II SA/Bk 302/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 maja 2009 r. sprawy ze skargi A. O., T. O., J. O., M. O. i M. R. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty S. z dnia [...] lutego 2007 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] Wojewoda P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 136 ust. 3 oraz art. 229 i 229 a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr 261, poz. 2603 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] wydaną w sprawie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w S. przy ul. A. K., oznaczonej jako działki nr geod. 883/5 o pow. 0,4900 ha i nr 883/6 o pow. 0,0342 ha. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1974 r., w trybie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1973 r. nr 48, poz. 282), została sprzedana na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczona działkami nr 883/3, 883/4 i 883/5 o łącznej powierzchni 2,0190 ha położona w S. przy ul. Ch., stanowiąca własność T. i L. O. W treści aktu notarialnego nie wskazano celu nabycia nieruchomości. Z zatwierdzonego decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Powiatowego w S. z [...] czerwca 1974 r. planu realizacyjnego wynika zaplanowane wzniesienie na spornym terenie kotłowni miejskiej. Budowa kotłowni miejskiej nie została zrealizowana. Sporny teren, zgodnie z miejscowym ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego S. zatwierdzonym uchwałą Rady Narodowej Miasta i Gminy S. nr II/18 z dnia 12 kwietnia 1976 r., Skarb Państwa rozdysponował, oddając m.in. w 1982 r. w bezterminowe użytkowanie Spółdzielni PSS "[...]" w S. działki oznaczone nr 883/5 i 833/6 o pow. 0,5242 ha z przeznaczeniem pod rozbudowę istniejącej piekarni w oparciu o plan realizacyjny zatwierdzony decyzją z [...] maja 1982 r. Na przekazanej działce nr 883/5 został wybudowany ze środków własnych spółdzielni "[...]" budynek produkcyjno – spedycyjny nowej piekarni, budynek magazynowo – warsztatowy oraz wieżowa trafostacja. Działka nr 883/6 stanowi drogę dojazdową do piekarni. Z wnioskiem o zwrot przejętej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości wystąpili T. i L. O. (w miejsce zmarłej w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego L. O. wstąpili jej spadkobiercy: dzieci – A. O., M. R., J. O. i M. O). Organ I instancji odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu wskazano, że zrealizowanie innego celu niż zakładany przy wywłaszczeniu, tj. rozbudowa piekarni PSS "[...]" zamiast budowy kotłowni na użytek spółdzielni mieszkaniowej stanowi negatywną przesłankę uniemożliwiającą zwrot działek na podstawie art. 229 a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Rozbudowa piekarni mogła bowiem stanowić podstawę wywłaszczenia w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej – aktu notarialnego z [...] sierpnia 1974 r. Od decyzji odwołanie wniósł A. O. Zarzucił naruszenie prawa procesowego art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 97 § 1 pkt 4, 107 § 3 kpa, prawa materialnego art. 229 a ustawy gospodarce nieruchomościami oraz art. 2 w zw. z art. 64 ust. 2, 7, art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia lub zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia sprawy przez Trybunał Praw Człowieka oraz wypowiedzenia się Trybunału Konstytucyjnego co do konstytucyjności przepisów art. 229 a oraz art. 15 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję Starosty S. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał treść art. 229 oraz art. 229 a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i powtórzył za organem I instancji, że w przedmiotowej sprawie zrealizowanie innego celu niż zakładany przy wywłaszczeniu stanowi negatywną przesłankę umożliwiającą zwrot spornych działek na podstawie art. 229 a ustawy. Rozbudowa piekarni PSS "[...]", wbrew stanowisku odwołujących, mogła bowiem stanowić podstawę wywłaszczenia w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej. A. O., w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik T. O., M. R., J. O. i M. O., od powyższej decyzji wywiódł skargę do sądu administracyjnego. Zarzucił naruszenie art. 7, 75 § 1, 107 § 3 kpa oraz art. 229 a ustawy o gospodarce nieruchomościami a w konsekwencji art. 2 w zw. z art. 64 ust. 2 oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżących rozbudowa piekarni nie jest innym celem publicznym i nie może stanowić negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 13 września 2007 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone z uwagi na toczące się przez Trybunałem Konstytucyjnym postępowanie o stwierdzenie niezgodności art. 229 a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP. Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2008 r. Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny przepis art. 229 a ustawy o gospodarce nieruchomościami z w/w przepisami Konstytucji. Przepis ten stracił moc z dniem 9 kwietnia 2008 r. W konsekwencji wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny postępowanie sądowoadministracyjne zostało podjęte postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2008 r. W dniu 24 listopada 2008 r. (k. 227 -229) oraz w dniu 14 maja 2009 r. (k. 329 -330) zostały złożone w sądzie pisma procesowe uczestnika postępowania PSS "[...]" w S. W pismach tych uczestnik wniósł o oddalenie skargi o zwrot nieruchomości i zasądzenie od skarżącego A. O. na jego rzecz kosztów procesu według norm przypisanych. W uzasadnieniu wskazano, że wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] marca 2008 r. sygn. akt [...], utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia [...] listopada 2008 r. sygn. akt [...] nakazano Gminie Miasto S. złożenie oświadczenia woli, że jako właściciel nieruchomości oznaczonej nr geod. 883/5 i 883/6 położonej w S. dla której założona jest księga wieczysta nr Kw [...] w Zamiejscowym Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w B. P. z siedzibą w S. oddaje tę nieruchomość PSS "[...]" w S. w użytkowanie wieczyste na 99 lat oraz przenosi nieodpłatnie na rzecz spółdzielni własność budynku parterowo - murowanego (piekarnia) oraz magazynu warsztatu znajdujących się na tej nieruchomości. Podniesiono, że bezspornym faktem jest, iż umowa sprzedaży nieruchomości w przedmiotowej sprawie została zawarta na podstawie art. 6 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Umowa ta jest ważna, gdyż jej nieważność może mieć miejsce tylko w razie zajścia szczególnych okoliczności, którymi nie jest fakt zbędności nieruchomości dla realizacji celów, które uzasadniałyby wywłaszczenie (z uzasadnienia wyroku SN z 31 stycznia 2008 r., sygn. akt II CSK 391/07). Wywiedziono, że zwrot gruntu stanowiłby pogwałcenie własności obiektów uczestnika postępowania i stanowiłoby rażące nieposzanowanie jego mienia. Nie można bowiem zwrócić samej nieruchomości bez jej zabudowy. Natomiast zwrot z zabudowaniami stanowiłby bezpodstawne wzbogacenie i byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, gdyż obiekty te stanowią wielomilionową wartość. Przepisy o zwrocie dotyczą nieruchomości niezabudowanych. Zakwestionowano jako dowód maszynowy zapis decyzji realizacyjnej z 1974 r. ponieważ nie jest wiadome, czy jest to odpis faktycznie wydanej decyzji w tym względzie, bo brak jest danych osoby sporządzającej opis i stwierdzenia zgodności z oryginałem. Podniesiono, że na terenie spornych działek nie była przewidziana zabudowa, ponieważ znajdowała się na nich "stara" piekarnia a strefa oddziaływania kotłowni miejskiej nie została ustalona. Nie można było zatem przeznaczyć nieruchomości na cel kolidujący z działalnością istniejącej już piekarni. Końcowo podano, że przepis art. 229 a ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana. Okoliczność ta ma miejsce w sprawie niniejszej – umowa sprzedaży została sporządzona w formie aktu notarialnego w dniu [...] sierpnia 1974 r. Do pism został załączony wypisy z ksiąg wieczystych Kw nr [...] i Kw nr [...], wyrok Sądu Okręgowego w B. wraz z uzasadnieniem w sprawie [...] (k.230 – 233) oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w B. wraz z uzasadnieniem w sprawie [...] (k.332 - 335) Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd administracyjny kontroluje legalność działalności administracji publicznej, badając zgodność zaskarżonych aktów administracyjnych z prawem materialnym oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W niniejszej sprawie Sąd uwzględnił skargę i uchylił decyzje organów obu instancji, albowiem stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit "b" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Podstawę prawną do wznowienia postępowania stanowi w tym przypadku przepis art. 145 "a" § 1 K.p.a. zgodnie, z którym można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą na podstawie którego została wydana decyzja. W rozpoznawanej sprawie decyzje organów obu instancji, będące przedmiotem skargi, zostały wydane m.in. na podstawie art. 229 "a" ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.nr 261, poz. 2603 ze zm.). Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2008r. Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 229 "a" w/w ustawy za niezgodny z art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 2 oraz art. 7 Konstytucji RP. Zachodzi zatem przesłanka do żądania wznowienia postępowania określona przepisem art. 145 "a" § 1 K.p.a. Ta przesłanka wznowienia postępowania różni się od podstaw wyliczonych w art. 145 § 1 pkt 1-7 K.p.a. pod względem konstrukcji prawnej tym, że w tym przypadku nie wystąpiła przed rozpoznaniem i rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej decyzją ostateczną, a powstała dopiero po jej wydaniu. Orzeczenie o niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją powoduje, że w sprawie powstaje nowy stan faktyczny, którego ustalenie powinno być przedmiotem postępowania w sprawie wznowienia postępowania (B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz, Wydanie 8 – 2006r., s. 660 i 661). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit "b" p.p.s.a. decyzja podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego z przyczyn określonych w art. 145 § 1 i art., 145 "a" § 1 K.p.a. Sąd administracyjny jest obowiązany uchylić decyzję, jeżeli stwierdzi, że spełniona jest jedna z określonych w tych przepisach przesłanek wznowienia postępowania, albowiem Sąd nie może zastępować organów administracji w rozpoznawaniu nowego stanu faktycznego i prawnego sprawy, jaki powstał po stwierdzeniu niekonstytucyjności przepisu art. 229 "a" ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z powyższych względów Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "b" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji rozpoznają sprawę przy uwzględnieniu okoliczności wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz wyroków Sądu Okręgowego w B. z dnia [...].03.2008r. (sygn. akt [...]) oraz Sądu Apelacyjnego w B. z dnia [...].11.2008r. (sygn. akt [...]). Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku – art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.