II SA/Bk 301/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi Cz. J. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i odmowy ustalenia odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty S. z dnia [...] października 2006 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącej Cz. J. kwotę 457,00 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- Wojewoda P. zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2007r. nr [...], działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 216 w zw. z art. 136 ust. 1 i 3, art. 137 ust. 1 i 2 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (DZ.U. nr 261, poz. 2603), utrzymał w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] października 2006r. nr [...], na podstawie której odmówiono Cz. J. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] oraz nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...], [...], [...], [...]. Nadto umorzono postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonych w operacie ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...] i [...] i odmówiono wypłacenia odszkodowania za grunt o pow. 56 m 2 stanowiący część działki nr [...] położonej w S. przy ul. [...], za grunt o pow. 1101 m 2 stanowiący część działek nr [...] i [...] położonych w S. przy ul. [...] i za grunt o pow. 130 m 2 stanowiący część działki nr [...] położonej również przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Cz. J. wystąpiła z wnioskiem o zwrot działek o nr geod. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] przejętych na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 22 maja 1958r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach oraz ustalenie odszkodowania za te działki. Odnośnie działek nr [...], [...] i [...] organ wskazał, że roszczenie o ich zwrot zostało wyłączone przepisem art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż działki te oddano w użytkowanie wieczyste i prawo to wpisano w księgach wieczystych w 1994r., a więc przed dniem wejścia w życie w/w ustawy. Dlatego też postępowanie w zakresie dotyczącym tych działek podlegało umorzeniu. Objęta wnioskiem o zwrot działka nr [...] pochodzi z działki nr [...], stanowiącej przed podziałem własność Skarbu Państwa i dlatego też nie może być przedmiotem zwrotu na rzecz wnioskodawczyni. Działki nr [...] i [...] aktualnie stanowią ul. [...] i nie podlegają zwrotowi. Odnośnie działki [...] organ podniósł, że jest to działka w całości zagospodarowana i służy celom publicznym, nie jest zatem zbędna na cel na który została przejęta i zagospodarowana. Co do działki nr [...] organ podał, że jest ona zagospodarowana pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne przez właścicielkę działki nr [...], którą to działkę nabyła ona przez zasiedzenie. Działki te stanowią zorganizowaną całość i dlatego też działka [...] zgodnie z art. 137 ust. 2 ustawy również nie podlega zwrotowi. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniosła Cz. J. i zarzuciła naruszenie: - przepisów postępowania administracyjnego – art. 7, 8, 9, 11, 77§1 i 107§1, które miało wpływ na wynik sprawy polegający na błędnej ocenie materiału dowodowego podczas, gdy dogłębna analiza materiału dowodowego prowadziła do wniosków przeciwnych, - prawa materialnego – art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami polegające na nie poczynieniu ustaleń przez organ w zakresie czy zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jest którakolwiek z wywłaszczonych nieruchomości lub jaka część tych nieruchomości. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu. Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2008r. (sygn. K 6/05) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności przepisów art. 136 ust. 6, 137 ust. 2 i 229 "a" ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami a także art. 15 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 141, poz. 1492). Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 9 kwietnia 2008r. nr 56, poz. 369. W świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest oczywistą konsekwencją art. 21 ust. 2 Konstytucji, który dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu a faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości obejmuje nie tylko restytucję prawa własności, ale również użytkowania wieczystego, a także ograniczonych prawa rzeczowych. Wprowadzone znowelizowanym brzmieniem art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ograniczenie zwrotu wywłaszczonych gruntów, na których niezrealizowano celu wywłaszczenia, jedynie do ich części, bądź możliwych do zagospodarowania zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego lub decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, bądź przylegających do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot, nie znajduje – zdaniem Trybunału Konstytucyjnego – uzasadnienia w świetle zasady proporcjonalności, albowiem bezpodstawnie różnicuje sytuację byłych właścicieli w zależności od tego, czy cel wywłaszczenia zrealizowano na całej nieruchomości, czy tez jedynie na jej części. Zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie można zawężać jedynie do przypadków, gdy cała nieruchomość stała się zbędna na cel publiczny wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Niedopuszczalne jest także – zdaniem Trybunału Konstytucyjnego – odmawianie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na której wprawdzie zrealizowano cel publiczny, ale inny niż określony w decyzji wywłaszczeniowej. Opisany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego miał decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sądu administracyjnego w sprawie niniejszej. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły bowiem przepisy art. 216 w zw. z art. 136 ust. 1 i 3, art. 137 ust. 1 i 2 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (DZ.U. nr 261, poz. 2603). Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji jest powinność uchylenia takiej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jest bowiem zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi wystąpienie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego (vide: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21.06. 2006r. sygn. akt III S.A./Gd 282/06, Lex 203309). Pogląd podobny wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11.08.1999r. sygn. IISA 1027/99, Lex nr 4680, stwierdzając, że skoro okoliczność orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego to aktu została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego (przesłanką wznowieniową), to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny. Stosownie do treści art. 145 "a" § 1 kpa, orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania administracyjnego, a stosownie do treści art. 145 §1 pkt 1 lit. "b" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia postępowania administracyjnego określona w art. 145 "a" kpa jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (tak J.Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6.01.1999r. IIISA 4728/97, opublikowanej w OSP Nr 1, 2000r., poz. 16, oraz NSA w wyroku z dnia 29.09.1999r. sygn. I S.A./ Ld 1327/97, Lex 43292). W rozpoznawanej sprawie należało, zatem uwzględnić fakt niekonstytucyjności art. 137 ust. 2 ustawy we wskazanym wyżej zakresie i w konsekwencji stwierdzić iż przepis ten nie może być uznany za prawidłową podstawę prawną kwestionowanej decyzji. Rozpoznając sprawę ponownie organy zobowiązane będą, już na podstawie aktualnego stanu prawnego, uwzględniającego opisany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, wydać merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu wnioskowanych działek. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji - art. 145 §1 pkt 1 lit "b" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr153, poz. 1270). Kierując się treścią art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uznał za konieczne uchylenie również decyzji pierwszoinstancyjnej. Konsekwencją uwzględnienia skargi było orzeczenie o zwrocie przez organ na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego, na które złożył się: wpis od skargi – 200 zł, zwrot opłaty skarbowej – 17 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika - § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). W wyroku zamieszczono też obowiązkowe stwierdzenie o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienie się wyroku - art. 152 ustawy.