II SA/Bk 317/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi R.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego - oddala skargę.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] stycznia 2008r. nr [...] na podstawie której odmówiono R.B. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 600 zł miesięcznie na obiady. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia: Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2008r. R.B. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z prośbą o udzielnie pomocy finansowej w wysokości 600 zł miesięcznie z przeznaczeniem na obiady. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Źródłem jego dochodu jest renta w wysokości 415,88 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 86,23 zł. Łączny miesięczny dochód wnioskodawcy wynosi 655,11 zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy w formie zasiłku celowego. Jednocześnie organ przytoczył treść art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącego że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie lub rodzinie, których dochody przekraczają ustawowe kryteria może być przyznane wsparcie finansowe. Organ podniósł, przy tym, że świadczenie to ma charakter fakultatywny, a szczególne przypadki uzasadniające przyznanie tego świadczenia muszą być wyraziste i odbiegać od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy na zasadach ogólnych. W ocenie organu w sprawie niniejszej nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, gdyż wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu oraz pozostaje pod stałą opieką ośrodka pomocy, z którego otrzymuje pomoc zarówno pieniężną jak i rzeczową. Organ podał, że w lutym 2007r. przyznano wnioskodawcy pomoc finansową w formie jednorazowego zasiłku celowego w wysokości 225 zł na okres od 1 lutego 2007r. do 30 czerwca 2007r. z przeznaczeniem na zakup żywności, na okres od 1 lipca 2007r. do 31 grudnia 2007r. otrzymał jednorazowy zasiłek celowy w wysokości 270 zł w dalszym ciągu z przeznaczeniem na zakup żywności. Nadto podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika ośrodka pomocy społecznej, wnioskodawca został poinformowany o możliwości skorzystania z nieodpłatnych obiadów w stołówce szkolnej, której to pomocy odmówił. Skarżący był nadto poinformowany, że w dniach 30 stycznia - 1 lutego 2008 r. wydawana była żywność w ramach programu "Dostarczanie żywności dla najuboższej ludności Unii Europejskiej". W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ośrodek ma ograniczone możliwości finansowe i tak dzieli posiadane środki, by wystarczyło ich dla jak największej liczby oczekujących pomocy na zaspokojenie priorytetowych potrzeb. Na terenie działania Ośrodka pozostaje duża liczba rodzin mających na utrzymaniu kilkoro dzieci, posiadających zbliżony dochód do dochodu wnioskodawcy. Rodziny te potrafią racjonalnie gospodarować swoimi środkami pieniężnymi i zapewnić sobie podstawową egzystencję. Wnioskodawca nie może być traktowany w sposób uprzywilejowany w odniesieniu do innych osób i rodzin wymagających również wsparcia z pomocy społecznej, gdyż takie działanie byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Ponadto doraźny charakter świadczeń z pomocy społecznej nie zawsze daje pełną gwarancję zaspokojenia w każdej sytuacji wszystkich zgłaszanych potrzeb. Mając powyższe na uwadze Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy pieniężnej w formie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 600 zł na obiady. Odwołanie od powyższej decyzji złożył R.B. i zarzucił, że została ona wydana z naruszeniem prawa. Zdaniem odwołującego należy mu się pomoc w każdym przypadku złożenia przez niego wniosku z powodu niskich dochodów i ubóstwa. Wniósł o "anulowanie niekorzystnych dla niego decyzji". Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, warunkujący przyznanie specjalnego zasiłku celowego. R.B. osiąga stały dochód w wysokości 655,11 zł, a więc przekracza kryterium uprawniające do ubiegania się o świadczenia pieniężne z pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Zdaniem SKO w B. sytuacja materialna odwołującego, choć nie jest najlepsza to z uwagi na fakt posiadania stałych źródeł utrzymania jest stabilna. Zarzuty naruszenia prawa materialnego są zdaniem organu II instancji całkowicie bezzasadne. Powyższa decyzja została zaskarżona przez R.B. do sądu administracyjnego. Z treści skargi wynika, że skarżący domaga się uchylenia bądź zmiany zaskarżonej decyzji i przyznania mu wnioskowanej pomocy w wysokości 600 zł miesięcznie na obiady z wyrównaniem od stycznia 2008 r. wraz z należnymi odsetkami oraz kwoty 25.000 zł należnej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy moralne. W złożonej skardze R.B. zarzucił, że kwestionowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem przepisów ustawy o pomocy społecznej, tj. art. 2 ust. 1 i 2, art., 3 ust. 1, 2, 3 i 4 ,art. 7, 1, 5 i 6, art. 41 oraz art. 108 § 1 kpa. Zdaniem skarżącego z powyższych przepisów wynika obowiązek udzielania mu pomocy finansowej w każdym wypadku zgłoszenia wniosku i w żądanej wysokości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 §1 w zw. z art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje tylko w takim przypadku, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać kwestionowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2008r. jak i poprzedzającej jej wydanie decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] stycznia 2008r. Postępowanie w sprawie będącej przedmiotem osądu wszczęte zostało wnioskiem strony z dnia [...] stycznia 2008r. o przyznanie zasiłku celowego specjalnego w wysokości 600 zł miesięcznie z przeznaczeniem na obiady. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.). Celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości - art. 2 ust. 1 ustawy. Pomoc społeczna udzielana jest osobom i rodzinom, które spełniają jednocześnie dwa kryteria a mianowicie kryterium dysfunkcji, o którym mowa w art. 7 ustawy między innymi ubóstwo, sieroctwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba oraz kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy. W odniesieniu do osób samotnie gospodarujących od dnia 1 października 2006r., kwota dochodu skorygowana przepisem §1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950), wynosi 477zł. W stanie faktycznym sprawy organy obu instancji zasadnie uznały, że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego, gdyż ma on na swoje utrzymanie kwotę 655,11 zł z tytułu renty, zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku mieszkaniowego. W tej sytuacji brak było podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zasadach ogólnych, zgodnie bowiem z wolą ustawodawcy przyznanie tego świadczenia, uzależnione jest przede wszystkim od spełnienia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Natomiast w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, o czym stanowi art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Rozstrzygnięcie w sprawie przyznania zasiłku celowego specjalnego zapada w ramach tak zwanego uznania administracyjnego, o czym przesądza cytowany w/w przepis art. 41 ustawy. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne, choć nie nakazuje organowi spełnienia każdego żądania wnioskodawcy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy – (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej – (art. 3 ust. 4 ustawy). Ponadto udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, uzależnione jest również od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest niewątpliwie z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom, o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Jednocześnie dla jej określenia posłużył się pojęciem nieostrym, co wiąże się z koniecznością konkretyzacji zawartej w przepisie ogólnej normy i nadania jej treści z uwzględnieniem okoliczności faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygniecie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. Przechodząc od tych ogólnych uwag do realiów rozpoznawanej sprawy, sąd administracyjny stwierdza, że organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i dokonały prawidłowej wykładni użytego przez ustawodawcę w art. 41 pkt 1 ustawy pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek". Organy administracji publicznej dokonały bowiem analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego i słusznie przyjęły, że oceniając możliwość udzielenia R.B. zasiłku specjalnego celowego należy mieć na względzie fakt, że nie tylko uzyskuje on stały dochód przekraczający obowiązujące kryterium dochodowe, ale jednocześnie wielokrotnie był obejmowany świadczeniami z pomocy społecznej na miarę możliwości organu pomocy. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, a także co wiadome jest sądowi z urzędu, z uwagi na szereg spraw skarżącego rozpatrywanych przed WSA w B., na przestrzeni 2007r. skarżący wielokrotnie otrzymywał wsparcie finansowe w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup żywności, leków, odzieży. Kwoty, jakie przyznawano skarżącemu w ramach pomocy przewyższały średnią wysokości świadczeń pieniężnych przyznawanych w 2007r., która wynosiła 165,90 zł (vide: akta sprawy WSA w B. o sygn. [...]). W tym miejscu podkreślić należy, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych na finansowanie dowolnych celów w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Ocena przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli art. 4 ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. W przypadku skarżącego, który ma stałe źródła dochodu a więc stabilną sytuację materialną, nie ma przeszkód, aby przy racjonalnym wykorzystaniu środków pieniężnych zabezpieczył swoje podstawowe potrzeby bytowe takie jak: zakup żywności, ponoszenie opłat eksploatacyjnych czy też zakup odzieży we własnym zakresie. Tymczasem częstotliwość udzielanej pomocy społecznej jak i jej wysokość świadczą o tym, że skarżący cały ciężar swego utrzymania przerzucił na ośrodek pomocy społecznej, przyjmując bierną postawę roszczeniową. Odnosząc się do zawartego w skardze żądania przyznania przez Sąd wnioskowanego zasiłku i zadośćuczynienia wskazać należy, że sąd administracyjny nie orzeka co do meritum sprawy w zakresie stanowiącym przedmiot postępowania administracyjnego, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia zgodności z przepisami postępowania administracyjnego i prawa materialnego, według stanu faktycznego i prawnego z daty jego podjęcia. Sąd ten nie jest bowiem organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym, lecz jest wyposażony w uprawnienia o charakterze kasacyjnym w stosunku do orzeczeń zapadłych w tym postępowaniu. Jeśli stwierdzi, że zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej są niezgodne z prawem, to orzeka o pozbawieniu mocy obowiązującej zaskarżonego aktu lub czynności. Nie ma natomiast kompetencji do orzekania o przyznaniu świadczenia. Sad administracyjny nie jest również kompetentny do orzekania w przedmiocie zadośćuczynienia. W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).