II SA/Bk 289/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata A. S. o przyznanie wynagrodzenia za czynności wykonane w ramach pomocy prawnej w zakresie sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]lutego 2016 r. Nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej p o s t a n a w i a odmówić adwokatowi A. S. przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w zakresie sporządzenia i wniesienia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 19 lipca 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku przyznał W. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do powyższego Okręgowa Rada Adwokacka w B. wyznaczyła adwokata A. S. (k.48). W piśmie procesowym z dnia 30 listopada 2016 r. adwokat A. S. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej. Do akt sprawy złożył jednocześnie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (k.86-91) Na wstępie należy podnieść, iż z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714) i z tym dniem rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) przestało obowiązywać. Jednakże na mocy § 22 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W związku z powyższym wniosek o wynagrodzenie za czynność procesową dokonaną przed dniem wejścia w życie nowego rozporządzenia należy rozpoznać na starych zasadach. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 j.t. zwanej dalej p.p.s.a.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W niniejszej sprawie na pierwszy plan wysuwa się kwestia złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej po terminie wskazanym w art. 177 § 4 p.p.s.a. tj. w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 15 grudnia 2016 r. (k. 109) i do chwili obecnej nie zostało zaskarżone. Podkreślić jednak należy, iż pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 p.p.s.a jedynie, w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej okoliczności należy mieć na uwadze treść orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazano, iż "decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy, związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu do ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z 22.12.2004 r., OZ 720/04, ONSA i WSA nr 5(8)2005, poz. 93)". W przypadku opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzanej w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej nie może świadczyć jedynie sam fakt sporządzenia opinii prawnej i przedstawienia jej do akt sprawy. Mocodawca bowiem winien zostać poinformowany o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w takim terminie, który umożliwiłby mu, po uprzednim wypowiedzeniu pełnomocnictwa dotychczasowemu pełnomocnikowi, ewentualne powierzenie sprawy celem wniesienia środka zaskarżenia innemu profesjonalnemu pełnomocnikowi. Jedynie takie zachowanie, ze względu na to, że nie pogarsza sytuacji procesowej mocodawcy, świadczy o faktycznym udzieleniu pomocy prawnej. Z jednej strony bowiem ostrzegając mocodawcę o bezzasadności wnoszenia skargi kasacyjnej pełnomocnik stara się chronić go przed ponoszeniem zbędnych kosztów, a z drugiej nie zamykając mu drogi do wniesienia środka zaskarżenia zapewnia realną możliwość wyboru decyzji odnośnie do ewentualnego wniesienia środka zaskarżenia. Poinformowanie mocodawcy o odmowie sporządzenia skargi kasacyjnej w takim terminie, który umożliwi mocodawcy po uprzednim wypowiedzeniu pełnomocnictwa powierzenie sprawy celem wniesienie środka zaskarżenia innemu podmiotowi, daje szanse na realizację przez stronę prawa do sądu i podjęcia decyzji o dalszych losach prowadzonego postępowania. Taka staranność towarzysząca informowaniu mocodawcy o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia musi towarzyszyć adwokatowi zarówno podczas świadczenia pomocy prawnej z wyboru, jak i z urzędu. Składana w ramach pomocy prawnej świadczonej z urzędu opinia prawna o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia nie jest bowiem niczym innym, jak sformalizowaną postacią informacji udzielanej mocodawcy co do zasadności wniesienia środka zaskarżenia, którą ustnie udzielić może pełnomocnik mocodawcy w ramach pomocy prawnej świadczonej z wyboru (por. SN z dnia 16 marca 2000 r., I PZ 86/99). Sporządzenie opinii prawnej o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, mimo że przepisy p.p.s.a. określają ten termin w art. 177 § 4 p.p.s.a nie może być uznane za faktyczne udzielenie pomocy prawnej. Uniemożliwiło to bowiem skarżącemu skorzystanie w ramach przyznanego mu prawa pomocy z usług innego profesjonalnego pełnomocnika, który ewentualnie zobowiązałby się do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. W związku z powyższym opinia ta nie może stanowić podstawy do wypłaty wynagrodzenie za podjęte czynności. Zaprezentowane stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 18 grudnia 2008 r., I OZ 910/08 sąd ten stwierdził m.in., że za niewątpliwą uznać trzeba okoliczność, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej winna być sporządzona i przedstawiona stronie niezwłocznie, tak aby umożliwić jej podjęcie ewentualnych czynności prowadzących do zabezpieczenia jej praw i możliwości dochodzenia ich przed sądem. Opinia o jakiej mowa powyżej powinna być sporządzona najdalej w terminie odpowiadającym terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji, stosując przepisy art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 22 cytowanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.