II SA/Bk 309/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marek Leszczyński, po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 czerwca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od części kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję P. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia podania p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego; , W dniu [...] maja 2016 r. Z. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem B. S. Źródła miesięcznego dochodu rodziny to: emerytura i działalność gospodarcza skarżącej – 1.190 zł oraz emerytura B. S. w kwocie 901 zł. Wykazane wydatki miesięczne stanowią: rata kredytu – 1.226 zł; zakwaterowanie (w tym media) – 850 zł; ubezpieczenie samochodu – 100 zł; leczenie i rehabilitacja – 100 zł; żywność – 700 zł; ubranie – 200 zł; paliwo i koszty eksploatacji posiadanego pojazdu – 270 zł; telefony – 50 zł; artykuły higieniczne – 100 zł. Majątek wnioskodawczyni stanowi samochód osobowy o wartości 40.000 zł (współwłasność małżeńska), kupiony na kredyt. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności, uzyskiwany dochód nie starcza na bieżące wydatki, dlatego też małżonkowie S. korzystają z pomocy najbliższej rodziny. W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 czerwca 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że wykazane miesięczne wydatki (3.596 zł) znacząco przekraczają uzyskiwany dochód rodziny (2.091 zł) tj. o kwotę około 1.500 zł. Jako źródło finasowania wydatków skarżąca wskazała pomoc najbliższej rodziny, jednakże biorąc pod uwagę, że jest to znaczna kwota za mało wiarygodny uznano fakt, iż co miesiąc najbliższa rodzina pokrywa około 1.500 zł wydatków małżonków S. Skarżąca złożyła sprzeciw od tego postanowienia i podała, że owszem rodzina jej pomaga, ale są oni w stanie pomóc jej tylko na tyle by starczyło na bieżące potrzeby biologiczne. Skarżąca podała jednocześnie, że ma problemy z regulowaniem rat za samochód, na dowód czego dołączyła upomnienie o zaległości na kwotę 1232, 31 zł. Końcowo skarżąca podniosła, że w jej wypadku uiszczenie wpisu byłoby równoznaczne z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i rodziny. Wskazując na powyższe wniosła o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.- dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 r., nr 4, s. 36-39). W sprawie niniejszej z oświadczenia skarżącej wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Wysokość miesięcznego dochodu dwuosobowej rodziny to kwota 2.091 zł (emerytura i działalność gospodarcza skarżącej oraz emerytura B. S.). Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie 3.596 zł (rata kredytu, zakwaterowanie (w tym media), ubezpieczenie samochodu, leczenie i rehabilitacja, żywność, ubranie, paliwo i koszty eksploatacji posiadanego pojazdu, telefony, artykuły higieniczne). Majątek Z. S. stanowi: samochód osobowy o wartości 40.000 zł, kupiony na kredyt. Jednocześnie Sądowi z urzędu wiadomym jest, iż małżeństwo S. mieszkają w domu swojej córki (sygn. akt II SA/Bk 690 – 691/15). W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia zwolnienia jej od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego. W przedmiotowej sprawie za negatywną przesłankę do przyznania prawa pomocy należy uznać, po pierwsze fakt osiągania przez skarżąca i jej męża pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym stałego miesięcznego dochodu pozwalającego na pokrycie wykazanych wydatków. Po drugie należy mieć na uwadze, że wykazane miesięczne wydatki (3.596 zł) znacząco przekraczają uzyskiwany dochód rodziny (2.091 zł) tj. o kwotę około 1.500 zł. Jako źródło finasowania wydatków skarżąca wskazała wprawdzie pomoc najbliższej rodziny, tym niemniej okoliczność może budzić wątpliwości, biorąc pod uwagę kwotę wydatków. Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, iż skarżąca w złożonym oświadczeniu przedstawiła jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej, co w konkluzji prowadzi do wniosku, iż może ona dysponować nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Wobec takich ustaleń nie mają znaczenia dla wyniku postępowania okoliczności podnoszone przez Skarżącą w sprzeciwie. Sprzeciw nie zawiera bowiem żadnych konkretów, które pozwoliłby na dokonanie odmiennej oceny sytuacji materialnej skarżącej niż wynikająca ze złożonego oświadczenia i przedłożonych przez nią dokumentów. Podkreślić przy tym również trzeba, iż koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Skarżąca nie może, zatem w zaistniałych w sprawie okolicznościach faktycznych domagać się tego, aby przerzucić na Skarb Państwa ciężar ponoszenia zobowiązań publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe. Kwestia spłacania zaciągniętych kredytów, czy pożyczek jest, bowiem indywidualną sprawą strony i nie może skutkować automatycznym przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru kosztów postępowania sądowego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.