II SA/Bk 305/25
WyrokWSA w Białymstoku2025-04-08
Skład orzekający: Marek Leszczyński, Marta Joanna Czubkowska, Elżbieta Trykoszko
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (ZRID) wydana na podstawie specustawy drogowej może zostać zakwestionowana z powodu nie uwzględnienia żądań właścicieli nieruchomości dotyczących nabycia całości ich działki, zamiast tylko jej części, oraz czy organy administracji mają obowiązek oceny racjonalności i słuszności rozwiązań projektowych przedstawionych przez inwestora?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że decyzja ZRID została wydana zgodnie z prawem. Postępowanie w trybie specustawy drogowej ma charakter uproszczony i związany, a organy administracji badają jedynie formalnoprawną kompletność wniosku inwestora, nie mając kompetencji do ingerencji w proponowany przebieg drogi czy rozwiązania techniczne. Kwestie dotyczące roszczeń właścicieli o nabycie całej nieruchomości, gdy część została przejęta, podlegają ocenie sądu powszechnego w postępowaniu cywilnoprawnym, a nie administracyjnym. Ingerencja w prawo własności jest dopuszczalna w zakresie niezbędnym do realizacji celu publicznego, z zapewnieniem prawa do odszkodowania.Stan faktyczny
Skarżący kwestionowali decyzję Wojewody Podlaskiego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku zezwalającą na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie ulicy. Zarzucali m.in. naruszenie zasady proporcjonalności poprzez niekorzystny podział ich działki, która po wywłaszczeniu części stała się w ich ocenie bezużyteczna. Podnosili również, że organy nie zbadały wystarczająco, czy inwestycja nie narusza nadmiernie ich prawa własności i czy nie istniały alternatywne, mniej ingerujące rozwiązania. Skarżący domagali się uwzględnienia w planach nabycia całej ich nieruchomości.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. K., C. I., M. I., P. I. oraz E. G. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 12 grudnia 2024 r. nr AB-II.7821.15.2024.KG w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej oddala skargę.
Zaskarżoną decyzją z 12 grudnia 2024 r., nr AB-II.7821.15.2024.KG, Wojewoda Podlaski (dalej jako: Wojewoda, organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Białegostoku (dalej jako: Prezydent, organ pierwszej instancji) z 22 lipca 2024 r., nr 324/2024, udzielającą Prezydentowi zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie ul. [...] (drogi gminnej) w Białymstoku.
Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem Prezydenta z 23 maja 2024 r. o zezwolenie na realizację inwestycji drogowej polegające na: rozbudowie ul. [...] (drogi gminnej) w Białymstoku w zakresie: budowy nawierzchni jezdni, chodników, stanowisk parkingowych, zjazdów i budowy sieci kanalizacji deszczowej wraz z przykanalikami i wpustami deszczowymi (ulicznymi), budowy sieci kablowej elektroenergetycznej nN oświetlenia drogowego, kanału technologicznego, odcinków kablowych sieci elektroenergetycznych nN 0,4kV i budowy sieci gazowej niskiego ciśnienia na działkach nr ewid.: [...] (z podziału działki [...]) z obrębu nr [...], w zakresie oznaczonym na projekcie zagospodarowania linią przerywaną koloru fioletowego (projektowany pas drogowy), a także na działkach poza projektowanym pasem drogowym ul. [...] w ramach czasowego zajęcia pod budowę działek nr: [...] (obręb nr [...]).
Wnioskodawca przedłożył wraz z wnioskiem wymaganą dokumentację, m.in.: analizę powiązania drogi z innymi drogami publicznymi, mapy zawierające projekty podziału nieruchomości, określenie zmian w dotychczasowej infrastrukturze oraz opinie: Prezydenta Miasta Białegostoku działającego jako Starosta Grodzki, Zarządu Województwa Podlaskiego, Miejskiego Konserwatora Zabytków w Białymstoku, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskiego Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku, Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku.
W dniu 7 czerwca 2024 r. wnioskodawca złożył korektę wniosku.
O wszczęciu postępowania zawiadomiono wnioskodawcę, właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości objętych wnioskiem oraz pozostałe strony - w prasie lokalnej, na tablicach ogłoszeń i stronie internetowej BIP.
Pismem z 5 lipca 2024 r. C. I. i M. K., jako współwłaścicielki działki nr [...], wniosły o podanie na podstawie, jakiej decyzji dokonano podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...]. Wniosły o rozważenie ujęcia w planowanej inwestycji całości działki nr [...] bez dokonywania jej podziału.
W piśmie z 15 lipca 2024 r. wnioskodawca wskazał, że tylko części nieruchomości jest przejmowana pod projektowany pas drogowy, pozostała części pozostaje z przeznaczeniem na cele niezwiązane z drogą. Zaznaczył, że na podstawie ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, po uzyskaniu ostatecznej decyzji nastąpi zatwierdzenie podziału działki nr [...], wykup działki nr [...] oraz prawo do złożenia wniosku o nabycie działki nr [...], jako nienadającej się do użytkowania. Wnioskodawca oddzielnym pismem z 19 lipca 2024 r. przesłał wyjaśnienia dla współwłaścicieli działki nr [...].
Decyzją z dnia 22 lipca 2024 r. Prezydent:
I. udzielił Prezydentowi zezwolenia na realizację inwestycji drogowej we wnioskowanym zakresie,
II. zatwierdził podział nieruchomości - działki nr [...] o powierzchni 0,0592 ha na działki: [...] o powierzchni 0,0323 ha (przeznaczona pod wnioskowaną inwestycję) i [...]o powierzchni 0,0269 ha (w dotychczasowym władaniu),
III. nałożył na właściwego zarządcę drogi obowiązek: dokonania robót budowlanych na nieruchomości niezbędnej do czasowego zajęcia na przebudowę innych dróg publicznych oraz przebudowę i budowę sieci uzbrojenia terenu na działkach o nr ew. gr: [...](obręb nr [...]). Wskazał, że właściciele ww. działek zobowiązani są je udostępnić w celu budowy lub przebudowy innych dróg publicznych lub przebudowy sieci uzbrojenia ternu podczas realizacji wnioskowanej inwestycji na czas prowadzenia robót budowalnych. Inwestor został zobowiązany do przywrócenia ww. nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po wykonaniu prac. Organ przywołał w tym zakresie treść art. 11f ust. 2 i art. 12 ust. 3, 4 i 4a ustawy o szczególnych zasadach przygotowani i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych,
IV. określił termin wydania nieruchomości (art. 16 ust. 2 ustawy o szczególnych zasadach przygotowani i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych) na 120 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna,
V. zatwierdził projekt zagospodarowania terenu oraz projekt architektoniczno-budowlany przebudowy ul. [...]
W podstawie prawnej decyzji Prezydent wskazał art. 11a ust. 1, art. 11f ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 311, dalej jako: specustawa drogowa).
Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli: C. I., M. K., P. I., A. I., M. I., E. G., J. K., L. I., L. S., B. Z., W. Z., współwłaściciele wywłaszczanej w części nieruchomości nr [...]. Odwołujący wskazali, że podział ich działki jest niekorzystny, we władaniu pozostawiono jej mniejszą część nienadającą się do jakiegokolwiek użytkowania. Odwołujący poinformowali, że wielokrotnie zwracali się do Prezydenta z prośbą o uwzględnienie nabycia w całości ich nieruchomości. Podnoszą, że wiedzą o możliwości starania się o wykup tzw. resztówki, lecz rozwiązanie to ich zdaniem jest niekorzystne.
Odwołanie wniosła również D. K., właścicielka wywłaszczanych w całości nieruchomości o nr [...] i [...]. Odwołująca wskazała, że inwestycja narusza jej własność. Ruch drogowy i pieszy zdaniem D. K. na ul. [...] jest znikomy i brak jest uzasadnienia, aby inwestycja powstała kosztem jej nieruchomości. Wybudowanie parkingu na jej gruncie jest również chybione, gdyż Miasto Białystok posiada inne możliwości (bez obciążania budżetu i konieczności pozbawiania jej prawa własności) realizacji przedmiotowej inwestycji, na własnych nieruchomościach.
Postanowieniem z 17 września 2024 r., nr: AB-II.7821.15.2024.KG Wojewoda zobowiązał inwestora do uzupełnienia materiału dowodowego oraz odniesienia się do uwag odwołujących, w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia, poprzez:
- przedłożenie aktualnego uzgodnienia dokumentacji projektowej przez K. Sp. z o.o.,
- uzupełnienie projektu budowlanego o brakujące informacje dotyczące rozwiązań uspokajających ruch zastosowanych w projektowanej inwestycji,
- wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy częścią opisową i rysunkową projektu zagospodarowania terenu, dotyczącą szerokości projektowanych chodników,
- określenie na rysunku projektu zagospodarowania terenu, wymaganej art. 11f ust. 1 pkt 2 specustawy drogowej linii rozgraniczającej teren,
- usunięcie na rysunku projektu zagospodarowania terenu linii przerywanej koloru fioletowego oznaczonej w legendzie, jako teren objęty wnioskiem zrid. Linia ta nie stanowi linii wymaganej przepisami specustawy,
- odniesienie się do uwag odwołujących - współwłaścicieli wywłaszczanej w części nieruchomości nr [...] oraz właścicielki wywłaszczanych w całości nieruchomości nr [...] i [...].
Pismem z 14 października 2024 r. inwestor przedłożył uzupełnione 3 egzemplarze projektu budowanego oraz stosowne wyjaśnienia.
Zawiadomieniem z 7 listopada 2024 r. organ odwoławczy poinformował strony postępowania o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Pismem z 18 listopada 2024 r. D. K. wniosła swoje zastrzeżenia dotyczące możliwości korzystania z działki nr [...] będącej jej własnością.
Inwestor pismem z 25 listopada 2024 r. odniósł się do ww. pisma oraz wprowadził w dokumentacji projektowej zmianę polegającą na wykonaniu zjazdu z ul. [...] na działkę nr [...], zapewniającego wymagany dostęp do drogi publicznej.
Pismem z 26 listopada 2024 r. C. I. i M. K. poinformowały, że podtrzymują wniesione odwołanie. Odwołujące podniosły też, że nie mają żadnej gwarancji, że Miasto Białystok będzie zainteresowane nabyciem pozostałej części ich działki, po zakończeniu postępowania o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
Pismem z 29 listopada 2024 r. Wojewoda przekazał D. K. pismo Prezydenta z 25 listopada 2024 r. oraz poinformował, że został zaprojektowany zjazd z działki nr [...], który zapewni dostęp działki do projektowanej drogi publicznej - ul. [...].
Decyzją z 12 grudnia 2024 r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że złożony w trybie specustawy drogowej wniosek zarządcy drogi o zezwolenie na realizację inwestycji drogowej podlega ocenie z punktu widzenia jego kompletności i zgodności z obowiązującym prawem. Inwestor sam dokonuje wyboru rozwiązań lokalizacyjnych i techniczno-wykonawczych, samodzielnie decyduje o przebiegu drogi. Przepisy specustawy drogowej nie upoważniają organów orzekających w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej do ingerowania w planowany przebieg drogi, czy zawarte w projekcie budowlanym rozwiązania techniczne.
Wojewoda na etapie postępowania odwoławczego zauważył nieprawidłowości w przedłożonej dokumentacji. W ocenie organu odwoławczego zakres stwierdzonych uchybień nie był na tyle istotny, aby skierować sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W postępowaniu odwoławczym, w trybie art. 136 k.p.a., organ przeprowadził, zatem dodatkowe postępowanie dowodowe w zakresie zobowiązania Inwestora do uzupełnienia projektu budowlanego (w ramach art. 35 ust. 3 Prawa budowlanego). Przed organem II instancji inwestor uzupełnił 3 egzemplarze projektu budowlanego o brakujące uzgodnienie dokumentacji projektowej z K. Sp. z o.o. oraz o informację o zastosowanych elementach uspokojenia ruchu. Wyjaśnił też, że w ramach inwestycji zaprojektowano fragment chodnika o szerokości 5,0 m w okolicy km 0+060 oraz o szerokości 2,58 m w rejonie zjazdu w km 0+127,70. Inwestor prawidłowo określił również linię rozgraniczającą teren na rysunku projektu zagospodarowania terenu oraz odniósł się do uwag wniesionych przez odwołujących.
Wojewoda, badając zaskarżoną decyzję pod kątem zgodności z prawem stwierdził, że po uzupełnieniu na etapie odwoławczym, czyni ona zadość wymogom specustawy drogowej i w związku z tym brak było podstaw do jej zakwestionowania.
Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego pod względem zgodności z przepisami wykazała, że inwestor, po uzupełnieniu na etapie odwoławczym, przedłożył kompletny projekt budowlany. Przechodząc do analizy wnioskowanego przedsięwzięcia Wojewoda stwierdził, że parametry projektowanej inwestycji są zgodne z przepisami rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. z 2016 r. poz. 124, dalej jako: rozporządzenie), w zakresie szerokości pasów ruchu i poboczy. Inwestor wyjaśnił, że w związku z zastosowaniem w niniejszej inwestycji w celu uspokojenia ruchu wyniesionego skrzyżowania przyjęto na odcinku ulicy szerokość 4,5 m. Ulica zostanie oznakowana znakami D-40 (strefa zamieszkania), przez co ruch pieszy będzie mógł odbywać się jezdnią.
Zdaniem Wojewody decyzja organu I instancji zawiera wymagania dotyczące powiązania drogi z innymi drogami publicznymi, z określeniem ich kategorii, określa linię rozgraniczającą teren, wymagania dotyczące ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich. W decyzji wskazano nieruchomości, które stają się własnością właściwej jednostki samorządu terytorialnego - Gminy Białystok. W zaskarżonej decyzji organ I instancji także prawidłowo określił termin wydania nieruchomości w myśl art. 16 specustawy drogowej. Strony były prawidłowo zawiadamiane w toku postępowania.
Odnosząc się do zarzutów z odwołania Wojewoda podkreślił, że w przypadku, gdy projektowane zamierzenie jest zgodne z przepisami, organ administracji architektoniczno-budowlanej nie ma możliwości nakazania zmiany rozwiązań projektowych, bowiem działa jedynie na wniosek i w granicach wniosku inwestora. Jednak organy administracji architektoniczno-budowlanej winny ustosunkować się do wniesionych przez stronę uwag i wykazać, że ta konkretnie wskazana nieruchomość jest niezbędna do realizacji inwestycji oraz że nie dojdzie do nieuzasadnionego przejęcia działki. Inwestor poinformował, na podstawie wyjaśnień projektanta, iż zgodnie z opracowaną dokumentacja projektową tylko część działki [...] przeznaczona jest pod pas drogowy. Projektant jest zobowiązany do określenia przebiegu drogi tylko w niezbędnym zakresie na terenach przejętych pod drogę. Ponadto inwestor wskazał, że kwestie dotyczące roszczeń właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości obejmujące możliwość żądania wykupienia nieruchomości, jeżeli po przejęciu części nieruchomości pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, regulują zapisy art. 13 ust 3 specustawy drogowej. Wojewoda podzielił te stanowisko. Do organu administracji należy jedynie ocena wniosku Inwestora pod względem jego zgodności z prawem. Nie zamyka to stronie prawa do dochodzenia ochrony naruszonych, w jej ocenie, dóbr, w postępowaniu przed sądami powszechnymi w drodze ewentualnych roszczeń cywilnoprawnych. Wojewoda wskazał na art. 13 ust. 3 specustawy drogowej.
Odnośnie uwag D. K. inwestor wyjaśnił, że lokalizacja projektowanych stanowisk postojowych wynika przede wszystkim z ukształtowania sytuacyjnego przedmiotowej ulicy. Biorąc pod uwagę bezpieczeństwo ruchu nie lokalizowano stanowisk postojowych na łukach poziomych, a także w miejscu, gdzie przestrzeń pomiędzy pasem drogowym ul. [...] oraz ul. [...] pozwala na usytuowanie innych obiektów (np. budynków). W związku z powyższym zdaniem inwestora nabycie działek nr [...] oraz [...] jest konieczne i uzasadnione.
Wojewoda podkreślił ponownie, że organ I instancji, jak i organ odwoławczy, mogą działać tylko w granicach wniosku, nie mają możliwości ingerowania w lokalizację inwestycji, a więc i w przebieg projektowanych linii rozgraniczających teren, zaproponowany przez wnioskodawcę oraz zaprojektowane rozwiązania techniczne. W ocenie Wojewody projekt budowlany nie przewiduje rozwiązań, które wprowadzałyby nadmierną czy nieuzasadnioną ingerencję w prawo własności D. K. Ponadto w postępowaniu spełnione są warunki wywłaszczenia tj.: przejście z mocy prawa własności części nieruchomości D. K. następuje na podstawie przepisów specustawy drogowej, a za wywłaszczone nieruchomości zostanie przyznane odszkodowanie.
Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnieśli M. K., C. I., P. I., M. I. i E. G. , zarzucając jej:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 11e specustawy drogowej poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten ogranicza możliwość kognicji organu wydającego zezwolenie jedynie do zbadania, czy spełnione są warunki formalne dla uzyskania zezwolenia, podczas, gdy zgodnie z prawidłową wykładnią tego przepisu, nie wyłącza on obowiązku zważania przez organ na to, czy poszczególne elementy inwestycji są zgodne z wszystkimi obowiązującymi normami prawnymi (a nie tylko z normami proceduralnymi) i nie zwalnia organu z obowiązku wydania decyzji odmownej, jeśli jakikolwiek element tej inwestycji będzie sprzeczny z jakąkolwiek obowiązująca normą prawną, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie,
II. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11c specustawy drogowej, polegające na niezawiadomieniu skarżących oraz współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej, jako działka numer [...] o terminie czynności geodezyjnych na terenie działki o nr [...], co doprowadziło do tego, że pozbawiono ich możliwości wzięcia udziału w sprawie na tym etapie i obrony ich praw,
b) art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 11c specustawy drogowej w zw. art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP polegające na: rażącym naruszeniu przez organ administracji publicznej zasady proporcjonalności poprzez zezwolenie przez organ odwoławczy, w ramach wykonywanej administracyjnej kontroli instancyjnej, Prezydentowi na realizację przedmiotowej inwestycji oraz wyłącznie na części działki numer [...] stanowiącej własność skarżącej M. K. oraz pozostałych skarżących i współwłaścicieli powstałej na skutek zatwierdzonego przez Prezydenta podziału działki [...], z jednoczesnym pominięciem działki numer [...]o powierzchni 0,0269 ha, a tym samym zatwierdzeniu podziału nieruchomości oznaczonej, jako działka nr [...] o łącznej powierzchni 0,0592 ha poprzez wydzielenie z niej dwóch działek tj. działki nr [...] o powierzchni 0,0323 ha przeznaczonej pod wnioskowaną inwestycję oraz działki nr [...]o powierzchni 0,0269 ha z pozostawieniem skarżącym i pozostałym współwłaścicielom, co z uwagi na ukształtowanie terenu na tej działce, jej charakter, funkcjonalność, położenie, usytuowanie oraz inne czynniki związane z jej lokalizacją, powierzchnię wydzielonej działki numer [...](zaledwie 0,0269 ha) i treść miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego czyni tę działkę kompletnie lub w znacznym stopniu bezużyteczną i bezwartościową, powodując jej rzeczywiste wyłączenie z użytku i zagospodarowania pod względem gospodarczym dla jej współwłaścicieli, zaś przedmiotowa inwestycja drogowa winna zostać zrealizowana na całej działce [...] w całości pod inwestycję Miasta Białegostoku na cele publiczne mających na celu zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty wynikające z art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym, chociażby na potrzebę budowy infrastruktury parkingowej, zjazdów i trawników bez jakiejkolwiek potrzeby podziału nieruchomości oznaczonej, jako działka numer [...] za słusznym odszkodowaniem na rzecz współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości.
c) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 7a § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia przez Prezydenta i Wojewodę stanu faktycznego niniejszej sprawy przez pryzmat normy art. 7a § 1 k.p.a. oraz nieuwzględnienie słusznego interesu odwołujących się C. I., M. K., P. I., A. I., M. I., E. G., J. K., L. S., B. Z., W. Z. przejawiającego się przejęciem całej nieruchomości oznaczonej, jako działka numer [...] za słusznym odszkodowaniem na rzecz wszystkich współwłaścicieli nieruchomości pod realizację przedmiotowej inwestycji,
d) art. 7a § 1 k.p.a. oraz art. 81a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości na niekorzyść strony skarżącej, w szczególności poprzez uznanie w sposób dowolny, że inwestycja realizuje cele publiczne i niedopuszczalne niezważenie, że dało się tę inwestycję przeprowadzić i zrealizować wszystkie jej założenia bez tak daleko idącego uszczerbku w prawie współwłasności skarżących M. K., C. I. oraz innych skarżących i współwłaścicieli nieruchomości oznaczonej, jako działka numer [...],
e) art. 1 Protokołu dodatkowego do konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. oraz artykułu 21 pkt 1 i 2 oraz artykułu 64 § 3 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez wydanie i utrzymanie w mocy decyzji, która narusza ochronę prawa własności skarżących, gdyż: - w odniesieniu do skarżących oraz współwłaścicieli działki numer [...] realizacja inwestycji narusza ich prawo własności w sposób znacznie szerszy niż byłoby to uzasadnione dla celu i interesu publicznego, zbędnie ingerując w to prawo i poprzez dokonanie nieuzasadnionego społeczno-gospodarczo podziału nieruchomości skarżącej i pozostałych współwłaścicieli oznaczonej, jako działka numer [...] na działkę nr [...] i nr [...]z pozostawieniem dla skarżących i współwłaścicieli, czyniąc działkę powstałą w wyniku podziału (nr [...]) skarżących dużo mniej użyteczną i wartą, niż gdyby zdecydowano się o realizacji przedmiotowej inwestycji drogowej na całej nieruchomości oznaczonej, jako działka [...] bez dokonywania podziału nieruchomości za słusznym odszkodowaniem na rzecz skarżących i pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, a tym samym nie przyniosłoby żadnego uszczerbku dla założeń przedmiotowej inwestycji drogowej.
W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że przedmiotowa inwestycja nadmiernie ingeruje w przysługujące im prawo współwłasności. Organy w ogóle nie zbadały czy lokalizacja spornej inwestycji w opisanym zakresie nie następuje z nieuzasadnioną i nadmierną ingerencją w prawo własności współwłaścicieli działki nr [...]. W ich ocenie charakter specustawy drogowej nie zwalnia organów administracji od rozpoznania indywidualnej sprawy zgodnie z zasadami wyrażonymi w k.p.a., w tym ustanowionymi w art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a. i art. 11 k.p.a. Interpretacja i stosowanie przepisów specustawy drogowej nie może także pomijać wymogów wynikających z zasad konstytucyjnych gwarantujących ochronę własności prywatnej, jak też wskazujących na zakres i przesłanki wprowadzenia ograniczeń prawa własności. Zawarty w specustawie drogowej uproszczony tryb nabywania nieruchomości pod inwestycje drogowe nie może prowadzić do takich przypadków, gdy wnioskowana przez inwestora lokalizacja inwestycji skutkować będzie ewidentnym naruszeniem równowagi pomiędzy potrzebami interesu publicznego a prawami obywateli, którzy zgłaszają uprawnione zastrzeżenia, co do planowanego wywłaszczenia ich nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W trakcie rozprawy w dniu 8 kwietnia 2025 r. skarżąca M. K. poparła skargę i wyjaśniła, że skarżący nie nalegają na to, aby ta droga miała przebieg kilka centymetrów w jedną stronę czy drugą. Chodzi im o to, aby pod inwestycję drogową zajęto całą działkę, a nie tylko jej część. Cała działka miała większą wartość niż obie działki po podziale. Skarżącym nie zapłacono dotychczas odszkodowania za wywłaszczoną działkę nr [...], więc nie wiedzą oni, jaka będzie wartość działki wywłaszczonej. Dalej wyjaśniła, że skarżący nie rozumieją celu realizacji tej inwestycji, bo ul. [...] jest tak naprawdę drogą donikąd. Skarżący nie sprzeciwiają się budowie tej drogi, tylko podziałowi ich działki. W ocenie skarżącej nie dało się zbudować tej drogi bez zajęcia ich działki. Ale być może miasto mogło poprowadzić tę drogę inaczej. Są też inne osoby, które nie chcą, aby zajmować ich działki pod budowę tej drogi. Urząd miejski dotychczas nie wskazał skarżącym granic pozostawionej do ich dyspozycji działki. W minionym tygodniu straż miejska chodziła po domach i twierdziła, że zanieczyszczona jest działka bez sprecyzowania, o który kawałek działki chodzi. Gdy zapytali z czyjej inicjatywy jest ta interwencja to zasłonili się ochroną danych osobowych. Skarżący złożyli oficjalne zapytanie do urzędu miejskiego w tej sprawie i odpowiedź się nie pojawiła. Ich zdaniem straż miejska powinna ustalić, o którą część działki chodzi i ewentualnie nas upomnieć.
Zdaniem natomiast skarżącej M, I, pozostawiony kawałek działki będzie tylko problemem i to służby miejskie powinny się zajmować utrzymaniem tam czystości.
Uczestniczka postępowania D, K, wyjaśniła natomiast, że urząd podobnie zachował się również do jej działek znajdujących się po przeciwnej stronie ulicy niż działki skarżących. Też podzielono jej działki, a mimo podziału działek podatek naliczają jej od całości powierzchni tych działek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zaskarżoną decyzję wydano na podstawie przepisów tzw. specustawy drogowej, czyli ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 311). W ustawie tej przewidziano szczególny tryb udzielania zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, w ramach, którego decyzja (nazywana decyzją zrid) ma charakter kompleksowy a procedura, w której jest wydawana ma charakter uproszczony. Kompleksowość decyzji polega na tym, że w jednej decyzji zrid zawarto wszystkie niezbędne aspekty procesu inwestycyjnego i w efekcie umożliwiono inwestorowi przystąpienie do robót budowlanych w oparciu o taką decyzję. Decyzja zrid przesądza, bowiem nie tylko o lokalizacji inwestycji drogowej, tj. przebiegu drogi, ale też zatwierdza podział nieruchomości (linie rozgraniczające pasów drogowych, ustalone decyzją, stanowią linie podziału nieruchomości) oraz zatwierdza projekt budowlany przewidujący konkretne rozwiązania techniczne zaplanowanej drogi (art. 11f ust. 1 pkt 1 – 8 specustawy drogowej). Nieruchomości lub ich części, które wskutek zatwierdzonego podziału znalazły się w granicach pasa drogowego, stają się z mocy prawa, z dniem w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji stała się ostateczna, własnością Skarbu Państwa (w odniesieniu do dróg krajowych) lub własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego (w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych) - art. 12 ust. 1 i 4. Z kolei uproszczony charakter procedury prowadzącej do wydania decyzji zrid polega na tym, że specustawa drogowa w sposób szczegółowy wskazuje, jakim wymogom powinien odpowiadać wniosek o wydanie decyzji (art. 11d ust. 1), jak powinna przebiegać procedura wydania decyzji (art. 11d ust. 2-10), jakie elementy powinna zawierać decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji (art. 11f). W przypadku spełnienia przewidzianych prawem przesłanek właściwy organ ma bezwzględny obowiązek wydania pozytywnego rozstrzygnięcia, tj. udzielenia zezwolenia. Skoro zatem ustawodawca precyzyjnie określił zakres wniosku składanego przez inwestora drogi publicznej, to porównując jego zawartość (wraz z załącznikami) z ustawowo wyznaczoną treścią orzeczniczą decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej określoną w przywołanym wyżej art. 11f ust. 1 specustawy drogowej, organy orzekające nie mogą modyfikować ustaleń i parametrów zawartych we wniosku o wydanie ww. decyzji, jeżeli nie wynika to z wiążących organ przepisów prawa, niezależnie od ustaleń zawartych we wniosku. Inaczej mówiąc w ramach postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy specustawy drogowej organy orzekające badają jedynie kwestie formalnoprawne i kompletność wniosku o wydanie decyzji zrid. Organy nie posiadają kompetencji do wyznaczania, korygowania trasy inwestycji, czy też do zmiany proponowanych rozwiązań, co do jej przebiegu. Procedujące w tym postępowaniu organy administracji publicznej nie są także uprawnione do przeprowadzania jakiejkolwiek oceny, co do racjonalności, czy słuszności koncepcji inwestora. O przebiegu drogi decyduje w istocie zarządca drogi publicznej (wnioskodawca) i to on wybiera najbardziej korzystne rozwiązanie lokalizacyjne i techniczno-wykonawcze. Rolą orzekającego w sprawie organu jest sprawdzenie kompletności wniosku w świetle wymogów ustawowych oraz czy koncepcja składającego wniosek mieści się w granicach wyznaczonych przez prawo. Tylko stwierdzenie, że kształt inwestycji w wersji zgłoszonej we wniosku narusza normę wynikającą z określonych przepisów prawa zobowiązuje organ do odmowy wydania zezwolenia na realizację inwestycji drogowej w wersji wnioskowanej przez zarządcę drogi publicznej (por. wyrok w sprawie II SA/Bk 415/22, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA).
Powyższe cechy procedury prowadzącej do wydania decyzji zrid oraz charakter samej decyzji zrid powodują, że mamy w istocie do czynienia z decyzją związaną, która powinna zostać wydana, jeśli spełnione są wszystkie warunki formalne przewidziane prawem. Zgodnie bowiem z art. 11e specustawy drogowej, nie można uzależniać zezwolenia na realizację inwestycji drogowej od spełnienia świadczeń lub warunków nieprzewidzianych obowiązującymi przepisami. Taka koncepcja decyzji zrid wynika z przedłożenia przez ustawodawcę w procedurze realizacji dróg publicznych interesu publicznego nad interesem prywatnym strony. Inwestycja w zakresie realizacji drogi publicznej ma na celu zaspokojenie określonych potrzeb społeczności lokalnej, co oznacza, że jest inwestycją celu publicznego, a więc o zasięgu szerszym niż wyłącznie interes indywidualny. Zastrzec jednak należy, że ponieważ decyzja zrid ma również charakter wywłaszczeniowy za odszkodowaniem (dochodzi do odjęcia prawa własności na cel publiczny z momentem, w którym decyzja staje się ostateczna – art. 12 ust. 4 specustawy drogowej) – właściwy organ wydający decyzję zrid ma obowiązek oceny wniosku inwestora według kryterium niezbędności realizacji celu inwestycji, jako przesłanki ingerencji w prawo własności nieruchomości. Innymi słowy - ustawodawca dopuścił ograniczenie prawa własności z uwagi na budowę lub rozbudowę drogi publicznej, jednak nie zniósł obowiązku zbadania niezbędności (konieczności) tej ingerencji i jej zakresu (proporcji). W ten sposób zrealizowana zostaje konstytucyjna zasady ochrony własności (art. 21 ust. 1) i zasada proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Chodzi bowiem o to, że mimo przyzwolenia ustawodawcy na daleko idącą ingerencję w prawo własności – nie odbywała się ona dowolnie, w sposób nadmierny, nieuzasadniony, nieznajdujący usprawiedliwienia.
Uwzględniając powyższe zasady Sąd stwierdza, że decyzja zaskarżona w sprawie niniejszej nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi, a podniesione zarzuty nie mogą odnieść skutku zamierzonego przez skarżących.
Decyzja odpowiada prawu pod względem materialnym i została wydana w ramach prawidłowo przeprowadzonej procedury administracyjnej, tj. na wniosek właściwego zarządcy drogi mając na uwadze, że jest to droga gminna oraz po przeprowadzeniu procedury opiniowania wniosku (przez: Prezydenta Miasta Białegostoku działającego jako Starosta Grodzki, Zarząd Województwa Podlaskiego, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskiego Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku, natomiast Miejski Konserwator Zabytków wskazał, że zamierzenie inwestycyjne położone jest na obszarze, na którym nie występują zabytki wpisane do rejestru lub włączone do ewidencji, a Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku poinformowała, że nie może zaopiniować projektu, gdyż inwestycja nie obejmuje gruntów leśnych) przy braku opinii negatywnych tych podmiotów (art. 11b ust. 1 specustawy drogowej). Do wniosku dołączone zostały dokumenty wskazane w art. 11d ust. 1 specustawy drogowej, co szczegółowo opisał organ I instancji, Wojewoda poparł te ustalenia, a co Sąd akceptuje, jako zgodne z prawem i świadczące o rzetelnej analizie wniosku inwestora. O wnikliwym charakterze analizy Wojewody świadczy też zakres postępowania uzupełniającego przeprowadzonego na etapie odwoławczym na zasadzie art. 136 § 1 k.p.a. Zgodnie z tą regulacją organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Wojewoda, chcąc rozwiać wątpliwości odwołujących się od decyzji organu I instancji, zobowiązał inwestora w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia do uzupełnienia projektu budowalnego. W tym kontekście zauważyć, że zakres uzupełnienia materiału dowodowego wskazany w postanowieniu Wojewody z 17 września 2024 r. nie wymagał przeprowadzenia postępowania, co do istoty, a dotyczył jedynie uzupełnienia projektu budowalnego o elementy niedopracowane, natomiast nie wpłynął na rozstrzygnięcie o istocie sprawy. Nie ma bowiem takiego charakteru przedłożenie aktualnego uzgodnienia dokumentacji projektowej przez K. Sp. z o.o., uzupełnienie projektu budowlanego o brakujące informacje dotyczące rozwiązań uspokajających ruch zastosowanych w projektowanej inwestycji, wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy częścią opisową i rysunkową projektu zagospodarowania terenu, dotyczącą szerokości projektowanych chodników, określenie na rysunku projektu zagospodarowania terenu, wymaganej art. 11f ust. 1 pkt 2 specustawy drogowej linii rozgraniczającej teren, usunięcie na rysunku projektu zagospodarowania terenu linii przerywanej koloru fioletowego oznaczonej w legendzie, jako teren objęty wnioskiem zrid czy odniesienie się do uwag skarżących. Na skutek powyższego inwestor przy piśmie z 14 października 2024 r., przedłożył 3 egzemplarze projektu budowlanego uzupełnione o brakujące uzgodnienie dokumentacji projektowej z K. Sp. z o.o. oraz o informację o zastosowanych elementach uspokojenia ruchu. Wyjaśnił też, że w ramach inwestycji zaprojektowano fragment chodnika o szerokości 5,0 m w okolicy km 0+060 oraz o szerokości 2,58 m w rejonie zjazdu w km 0+127,70. Inwestor prawidłowo określił również linię rozgraniczającą teren na rysunku projektu zagospodarowania terenu oraz odniósł się do uwag wniesionych przez odwołujących. Sąd zwraca uwagę, że decyzja zrid jest decyzją złożoną, zawierającą nie tylko szereg różnorodnych rozstrzygnięć (z zakresu lokalizacji obiektu, pozwolenia na budowę, podziału nieruchomości, wywłaszczenia), ale też muszącą pogodzić wiele kwestii. Zatem doprecyzowanie na etapie odwoławczym niektórych z nich nie ingeruje w istotę rozstrzygnięcia, która pozostaje niezmienna w swym głównym nurcie – czyli zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, zatwierdzenia projektu budowlanego, zatwierdzenia podziału nieruchomości, wywołania skutku wywłaszczeniowego. Dodać więc należy, że Wojewoda rozpoznając odwołanie spełnił swój ustawowy obowiązek rozpatrzenia sprawy administracyjnej w jej całokształcie w II instancji (art. 78 Konstytucji RP, art. 15 k.p.a. formułujących zasadę dwuinstancyjności, zgodnie z którą jest to dwukrotne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy przez organy obu instancji). Zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Wojewoda powyższe zrealizował, w tym odniósł się do zarzutów odwołania, przeprowadził uzupełniające postępowanie, dostrzegł i poprawił niedoskonałości decyzji pierwszoinstancyjnej – nie zmieniając przy tym rodzaju inwestycji i jej zakresu.
Wojewoda słusznie wskazał, że parametry przedmiotowej inwestycji są zgodne z przepisami rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. z 2016 r. poz. 124), w zakresie szerokości pasów ruchu i poboczy. W myśl § 15 ust 1 pkt 6 rozporządzenia szerokość pasa ruchu na drodze klasy D powinna wynosić 2,5 m – w ramach przedmiotowej inwestycji projektowana ulica klasy D ma jezdnię o szerokości 4,5 -5,5 m. Zgodnie natomiast z § 15 ust 4 ww. rozporządzenia w przypadku konieczności zastosowania rozwiązań uspokajających ruch na drogach klas G, Z, L i D na terenie zabudowy, szerokość pasa ruchu może być zmniejszona o 0,25 m względem wartości określonych w ust. 1. W związku z zastosowaniem w przedmiotowej inwestycji w celu uspokojenia ruchu wyniesionego skrzyżowania przyjęto na odcinku ulicy szerokość 4,5 m, ulica zostanie oznakowana znakami D-40 (strefa zamieszkania), przez co ruch pieszy będzie mógł odbywać się jezdnią.
Sąd podkreśla także, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca spełniają wymogi z art. 11 f ust. 1 specustawy drogowej, zawierają bowiem wszystkie niezbędne elementy określone w tym przepisie, to jest: wymagania dotyczące powiązania drogi z innymi drogami publicznymi, z określeniem ich kategorii, określa linię rozgraniczającą teren, wymagania dotyczące ochrony uzasadnionych interesów osób trzecich. Wskazano także, jakie nieruchomości stają się własnością właściwej jednostki samorządu terytorialnego - Gminy Białystok i prawidłowo określono termin ich wydania (art. 16 specustawy drogowej).
Przechodząc do analizy zarzutów skargi, Sąd uznał je za niezasadne.
Zarzuty w głównej mierze odnosiły się do niezadowolenia z sytuacji, że w przedmiotowej decyzji nie zostały uwzględnione żądania skarżących o ujęcie w planach nabycia całości należącej do nich nieruchomości nr [...] oraz uniemożliwienia dotychczasowego jej użytkowania, a w konsekwencji znacznego spadku jej wartości.
W tym zakresie Sąd zgadza się z argumentacją Wojewody wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 3 specustawy drogowej w przypadku, o którym mowa w art. 12 ust. 4, jeżeli przejęta jest część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele, właściwy zarządca drogi jest obowiązany do nabycia, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego tej części nieruchomości. W powołanym przepisie ustawodawca zadbał o ochronę interesów właścicieli nieruchomości, których części są niezbędne do realizacji inwestycji, natomiast pozostałe – w wyniku podziału – tracą przydatność do dotychczasowego sposobu użytkowania. Konstrukcja przewidziana w art. 13 ust. 3 specustawy drogowej ustanawia roszczenie cywilnoprawne, którego zasadność podlega ocenie wyłącznie przez sąd powszechny. W takich sprawach organ administracji publicznej nie prowadzi postępowania administracyjnego ani nie wydaje decyzji administracyjnej. Powyższe kwestie będą podlegać ocenie poza procedurą ZRID, na drodze cywilnoprawnej, jako zawarcie umowy kupna-sprzedaży w formie aktu notarialnego między zarządcą drogi a właścicielem wywłaszczanej nieruchomości. Oferta jest sporządzana w oparciu o wycenę wartości nieruchomości sporządzoną przez licencjonowanego rzeczoznawcę majątkowego w formie operatu szacunkowego. Słusznie więc wskazał Wojewoda, że organ wydający decyzję dotyczącą zezwolenia na realizację inwestycji drogowej nie jest kompetentny do oceny przesłanek ekonomicznych oraz ewentualnych strat w majątku skarżących.
Sąd podkreśla także, że projekt budowlany nie przewiduje rozwiązań skutkujących nadmierną ani nieuzasadnioną ingerencją w prawo własności skarżących. Zakres ingerencji został ograniczony wyłącznie do niezbędnego minimum, wynikającego z konieczności realizacji inwestycji, w ramach której na działce skarżących zaprojektowano pas drogowy wraz z infrastrukturą towarzyszącą, obejmującą m.in.: projektowany kanał technologiczny, projektowaną sieć gazową niskiego ciśnienia, projektowaną kablową linię oświetlenia ulicznego, projektowany słup oświetleniowy oraz projektowaną sieć kanalizacji deszczowej. Należy podkreślić, że na wywłaszczanej części nieruchomości skarżących zaprojektowano wyłącznie elementy niezbędne do realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia drogowego. Ponadto, w granicach przejmowanej części nieruchomości przewidziano lokalizację urządzeń infrastruktury technicznej, położonych w obrębie pasa drogowego. Mając na uwadze zakres zaprojektowanej infrastruktury, realizacja inwestycji drogowej wymagała przejęcia części nieruchomości.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia własności prywatnej skarżących (art. 1 Protokołu dodatkowego do konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. oraz artykułu 21 pkt 1 i 2 oraz artykułu 64 § 3 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.) Sąd podkreśla, że projekt budowlany nie przewiduje rozwiązań, które wprowadzałyby nadmierną czy nieuzasadnioną ingerencję w prawo własności skarżących. Ingerencja w prawo własności, związana z realizacją inwestycji, ograniczona została wyłącznie do zakresu niezbędnego dla jej przeprowadzenia. Zaprojektowane na działkach skarżących elementy drogi są konieczne zarówno dla realizacji inwestycji, jak i jej prawidłowego funkcjonowania. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że ingerencja w prawo własności skarżących ma charakter nadmierny, nieusprawiedliwiony bądź narusza zasadę proporcjonalności, o której mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nie można zatem uznać, że przyjęty cel publiczny nie uzasadnia ingerencji w prawo własności w zakresie zaakceptowanym przez organy administracji. W niniejszym postępowaniu spełnione zostały również przesłanki wywłaszczenia, albowiem przejście prawa własności części nieruchomości skarżących na rzecz Skarbu Państwa następuje z mocy prawa, na podstawie przepisów specustawy drogowej, przy jednoczesnym zapewnieniu prawa do odszkodowania za przejętą część nieruchomości.
Zdaniem Sądu pokreślenia wymaga także fakt, że wywłaszczenie następuje w celu realizacji priorytetowego celu publicznego, jakim jest budowa drogi. Stanowisko to wyraził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 października 2012 r., sygn. K 4/10: "Trybunał wychodzi więc z założenia, że budowa bezpiecznych dróg w Polsce stanowi nadal priorytetowy cel publiczny, gdyż jest konieczna zarówno dla ochrony środowiska, jak i zdrowia, wolności i praw konstytucyjnych całych społeczności (art. 31 ust. 3 Konstytucji); jest kwestią dobra wspólnego."
Sąd ponownie wskazuje, że w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej właściwe organy badają jedynie wniosek inwestora pod kątem jego zgodności z prawem. Przede wszystkim, jeśli chodzi o kwestie związane z przebiegiem drogi publicznej, wyznaczonym w projekcie budowlanym zatwierdzanym decyzją wydawaną w trybie specustawy, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że organ administracji nie może oceniać racjonalności czy też słuszności przyjętych we wniosku rozwiązań projektowych, gdyż postępowanie w sprawie zezwolenia na realizację danej inwestycji drogowej toczy się na wniosek zarządcy drogi, którym to wnioskiem organ jest związany. Organ nie posiada kompetencji do wyznaczania i korygowania trasy inwestycji bądź zmiany proponowanych rozwiązań, co do jej przebiegu. To inwestor dokonuje bowiem wyboru najkorzystniejszych w jego ocenie rozwiązań odnoszących się do planowanego przez niego przedsięwzięcia drogowego (zob. np. wyroki NSA z 28 lutego 2014 r., II OSK 93/14; z 5 września 2018 r., II OSK 1737/18; z 17 maja 2017 r., II OSK 203/17; z 13 listopada 2018 r., II OSK 2933/18, CBOSA). Już sama istota inwestycji drogowej wiąże się z ingerencją w prawa innych podmiotów, objętych przedmiotową inwestycją. Z tej ingerencji mogą bez wątpienia wynikać, jak wskazał organ II instancji, inne utrudnienia dla podmiotów dotychczas wykorzystujących daną nieruchomość w określony sposób. Sąd podziela powyższy pogląd i wskazuje, że kwestia istnienia ww. utrudnień nie świadczy o wadliwości zaskarżonej decyzji.
O przebiegu drogi decyduje zarządca (wnioskodawca) i to on wybiera najbardziej korzystne rozwiązanie lokalizacyjne i techniczno-wykonawcze. Przepisy specustawy drogowej nie zobowiązują inwestora do przedstawienia różnych wariantów przebiegu planowanej inwestycji, stąd też ocena organów ogranicza się wyłącznie do zgodności z prawem takiego wariantu, jaki przedstawił wnioskodawca. Tylko w przypadku stwierdzenia przez organy, że kształt inwestycji w wersji zgłoszonej we wniosku narusza określony przepis prawa, zobowiązuje te organy do odmowy wydania zezwolenia na realizację inwestycji drogowej w wersji wnioskowanej przez zarządcę drogi publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 93/14, CBOSA). Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły podstawy do wydania przez organu decyzji odmownej, decyzje zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami.
W zakresie zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia interesu skarżących i odmowy przejęcia całej działki nr [...], Sąd wskazuje, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziła taka możliwość. Przy realizacji inwestycji, jaką jest budowa przedmiotowej drogi, zajęta została część działki skarżących niezbędna do zlokalizowania projektowanych obiektów z uwzględnieniem ich wymiarów zgodnie z wymaganymi przepisami. Projektant miał obowiązek określić przebieg drogi wyłącznie w takim zakresie, w jakim było to konieczne na terenach przeznaczonych pod inwestycję drogową. Jak wyjaśniono wcześniej, w odniesieniu do roszczeń właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości zastosowanie będzie miał art. 13 ust. 3 specustawy drogowej. Inwestor nie posiada uprawnienia do przejmowania nieruchomości w trybie tej ustawy, jeśli nie są na niej planowane żadne roboty budowlane związane z realizacją inwestycji drogowej.
Zgodnie z art. 11d ust. 1 pkt 1 specustawy drogowej, do wniosku o wydanie decyzji ZRID należy dołączyć mapę przedstawiającą planowany przebieg drogi, z oznaczeniem terenów niezbędnych pod obiekty budowlane. Natomiast zgodnie z pkt 3a ww. przepisu, należy określić nieruchomości lub ich części planowane do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, z przeznaczeniem na potrzeby inwestycji. Jeżeli w toku postępowania przejmowana jest jedynie część nieruchomości, a reszta nie nadaje się do dalszego wykorzystania w dotychczasowy sposób, właściwy zarządca drogi, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego, jest zobowiązany do jej nabycia w imieniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Proces ten nie jest jednak objęty postępowaniem administracyjnym prowadzonym przez organy administracji architektoniczno-budowlanej.
Skarżący wskazali także, że w ich opinii należało rozważyć alternatywne warianty inwestycji - mniej ingerujące w prawo własności. W tym zakresie ponownie wskazania wymaga, że organy administracji architektoniczno-budowlanej oceniają wyłącznie zgodność przedłożonego projektu inwestora z obowiązującymi przepisami prawa. Decyzja wydawana jest dla rozwiązania przedstawionego we wniosku, a zgodnie z art. 11e specustawy drogowej nie można uzależniać wydania decyzji ZRID od spełnienia warunków lub świadczeń niewynikających z przepisów prawa.
Podsumowując, Sąd wskazuje, że przy realizacji tego rodzaju złożonych inwestycji drogowych o charakterze liniowym nie da się uniknąć pewnych uciążliwości dla właścicieli nieruchomości położonych w zasięgu ich oddziaływania. Wprowadzając przepisy szczególne zawarte w specustawie drogowej, ustawodawca świadomie zdecydował o ograniczeniu praw jednostek w celu umożliwienia sprawnej realizacji inwestycji drogowych, jednocześnie przewidując mechanizmy kompensacyjne w postaci odszkodowań za przejęte nieruchomości. Skutkiem tego jest zawężenie zakresu kontroli, jakiej podlega wniosek o wydanie decyzji ZRID oraz jego załączniki. Organy, działając w granicach tego ograniczonego zakresu kontroli oraz realizując obowiązek wszechstronnego rozpoznania sprawy i odpowiedniego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, w niniejszej sprawie prawidłowo wypełniły swoje zadania, nie naruszając przepisów prawa. Za chybiony należy uznać także zarzut dotyczący braku powiadomienia skarżących o przeprowadzonych czynnościach geodezyjnych. W przedmiotowej sprawie tego rodzaju prace nie były prowadzone w toku postępowania administracyjnego.
Przepisy nie wprowadzają obowiązku przedstawienia przez wnioskodawcę różnych wariantów przebiegu planowanej inwestycji, a organy mają jedynie obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem takiego wariantu, jaki przedstawił wnioskodawca. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Ponadto wskazać należy, że zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, prawidłowo ustalono jej stan faktyczny, a tym samym nie doszło do naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym (art. 7, 77 § 1, 80, 84 § 1 k.p.a.). Także uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wyczerpujące, przedstawia stan ustalony przez organ, dokonuje wykładni zastosowanych przepisów, wyjaśnia w jaki sposób je zastosowano i dlaczego, jak też ustosunkowuje się do zarzutów odwołania, czym wypełnia wymagania wynikające z art. 107 § 3 k.p.a., a także obowiązki informacyjne z art. 8, 9 i 11 k.p.a. W sprawie została także zachowana procedura powiadamiania stron postępowania o podejmowanych w sprawie czynnościach (obwieszczenia, zawiadomienia kierowane do właścicieli nieruchomości objętych inwestycją), a strony miało możliwość wypowiadania się w toku postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzeczono jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło