wyrokiem, przeprowadzony został wywiad środowiskowy u strony, podczas którego skarżący podtrzymał żądanie z dnia (...) grudnia 2013r. zwrotu przez organ wydatków poniesionych na wyżywienie w soboty i niedziele, gdy nie korzystał z wyżywienia w placówce oraz zwrotu wydatków na leki i żywność. Decyzją z dnia (...) grudnia 2014r. organ I instancji powołując się na art. 105 par. 1 K.p.a. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku strony złożonego dnia (...) grudnia 2013r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że z treści ustawy o pomocy społecznej nie wynika, aby istniała podstawa prawna do orzekania o zwrocie na rzecz pensjonariusza zgłoszonych wydatków a zakres żądania nie daje podstaw do zwolnienia z ponoszenia opłat, które to zwolnienie zawsze następuje w trybie decyzji o charakterze konstytutywnym i ma skutek na przyszłość, a nie wsteczny. Organ wyjaśnił również, że odliczenie od kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, o którym mowa w art. 63 ust. 1 ustawy (dotyczące 21 dni) nie wymaga rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. W odwołaniu od tej decyzji T. O. powołał się na trudną sytuację zdrowotną i materialną i zażądał wyjaśnienia zasad rozliczania pobytu w DPS. Wyraził opinię o niskim poziomie świadczonej opieki, szykanach i złym traktowaniu przez pracowników placówki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpoznaniu powyższego odwołania decyzją z dnia (...) marca 2015r. (Nr (...)) orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji stwierdził, że jedynymi przewidzianymi w ustawie o pomocy społecznej przypadkami, kiedy osoba przebywająca w domu pomocy społecznej może być zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu, są przypadki wskazane w art. 63 i art. 64 ustawy. Kolegium przytoczyło brzmienie powołanych przepisów i stwierdziło, że ustawodawca nie przewidział możliwości dochodzenia zwrotu opłaty za pobyt w części, w jakiej podopieczny nie korzystał ze stołówki domu pomoc społecznej oraz potrącenia zaległości z kwoty wnoszonej przez gminę tytułem opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W konsekwencji należało stwierdzić, że organ I instancji umarzając postępowanie prawidłowo uznał, że nie ma podstaw prawnych do prowadzenia postępowania i wydania rozstrzygnięcia w zakresie objętym wnioskiem. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji odwoławczej Kolegium w odpowiedzi na zawartą w odwołaniu prośbę o wyjaśnienie zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, przytoczyło brzmienie przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujące zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz poinformowało stronę, że nadzór nad domami pomocy społecznej w zakresie pozostałych zarzutów odwołania sprawuje wojewoda. W skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną T. O. powtórzył zarzuty odwołania. Podkreślił, że od momentu zmiany osoby dyrektora placówki pogorszeniu uległy warunki bytowe i żywieniowe w domu pomocy społecznej, co zmusiło skarżącego do zakupów żywności i leków poza placówką. Przez 4 lata skarżący wydał na te zakupy około 18 000 złotych, w tym na leki 1200-1300 złotych i na żywność 1400 – 1300 złotych oraz nie korzystał ani z pobytów, ani ze stołówki placówki w soboty i niedziele. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o "prawne wydanie wyroku". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje; Skarga podlegała oddaleniu. Prawidłowo bowiem organy administracji rozpatrujące wniosek skarżącego z dnia (...) grudnia 2013r. uznały postępowanie administracyjne wywołane powyższym wnioskiem za bezprzedmiotowe, skutkujące koniecznością umorzenia postepowania. Wniosek skarżącego - pensjonariusza domu pomocy społecznej - dotyczył zwrotu wydatków poniesionych w poprzednich latach na zakup żywności i leków oraz na wyżywienie siebie poza placówką w okresach, w których nie korzystał z usług domu pomocy społecznej. Z zasad ponoszenia przez pensjonariusza domu pomocy społecznej odpłatności za pobyt w takiej placówce, uregulowanych ustawą z dnia 12 marca 2004r.o pomocy społecznej (Dz. U. 2015, poz. 163), nie wynika jednak - jak trafnie stwierdziły organy obu instancji – kompetencja organów administracji publicznej właściwych do wypowiadania się w kwestii ponoszenia odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej, do decyzyjnego orzekania o zwrocie kwot wydatkowanych przez pensjonariuszy placówki na dodatkowe zakupy żywności czy leków. Przepis art. 63 ustawy o pomocy społecznej przewidujący nieponoszenie przez pensjonariusza opłat za pobyt w domu pomocy społecznej za okres 21 dni roku kalendarzowego w sytuacji, gdy w tym czasie pensjonariusz przebywa u osoby zobowiązanej do współfinansowania opłat za pobyt w placówce, nie wymaga wydawania decyzji w tej kwestii. Odliczenie opłat za takie dni nieobecności pensjonariusza w placówce następuje w drodze czynności materialno – technicznej. Decyzję organy obowiązane są natomiast wydać w przypadku ubiegania się przez osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej o zwolnienie ich, częściowe lub całkowite, z tej opłaty, o ile zachodzą okoliczności wymienione w przepisie art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Zwolnienie takie ma oczywiście działanie na przyszłość i nie obejmuje zwrotu już poniesionych wydatków. Wniosek skarżącego nie dotyczył sytuacji objętych dyspozycjami przepisów art. 63 i 64 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący wnioskiem z dnia (...) grudnia 2013r. ani nie powoływał się na nieobecność w placówce przez okres 21 dni kalendarzowych z uwagi na przebywanie w tym czasie u osoby współfinansującej jego pobyt w domu pomocy społecznej, ani też nie wnosił o zwolnienie go na przyszłość częściowo lub całkowicie z opłat. Żądał zwrotu kwot wydatkowanych w poprzednich latach na dodatkowe zakupy żywności i leków. Ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje zaś wydawania decyzji (pozytywnej lub negatywnej) w przedmiocie takiego żądania. Brak zaś w przepisach prawa materialnego normy kompetencyjnej upoważniającej organ administracji publicznej do podjęcia rozstrzygnięcia, czyni postępowanie administracyjne bezprzedmiotowym. Należy pokreślić, że organy administracji publicznej działają na podstawie prawa i mogą wkraczać w sferę praw i obowiązków podmiotów wyłącznie na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązujących lub aktu wykonawczego, wydanego na podstawie i w granicach wyraźnego upoważnienia ustawowego. Ingerencja organu administracji w funkcjonowanie podmiotów prawa, w formie decyzji administracyjnej, dopuszczalna jest jedynie w oparciu o wyraźną normę kompetencyjną zawartą w ustawie. Jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji, postępowanie administracyjne wszczęte takim żądaniem, jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu na podstawie art. 105 par. 1 K.p.a., bez względu na przyczyny, z powodu których strona wystąpiła z odnośnym wnioskiem (vide: teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 1990r. sygn. IISA 1240/89 ONSA 1990, poz. 16). Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).