II SA/Bk 291/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ireneusz Henryk Darmochwał, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia NSA Janusz Lewkowicz, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lipca 2006 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Skarżący pan J. W. składając w dniu 14 grudnia 2005 roku odwołanie od decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. T. złożył jednocześnie wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie zaległości w KRUS i Banku S. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. znak: [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. T. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy w postaci zasiłku celowego. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji wskazał, że pan J. W. zamieszkuje wraz z żoną i czwórką uczących się dzieci, utrzymując się z dochodu wynoszącego 1.961,27 zł. Organ ustalił, że na powyższą kwotę dochodu w grudniu ubiegłego roku składał się dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 1.772,27 zł i świadczeń rodzinnych w kwocie 189 zł. W ocenie organu nie zostało spełnione kryterium dochodowe, kwalifikujące do udzielenia pomocy. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji wskazał przepisy regulujące udzielanie pomocy w formie zasiłku celowego, podkreślając że klęski żywiołowe na które powołuje się wnioskodawca miały miejsce w 2000 i 2002 roku. Zaznaczył także, że zgodnie z ustawą o pomocy społecznej osoby ubiegające się o pomoc w pierwszej kolejności zobowiązane są do wykorzystania własnych możliwości i uprawnień oraz dołożenia wszelkich starań zmierzających do poprawy sytuacji. Pomoc społeczna zaś nie może tworzyć stałych źródeł dochodów zastępujących własne starania w rozwiązywaniu trudnych sytuacji. Ponownie również w celu poprawy sytuacji finansowej rodziny organ zaproponował zwrócenie się wnioskodawcy do KRUS w Suwałkach o układ ratalny i umorzenie odsetek od zaległości. W odwołaniu od decyzji pan J. W. zarzucił nieuwzględnienie przez organ I instancji występujących w jego przypadku okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu swego stanowiska zakwestionował wyliczenie dochodu jego rodziny wskazując, iż zasiłek rodzinny nie jest dochodem. Niewłaściwie też - w ocenie odwołującego się - zostało wydane zaświadczenie przez Urząd Gminy w R. T., gdyż generalną zasadą przy ustalaniu dochodów na zasadach określonych w art. 8 ust. 3 -13 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593) jest branie dochodu podlegającego opodatkowaniu. Z właściwego zaświadczenia z Urzędu Gminy w R. T. z dnia 31 stycznia 2006 roku wynika, że dochód rodziny wynosi 7,8275 ha x 194 zł = 1518,53 zł, a więc jest mniejszy od kryterium dochodowego jego rodziny tj. 316 zł x 6 = 1896 zł. Tym samym zdaniem odwołującego miesięczny dochód kwalifikuje go do uzyskania pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej w jego rodzinie tj. - długotrwałej choroby żony i syna oraz sytuacji kryzysowej spowodowanej przez Bank S. w R. T., który to pobierał wszystkie pieniądze z jego konta, nie zostawiając żadnych środków do życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...] marca 2006r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że szczegółowe warunki przyznawania zasiłku celowego reguluje art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) Przepis ten wskazuje, iż w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, który może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jak też art. 40 w/w ustawy, który wskazuje, iż zasiłek celowy może być przyznany również osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Organ podkreślił także, iż organ I instancji brał również pod uwagę możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 w/w ustawy, który przyznawany jest w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Na tej podstawie organ wskazał, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że rodzina pana W. nie spełnia przesłanek do przyznania zasiłku celowego, jak też nie nastąpiły żadne szczególne wydarzenia losowe, które byłyby podstawą do przyznania zasiłku celowego specjalnego. Z przeprowadzonego w dniu 23 stycznia 2006 r. wywiadu środowiskowego wynika, że rodzina utrzymuje się z dochodu z gospodarstwa rolnego oraz zasiłków rodzinnych na dzieci. Dochód z gospodarstwa rolnego liczony jest na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy i przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód w wysokości 194 zł. Według załączonego do akt sprawy zaświadczenia wydanego przez Wójta Gminy R. T. z dnia 24 listopada 2005 r. wynika, że gospodarstwo rolne Pana W. obejmuje obszar 9,1354 ha przeliczeniowych. Zatem dochód z gospodarstwa wynosi ( 9,1354 ha x 194 zł = 1.772,26 zł). Rodzina otrzymuje zasiłki rodzinne, które wliczane są do dochodu rodziny - stanowią kwotę 189 zł, co w sumie daje ogólny dochód Państwa W. na kwotę 1.961,26 zł. Zaś kryterium dochodowe rodziny pana W. wskazane w ustawie o pomocy społecznej wynosi (6x316 zł = 1.896 zł.). Ponadto organ podkreślił, iż sytuacja zdrowotna rodziny nie budzi szczególnych zastrzeżeń - nie ma osób niepełnosprawnych ani cierpiących na choroby przewlekłe. Gospodarstwo skarżącego zgodnie z oświadczeniem majątkowym znajdującym się w aktach sprawy jest wyposażone w sprzęt który umożliwia pracę w gospodarstwie. Skarżący posiada także zwierzęta hodowlane oraz dwa samochody osobowe. Razem z rodziną zamieszkuje w domu jednorodzinnym. Końcowo organ wskazał, iż pomoc w postaci zasiłku celowego jak też zasiłku celowego specjalnego przyznawana jest na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Zaś konieczność uregulowania zaległości w opłatach składek nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej. Decyzja podejmowana w kwestii zasiłku celowego przez organ administracji ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2 ustawy. Na tej podstawie organ odwoławczy uznał, że powyższe okoliczności wskazują, iż nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do otrzymania zasiłku celowego i dlatego też uznał decyzję organu pierwszej instancji za prawidłową. W skardze na tę decyzję wniesionej do sądu administracyjnego pan J. W. zarzucił decyzji sprzeczność z art. 18 ust. 1 pkt 2 i pkt 4 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym artykułem do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę należy opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne, określonych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną, a środki na realizację i obsługę tych zadań zapewnia budżet państwa. Skarżący ponadto jeszcze raz przytaczając swoją sytuację życiową wskazał, iż na początku kwietnia musiał sprzedać konia, aby mieć pieniądze na zasiewy. W chwili obecnej nie ma już żadnych oszczędności, a same długi. Nawet zaś po sprzedaniu całego inwentarza i samochodów nie będzie w stanie utrzymać rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Dodatkowo podkreśliło, iż w świetle ustawy o pomocy społecznej to osobom bezdomnym i innym osobom nie mającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. Ponadto spłata zaciągniętego kredytu bankowego nie może być uznana za podstawę przyznania pomocy ze środków pomocy społecznej. Organ odwoławczy również wskazał, iż art. 18 ust. 1 pkt 2 i 4 dotyczy zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę tj. opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną, które to nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. Powoływanie się przez skarżącego na klęskę żywiołową lub ekologiczną nie może być uznane za przesłankę przyznania pomocy społecznej z uwagi na to, że takie zdarzenia są prawnie unormowane i ogłaszane np. w aktach prawa miejscowego. Na terenie gminy R. T. w ostatnim okresie nie był ogłaszany stan klęski żywiołowej ani nie miała miejsca klęska ekologiczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zarzuty i argumenty skargi nie podważają jej legalności, dlatego też skarga podlega oddaleniu. Przede wszystkim nie nasuwa zastrzeżeń zakwestionowany w skardze sposób wyliczenia dochodu rodziny skarżącego. Nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia skarżącego, zgodnie z którymi do dochodu powinno uwzględniać się jedynie powierzchnię gospodarstwa rolnego podlegającą opodatkowaniu. Stwierdzić należy, że uwzględnieniu podlega całość gospodarstwa rolnego - wszystkie hektary przeliczeniowe. W przepisie art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej mowa jest bowiem o hektarach przeliczeniowych a nie o hektarach, które podlegają opodatkowaniu. Również dochodem rodziny w świetle ustawy o pomocy społecznej jest zasiłek rodzinny. Ustawodawca w sposób enumeratywny w art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) wskazał czego nie wlicza się do dochodu, a mianowicie jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego oraz wartości świadczeń w naturze. Jako, że zasiłek rodzinny nie ma charakteru, ani jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, ani też nie jest świadczeniem w naturze mieści się w pojęciu dochodu określonym w/w ustawie. W świetle powyższego należy uznać, że organy administracyjne zasadnie przyjęły, że na dochód rodziny skarżącego złożyła się kwota zasiłku rodzinnego w wysokości 189 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego, który obliczono w sposób wskazany w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej. Na użytek ustawy przyjęto, że z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 194 zł, co w przeliczeniu na ilość hektarów przeliczeniowych wynikających z zaświadczenia Wójta Gminy w R. T. z dnia 24 listopada 2005r. daje kwotę 1.772,26 zł (194 zł x 9.1354 ha). Łączny dochód rodziny skarżącego wyniósł 1.961,26 zł a zatem przekroczył ustawowe kryterium dochodowe dla sześcioosobowej rodziny, które zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wynosi 1.896 zł (316 zł x 6). W tych okolicznościach wniosek o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) nie mógł zostać uwzględniony, z uwagi na niespełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 tej ustawy. Podkreślić ponadto należy, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a więc konieczność spłaty zaciągniętego kredytu nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej (wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2000 roku, I SA 2129/99, LEX nr 55040). Mając na uwadze powyższe oraz wnioski skarżącego w zakresie przyznania zasiłku celowego na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną organy pomocy społecznej zobowiązane były również do oceny wniosku skarżącego pod kątem przesłanek wskazanych w art. 40 i 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, co też uczyniły. Nie doszło przy tym do naruszenia przepisu art. 18 ust. 1 pkt 2 i pkt 4 cytowanej ustawy. Podkreślić bowiem należy, iż pkt 2 tegoż artykułu reguluje kwestie opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne określonych w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, które to szczegółowo reguluje art. 39 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Dotyczy to osób bezdomnych i innych osób mniemających dochodu i możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, a do takich osób nie można zaliczyć skarżącego. Przechodząc do art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej, a mianowicie przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną to wskazać należy, iż kwestie te szczegółowo reguluje art. 40 ust. 2 cytowanej ustawy, który to był analizowany przez organ pomocy społecznej na tle niniejszej sprawie. Nie można przy tym zgodzić się ze skarżącym, że doszło do naruszenia tych przepisów. Zgodnie bowiem z artykułem 40 ust. 2 cytowanej ustawy zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zgodnie z dekretem z dnia 23 kwietnia 1953 roku o świadczenia w celu zwalczania klęsk żywiołowych (Dz.U. z 1953 roku, nr 23, poz 93 z późn. zm.), klęska żywiołowa to wszelkiego rodzaju zdarzenie żywiołowe powodujące zagrożenie dla bezpieczeństwa życia lub mienia większej ilości osób. Natomiast według ustawy z dnia 31 stycznia 1980 roku o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. z 1994 roku, nr 49, poz. 196 z późn. zm.) klęskę ekologiczna można określić jako zdarzenie niebędące klęską żywiołową, które może wywołać znaczne zniszczenie środowiska lub pogorszenie jest stanu, stwarzające powszechne niebezpieczeństwo dla ludzi i środowiska (np. zanieczyszczenie gleby substancjami chemicznymi) (Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych – Łukasz Borkowski, Radosław Krajeński i Sylwester Szamański, Wydawnictwo Prawnicze "Leges" 2005, str. 74). Biorąc pod uwagę powyższe wskazać należy, iż trafnie organ odwoławczy podniósł, iż na terenie gminy R. T. w ostatnim okresie nie był ogłaszany stan klęski żywiołowej ani nie miała miejsca klęska ekologiczna, tym samym uwzględnienie wniosku skarżącego nie było możliwe. Sąd przy tym nie kwestionuje, iż skarżący mógł ponieść określone straty w uprawach z uwagi na nieurodzajny rok – zaistnienie pewnych czynników atmosferycznych, niemniej jednak nie stanowiły one klęski żywiołowej bądź ekologicznej w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Przy tym podkreślić należy, iż skarżący w swojej skardze wspomina o kredycie w wysokości 42.000 zł, który – jak to wynika z dołączonego przez niego pisma Banku S. w R. T. (k. 7 akt sprawy) był preferencyjnym kredytem inwestycyjnym, zaciągniętym w dniu [...] marca 2004 roku. Nie miał zatem żadnego związku z klęską żywiołową, tylko z określonymi inwestycjami zaplanowanymi zapewne w gospodarstwie rolnym skarżącego. Również podniesiona w skardze okoliczność, iż gdyby nawet skarżący sprzedał cały inwentarz i samochody, to i tak nie spłaciłby długu, nie ma znaczenia przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Podkreślić bowiem należy, że zasiłki celowe z art. 39 ustawy o pomocy społecznej mogą być przyznane jedynie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, zaś zasiłki celowe specjalne muszą być uzasadnione konkretnymi okolicznościami, do których nie zalicza się konieczności spłaty zaciągniętego kredytu bankowego. Z tych też względów Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr. 153, poz. 1270 ze zm.).