II SA/Bk 302/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję P. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...]. P. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. (dalej: PPWIS w .), decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. (dalej: PPIS w B.) z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], wymierzającą A. M. karę pieniężną w kwocie 40.000 zł za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych. Decyzja PPWIS w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. W związku z otrzymaniem w dniu [...] sierpnia 2017 r. z Prokuratury Rejonowej w B. akt sprawy [...] oraz otrzymaniem w dniu [...] sierpnia 2017 r. środków zastępczych zawierających substancje psychoaktywne o nazwach "[...]", które mogą stwarzać zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, PPIS w B. wszczął postępowanie, a następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], nakazał wycofanie z obrotu tych środków zastępczych oraz orzekł ich przepadek na rzecz Skarbu Państwa i zniszczenie na koszt A. M. Decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna. W dniu [...] lutego 2018 r., PPIS w B. wydał decyzję nr [...] wymierzającą A. M. karę pieniężną w kwocie 40.000 zł za wprowadzenie do obrotu środków zastępczych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w dniu [...] października 2016 r. podczas przeszukania lokalu mieszkalnego zajmowanego przez A. M., dokonanego przez funkcjonariuszy Policji w B., ujawniono należące do niego środki zastępcze zawierające substancje psychoaktywne ([...]) w ilości 43 opakowań substancji psychoaktywnych o łącznej wadze 63,8g (netto), a także akcesoria służące do porcjowania produktów, tj. wagę elektroniczną, rurki oraz obieraczkę, na których stwierdzono zabrudzenia substancjami psychoaktywnymi. Zgodnie z opinią Instytutu Ekspertyz Sądowych im. prof. [...] w K. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], dawki przyjmowane przez użytkowników w celu wywołania efektu odurzenia mieszczą się w zakresie: dla [...], dla [...]. Natomiast zgodnie z opinią toksykologiczno - sądową z dnia [...] czerwca 2017 r. wydaną przez biegłego sądowego z zakresu toksykologii i chemii sądowej: "Średnia dawka jednorazowo przyjmowana przez biorców "okazjonalnych" waha się w granicach od 20 mg – 100 mg, a najczęściej spotykanymi obecnie na rynku dopalaczowym Polski handlowymi porcjami dilerskimi, są ilości od ok. 0,3 -1,0 g proszku". Z zatrzymanej więc u A. M. ilości 63,8 g środków zastępczych można przygotować od około 64 do około 213 jednorazowych porcji tzw. działek substancji, zaś dla biorców "okazjonalnych" są to ilości od około 638 do około 3190 jednorazowych porcji tzw. działek substancji. Tak znaczna ilość porcji nie jest ilością do użycia przez jedną osobę a wskazuje, że została nabyta celem wprowadzania do obrotu. Zdaniem organu, zgodnie z art. 4 pkt 34 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadzanie do obrotu to udostępnianie osobom trzecim odpłatnie lub nieodpłatnie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych. Istotę "udostępniania" należy rozumieć w ten sposób, że ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii definiując "wprowadzanie do obrotu" nie ogranicza tego pojęcia wyłącznie do osoby bądź podmiotu, który fizycznie wręcza dany środek innej osobie. Ustawa mówi o udostępnianiu takich środków osobom trzecim, co jest pojęciem znacznie szerszym niż dawanie, wręczanie, przekazywanie. Udostępnianie to pozostawienie do dyspozycji i nie musi nawet wiązać się z żadną aktywnością, ale może polegać na przyzwoleniu, na biernej postawie. Analiza systemowa i funkcjonalna przepisów ustawy prowadzi zatem do wniosku, że przez udostępnianie należy rozumieć także samo stwarzanie możliwości nabycia takich środków w danym miejscu. Dalej organ wyjaśnił, że tak znaczna ilość środków zastępczych oraz akcesoria do ich porcjowania, tj. m.in. waga elektroniczna, dwie rurki o długości 9 cm i 5,2 cm, a także obieraczka zanieczyszczone śladowymi ilościami tych substancji, dają organowi wystarczające przekonanie, że A. M., wbrew zakazowi określonemu w art. 44b ww. ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, wprowadzał do obrotu środki zastępcze. Tłumaczenia zaś skarżącego, że nabył te środki na własne cele nie zasługują na wiarę. Już sam fakt wydania na środki kwoty 800 zł jest nielogiczny, gdyż skarżący nie posiada stałej pracy, a ponadto znaleziono u niego marihuanę. Natomiast uprawnienie organu do opierania swoich ustaleń na dowodach pośrednich wynika z zasady swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Także decyzja z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], dotycząca wycofania z obrotu środków zastępczych oraz przepadku na rzecz Skarbu Państwa i ich zniszczenia jest konsekwencją udowodnionego w tamtym postępowaniu obrotu tymi środkami. Jeśli zaś chodzi o wysokość wymierzonej kary to organ wyjaśnił, że kierował się w tym przypadku w szczególności ilością środków zastępczych zabezpieczonych w sprawie, a także wziął pod uwagę fakt ich szkodliwego i niebezpiecznego dla zdrowia i życia odziaływania po spożyciu. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł A. M. PPWIS w B. decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, a w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wyjaśnił, że w jego ocenie organ I instancji podjął wszelkie czynności zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrał i właściwie rozpatrzył materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Dalej organ odwoławczy podniósł, że w odniesieniu do twierdzenia strony, iż Policja nie stwierdziła wprowadzania do obrotu środków zastępczych, wskazać należy, że postępowanie administracyjne prowadzone przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest postępowaniem odrębnym od prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w B. Nie sposób także zgodzić się ze stanowiskiem strony, iż zatrzymane środki zastępcze były zakupione wyłącznie na własny użytek, a strona nie wprowadzała ich od obrotu. Świadczy o tym fakt, iż podczas przeszukania lokalu mieszkalnego skarżącego ujawniono środki zastępcze w ilości 43 opakowań substancji psychoaktywnej o łącznej wadze 63,8 g (netto), a także akcesoria służące do porcjowania produktów, na których stwierdzono zabrudzenia substancjami psychoaktywnymi. Tak znaczna ilość porcji nie jest ilością do użycia przez jedną osobę i strona nie posiadała jej jedynie na własny użytek. Ponadto w dniu [...] grudnia 2017 r. PPIS w B. wydał decyzję nr [...] nakazującą wycofanie z obrotu środków zastępczych wykazując jednocześnie, iż skarżący wbrew zakazowi określonemu w art. 44b ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadzał do obrotu środki zastępcze. W związku z uprawomocnieniem się tej decyzji zarzut strony, iż nie było wprowadzania tych środków do obrotu, nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odniósł się także do stanowiska skarżącego, że nie miał on świadomości o szkodliwości posiadanych środków zastępczych. Zdaniem organu nie zasługuje ono na wiarę, gdyż sam skarżący przyznał, że środki zakupił jako coś odurzającego. Ponadto przedmiotowa kara nie jest konsekwencją dopuszczenia się czynu zabronionego, lecz skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, wobec czego nie podlega ocenie stosunek sprawcy do czynu. Organ wymierzając karę administracyjną nie bada świadomości co do niezgodnego z prawem działania sprawcy, czy postawy sprawcy. W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje fakt, czy skarżący miał świadomość, że wprowadzona przez niego do obrotu substancja należy do grupy środków zastępczych. Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniósł A. M., w której zarzucił organowi naginanie niektórych faktów, jak również domniemanie i dopasowywanie zebranych dowodów, co przyczyniło się do wydania decyzji. W jego ocenie Prokuratura przekazując organowi materiały dowodowe wskazała na narażenie jego życia i zdrowia, a nie wspomniała o wprowadzeniu do obrotu zabronionych substancji, czy też narażeniu życia i zdrowia osób trzecich. Wyjaśnił też, że dopalacze zakupił na własny użytek i nigdy nie wprowadził ich do obrotu. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 783; dalej: "u.o.p.n."), a w szczególności przepis art. 52a ust. 1, zgodnie z którym kto wytwarza lub wprowadza do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środek zastępczy lub nową substancję psychoaktywną, podlega karze pieniężnej w wysokości od 20 000 zł do 1 000 000 zł. Zdaniem Sądu, decyzja ostateczna oraz decyzja ją poprzedzająca podlegają uchyleniu, gdyż zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, które to naruszenie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 4 pkt 34 u.o.p.n. określenie wprowadzanie do obrotu oznacza udostępnienie osobom trzecim, odpłatnie lub nieodpłatnie, środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych. W sprawie niniejszej nie ma sporu odnośnie kwestii, iż substancje znalezione u skarżącego są środkami zastępczymi w rozumieniu omawianej ustawy. Poza sporem jest także, że kara pieniężna została wymierzona skarżącemu za "wprowadzanie do obrotu" na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej środków zastępczych. Spór dotyczy faktu, czy skarżący wprowadził do obrotu środki zastępcze. Zdaniem Sądu, stanowisko organów jest nieprawidłowe, a co najmniej przedwczesne. Przez "wprowadzenie do obrotu", o jakim mowa w art. 52a ust. 1 o.u.p.n., należy rozumieć udostępnienie środka zastępczego w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek celu osobie trzeciej odpłatnie lub nieodpłatnie (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 661/17). W konsekwencji prowadząc postępowanie w celu wymierzenia kary pieniężnej, organ inspekcji sanitarnej ustala i ocenia, czy doszło do "wprowadzenia do obrotu", czyli do udostępnienia w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek celu, osobie trzeciej odpłatnie lub nieodpłatnie, środka zastępczego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 526/16). Natomiast w sprawie niniejszej organy utożsamiły samo posiadanie przez skarżącego znacznej ilości środków zastępczych oraz narzędzi do ich porcjowania z wprowadzaniem ich do obrotu. Uczyniły to bez jakiegokolwiek dowodu dającego podstawę do przyjęcia, że rzeczywiście uzasadnionym jest przyjęcie faktu, iż doszło do wprowadzenia tych środków do obrotu. Organy nie podjęły nawet próby wykazania, aby to skarżący przekazał komukolwiek posiadane substancje. Tymczasem oparcie się przez organy wyłącznie na przypuszczeniu, że środki zastępcze mogły być wprowadzane do obrotu, choćby nawet przypuszczenie to znajdowało pewne uzasadnienie w logicznym rozumowaniu z uwagi na ilość posiadanych środków, jest niedopuszczalne wobec konieczności jednoznacznego stwierdzenia, że rzeczywiście środki te wprowadzano do obrotu. Sam zamiar wprowadzenia do obrotu nie jest wystarczający do uznania, że to wprowadzenie do obrotu nastąpiło (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 7/18). Sąd nie podziela stanowiska organów odnośnie interpretacji wyroku WSA w Gdańsku z dnia 31 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 898/10. W orzeczeniu tym wskazano bowiem, że w ramach normy art. 80 k.p.a., organ dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego, może uznać daną okoliczność za udowodnioną, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić w oparciu o zasady logiki i doświadczenia życiowego z innych ustalonych faktów, a w sprawie brak jest bezpośrednich środków dowodowych wykazujących dane okoliczności. Skonstruowanie domniemania faktycznego wymaga jednak uprzedniego udowodnienia faktów, na podstawie których organ wnioskuje o zaistnieniu innego faktu. W ocenie niniejszego składu orzekającego, z udowodnionych faktów w postaci posiadania przez skarżącego znacznych ilości środków zastępczych oraz narzędzi do ich porcjowania, nie można przyjąć za okoliczność udowodnioną, że wprowadzał on te środki do obrotu. Z faktów tych można co najwyżej wywodzić, że miał on taki zamiar, może nawet czynił ku temu przygotowania, ale nadal brak jest dowodu na okoliczność wprowadzenia ich do obrotu. Sam zaś zamiar (por. wyrok w Krakowie z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 7/18) oraz samo przygotowanie do wprowadzenia do obiegu znacznej ilości środków zastępczych (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 661/17), nie są wystarczające do uznania, że to wprowadzenie nastąpiło. Powyższe oznacza, że organy przedwcześnie uznały za udowodniony fakt wprowadzenia przez skarżącego do obrotu tych środków. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązane będą uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów. Rozstrzygnięcia uzależnione będą natomiast od ustaleń, które organy będą w stanie poczynić. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.