II SA/Bk 315/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.),, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 września 2010 r. sprawy ze skargi J. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa własności gruntów oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Starosty Powiatu B. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania prawa własności gruntów, oznaczonych w ewidencji gruntów numerami geodezyjnymi: A i B1, o łącznej powierzchni 0,50 ha, położonych w obrębie P., gmina Z. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. W dniu [...] czerwca 2009 r. J. Ł. zwrócił się z wnioskiem do Starosty Powiatu B. o nieodpłatne przyznanie prawa własności działki nr A oraz gruntów rolnych w działce nr B, położonych w obrębie P., gmina Z., przyznanych w dożywotnie użytkowanie jego matce – S. Ł., w związku z przekazaniem przez nią gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenia emerytalne. Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] organ I instancji przyznał nieodpłatnie na rzecz J. Ł. prawo własności gruntów oznaczonych w operacie ewidencji gruntów obrębu P., gmina Z., powiat białostocki, jako działki nr B1 o powierzchni 0,1600 ha i nr A o powierzchni 0,34 ha. Rozpatrując powyższy wniosek stwierdzono, że Naczelnik Miasta i Gminy Z. decyzją z dnia [...] grudnia 1975 r. nr [...], wydaną w oparciu o przepisy ustawy z dnia z 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) przejął na własność Skarbu Państwa za świadczenia emerytalne od S. Ł. gospodarstwo rolne o powierzchni ogólnej 10,865 ha, położone w obrębie P., gm. Z. W punkcie 4 tej decyzji ustalono prawo użytkowania gruntów rolnych o powierzchni 0,50 ha, na rzecz wyżej wymienionej, jako osobie zachowującej uprawnienia do świadczeń emerytalne - rentowych za gospodarstwo przejęte na rzecz Skarbu Państwa. Przy czym z dokumentacji scaleniowej (rejestru szacunku porównawczego gruntów wydzielonych w wyniku scalenia) z roku 1976 oraz rejestru gruntów z roku 1978 wynika, że do dożywotniego użytkowania S. Ł. przydzielono działkę nr A oraz grunty rolne w działce nr B, położonej w obrębie P., gmina Z. Następnie organ stwierdził, iż mając na względzie, że działka nr B, obejmuje zarówno grunty rolne jak i zabudowane, dokonano jej podziału geodezyjnego. Z dokumentacji sporządzonej z podziału tej działki, a stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji wynika, że na skutek obliczeń analitycznych ze współrzędnych, przy niezmienionych granicach zewnętrznych, uległa zmianie powierzchnia dzielonej działki z 0,40 ha na 0,3870 ha, zaś powierzchnia gruntów rolnych, obciążonych dożywotnim użytkowaniem na rzecz S. Ł., określona została jako nowopowstała działka nr B1 o powierzchni 0,1600 ha. W rozpatrywanej sprawie przekazująca gospodarstwo rolne nie żyje, a z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie prawa własności obu w/w działek, wystąpił syn – J. Ł., przedkładając oświadczenie dwóch mieszkańców wsi P., potwierdzające jego uprawnienia do nabycia własności w/w działek, wobec powyższego spełnione zostały pozytywne przesłanki do uwzględnienia złożonego wniosku. W odwołaniu od powyższej decyzji, J. Ł. podniósł, że nie zgadza się z powierzchnią wydzielonej w wyniku podziału geodezyjnego działki o numerze B. Podniósł, iż powinien ją dostać w całości, bowiem w całości ją użytkował (i nadal użytkuje) nieprzerwanie od śmierci matki. Dlatego też uważa, że ponowne wyznaczenie zewnętrznych granic w/w działki jest niezbędne, o co wnosi w odwołaniu. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] marca 2010 r. utrzymało w mocy rozstrzygniecie organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do przyznania skarżącemu całej działki o numerze B, zgodnie bowiem z art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 7, poz. 25 ze zm.), starosta powiatowy ma prawo przyznać jedynie taką powierzchnię, jaka została określona decyzją o przekazaniu gospodarstwa rolnego Państwu. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, na terenie działki o numerze B znajdują się zabudowania skarżącego oraz budynek gospodarczy (stodoła drewniana), której własność została przez niego przeniesiona, na mocy aktu notarialnego na rzecz K. i K. L. W celu wydzielenia działek zarówno pod budynkami, (o co ubiegał się skarżący na mocy odrębnego wniosku) jak i dożywotniego użytkowania niezbędnym było dokonanie podziału geodezyjnego. Podział ten został przeprowadzony przez powołane do tego służby geodezyjne, a dokumentacja z jego przebiegu została przyjęta do zasobu geodezyjnego w Starostwie Powiatowym w B. Z jej treści wynika, że na skutek obliczeń analitycznych ze współrzędnych, przy niezmienionych granicach zewnętrznych, uległa zmiana powierzchni dzielonej działki z 0,40 ha na 0,3870 ha, zaś powierzchnia gruntów rolnych, obciążonych dożywotnim użytkowaniem na rzecz matki odwołującego, określona została jako nowopowstała działka nr B1 i powierzchni 0,1600 ha. Łączna zatem powierzchnia obu przyznanych J. Ł. działek wynosi 0,50 ha, co daje powierzchnię określoną do dożywotniego użytkowania na mocy decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem, J. Ł. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Białymstoku. Skarżący wniósł o zmianę lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od zaskarżonej decyzji. Dodatkowo oświadczył, że umowa dotycząca sprzedaży budynków zawarta w 2001 r. w formie aktu notarialnego jest "aktem pozornym, sporządzonym jedynie w określonym celu". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Pismem procesowym z dnia [...] lipca 2010 r. pełnomocnik skarżącego sprecyzował zarzuty skargi, wskazując na naruszenie przez organ odwoławczy art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez uznanie, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że cała działka o numerze poprzednio obowiązującym B winna być przyznana na własność skarżącego, w tym obecna również część o nr B3 – mając na uwadze fakt jej zajmowania i użytkowania przez skarżącego. Nadto pełnomocnik nie zgładził się z argumentacją, że organ I instancji jest związany decyzją Naczelnika Miasta i Gminy Z., w której określono powierzchnię gruntu dożywotniego użytkowania na 0,50 ha. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zarzuty skargi są nieuzasadnione. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność skarżonych rozstrzygnięć, to jest ich zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, ma on wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Sąd rozpoznając sprawę nie może, zatem zmienić zaskarżonego rozstrzygnięcia a jedynie, uwzględniając skargę, może je uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności stanowiące podstawę uwzględnienia skargi wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. - skarga podlega oddaleniu. Zgodnie zaś z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji zostało naruszone prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego obowiązujące w chwili ich wydawania. W szczególności uznać należy, iż zarówno ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny, jak i zastosowane przepisy prawa oraz ich wykładnia nie budzą wątpliwości. Przedmiotem dokonywanej kontroli sądowej jest decyzja o nieodpłatnym przekazaniu na rzecz skarżącego prawa własności działki oznaczonej numerami geodezyjnymi A i B1, o łącznej powierzchni 0,50 ha, położonej w obrębie P., gmina Z. Jak wynika z ustaleń organów, w/w działki były częścią gospodarstwa rolnego, które decyzją Naczelnik Miasta i Gminy Z. z dnia [...] grudnia 1975 r. przekazane zostało przez S. Ł. – matkę skarżącego na własność Skarbu Państwa w zamian za świadczenia emerytalne. Na mocy tego orzeczenia wyłączono spod przejęcia znajdujące się na gruncie budynki stanowiące odrębny od tego gruntu przedmiot własności, nadto przyznano byłemu rolnikowi prawo do dożywotniego użytkowania gruntów rolnych o powierzchni 0,50 ha. Z akt sprawy wynika, że S. Ł. do dożywotniego użytkowania przydzielono działkę o numerze A oraz grunty rolne w działce o numerze B, tj. działki, które skarżący wskazał we wniosku o nieodpłatne przyznanie prawa własności. Podstawę materialnoprawną powyższego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291), zgodnie z którym osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. W myśl zaś ust. 2a powołanego przepisu z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Z treści powołanego przepisu wynika, że uprawnienia do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania obwarowane jest dwoma przesłankami, które muszą zaistnieć łącznie. Mianowicie wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. To znaczy najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego rolnika działka gruntu pozostająca w dożywotnim użytkowaniu powinna zostać przejęta w posiadanie przez zstępnego i być nieprzerwanie użytkowana zgodnie z jej przeznaczeniem (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/OI 644/09, Lex 531596). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż organy obu instancji prawidłowo uznały, iż skarżący spełnił warunki wymienione w art. 118 w/w ustawy, a zatem należało mu przyznać nieodpłatnie własność gruntu, który przysługuje mu z mocy przepisu. Jednakże w związku z tym, że na terenie działki o numerze B znajdują się zabudowania skarżącego oraz budynek gospodarczy (drewniana stodoła), której własność została przez niego przeniesiona na mocy aktu notarialnego, na rzecz K. i K. L., niezbędnym było dokonanie podziału geodezyjnego w celu wydzielenia działek zarówno pod budynkami jak i dożywotniego użytkowania. Na skutek podziału uległa zmianie powierzchnia dzielonej działki z 0,40 ha na 0,3870 ha, zaś powierzchnia gruntów rolnych obciążonych dożywotnim użytkowaniem na rzecz S. Ł. określona została jako nowopowstała działka o numerze B1 o powierzchni 0,1600 ha. Jak słusznie podkreślił organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, powierzchnia łączna obu przyznanych wnioskodawcy działek wynosi 0,50 ha, co daje powierzchnię określoną do dożywotniego użytkowania na mocy decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa. Sąd podziela zatem argumentację Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., że w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do przyznania skarżącemu całej działki o numerze B, bowiem starosta powiatowy zgodnie z art. 118 ustawy ma prawo przyznać jedynie taką powierzchnię, jaka została określona decyzją o przekazaniu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa. Zdaniem Sądu zarzut skarżącego dotyczący przyznania mu w całości działki o numerze B, również tej części, której właścicielem jest K. i K. L., tj. działki nr B3 - w świetle powołanych przepisów jest bezzasadny. Wyżej wskazana działka została sprzedana przez skarżącego na mocy aktu notarialnego w 2001 r. i jak oświadczył skarżący podczas rozprawy w dniu 23 września 2010 r. nie występował on do sądu o ustalenie nieważności tego aktu notarialnego. Zauważyć również należy, iż Starosta Powiatu B. oprócz obecnie kontrolowanego postępowania prowadził jednocześnie odrębną sprawę z wniosku skarżącego o nieodpłatne przyznanie prawa własności gruntu pod budynkami, zlokalizowanymi na działce nr B, w trybie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53). Powyższe postępowanie zakończono decyzją Starosty Powiatu B. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...],orzekającą o stwierdzeniu na rzecz skarżącego prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu P., gm. Z., powiat białostocki, jako działka nr B2 o powierzchni 0,2076ha, tj. powierzchni niezbędnej do korzystania z zabudowań, będących jego własnością i stanowiących odrębny od gruntu przedmiot własności. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację rozstrzygnięć organów obu instancji, albowiem jest ona zgodna z obowiązującym prawem. W ocenie Sądu nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 kpa). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 kpa w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Mając powyższe na względzie zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono jak na wstępie.