II SA/Bk 332/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Elżbieta Lemańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 października 2006 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] lutego 2006r. Nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącej W.K. kwotę 170 (sto siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] lutego 2006r. Wójt Gminy P. powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r., Nr 87, poz. 960 z póź. zmianami) orzekł o wymeldowaniu – na wniosek F.K. – z pobytu stałego pod adresem N.P. [...], gm. P. skarżącej W.K. Organ stwierdził, że postępowanie dowodowe wykazało iż W.K. nie przebywa w miejscu stałego zameldowania. Fakt ten potwierdziły ustalenia Policji i stanowiska obu stron postępowania. W odwołaniu od tej decyzji W.K. zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez pominięcie elementu dobrowolności opuszczenia przez nią miejsca zameldowania, błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy pomijające istotne dla niej elementy, brak zgody żony F.K. – M. współwłaścicielki nieruchomości na wymeldowanie skarżącej. W.K. podniosła, że została wyrzucona z mieszkania a obecnie boi się do niego wracać z uwagi na agresywne zachowanie ojca. Z akt sprawy wynika, iż po wpłynięciu do organu I instancji odwołania ( tj. po [...].02.2006r.) do akt dołączone zostało oświadczenie C.K., będącego od [...] lutego 2006r. właścicielem nieruchomości położonej z N.P. [...] (F. i M.K. aktem notarialnym darowali synowi a bratu skarżącej gospodarstwo rolne) podtrzymujące żądanie wymeldowania skarżącej oraz oświadczenie M.K. z [...].03.2006r. potwierdzające jej wiedzę o wniosku F.K. o wymeldowanie córki oraz zgodę na to wymeldowanie. Wojewoda P. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] kwietnia 2006r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Wojewoda stwierdził, iż z wnioskiem wszczynającym postępowanie w sprawie wystąpił F.K. przedkładając przy tym dokument świadczący, iż posiada tytuł prawny do przedmiotowego lokalu i w związku z tym, jako strona postępowania, jest legitymowany do skutecznego zainicjowania postępowania w sprawie. Obok F.K. współwłaścicielem przedmiotowego lokalu była M.K. - żona w/w. M.K. oświadczyła, iż postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było z inicjatywy jej męża, ale ona o tym wiedziała i zgadza się na wymeldowanie córki. Powyższe oświadczenie złożone zostało co prawda już po wydaniu przez organ I instancji rozstrzygnięcia w sprawie (jeszcze nieostatecznego), jednak wynika z niego, że zarówno żądanie wymeldowania W.K. jak i wszczęcie postępowania w tym przedmiocie były akceptowane i zgodne z wolą również M.K. W toku postępowania odwoławczego okazało się również, że w dniu [...].02.2006r. - a więc jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji – F. i M. małżonkowie K. darowali synowi C.K. m.in. nieruchomość zabudowaną przedmiotowym lokalem. C.K. w toku postępowania odwoławczego oświadczył (pismo z dnia [...].03.206r.), że W.K. wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu zabierając wszystkie rzeczy i zamieszkała ze swoim konkubentem i jego dzieckiem w m. P., ul. D. [...]. Ponieważ W.K. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, to popiera decyzję o jej wymeldowaniu i będzie się o to starał już jako właściciel przedmiotowego lokalu. Z powyższego wynika więc, że C.K. - obecny właściciel przedmiotowego lokalu - wyrażając wolę wymeldowania W.K. i popierając stanowisko organu I instancji wyrażone zaskarżoną decyzją, wstąpił w prawa strony w miejsce wnioskodawcy w sprawie. Fakt, iż powyższe umknęło organowi I instancji nie stanowi, zdaniem organu odwoławczego, wady mogącej podważyć decyzję organu I instancji. Postępowanie w sprawie o wymeldowanie W.K. nie zostało bowiem zakończone ostatecznie przed organem I instancji -w wyniku złożonego odwołania znalazło kontynuację w postępowaniu odwoławczym. Natomiast przed zakończeniem postępowania odwoławczego i tym samym ostatecznym rozpatrzeniem sprawy, C.K. jako nowy uczestnik postępowania występujący na prawach strony, podtrzymał wcześniejsze żądanie strony ustępującej, tj. F.K. - wnioskodawcy w sprawie o wymeldowanie W.K. Następnie organ odwoławczy nawiązując do treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stwierdził, że jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie jest opuszczenie przez osobę jej dotychczasowego miejsca stałego zameldowania. Bezsprzecznym w sprawie jest, że W.K. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania w m. N.P. [...]. Od około lipca 2005r. przebywa pod adresem: P., ul. D. [...] (okoliczność wskazana przez F.K. we wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie i potwierdzona przez Posterunek Policji w F.). Z wyjaśnień W.K. wynika, że musiała opuścić przedmiotowy lokal i obecnie nie może do niego wrócić z uwagi na to, że rodzice - zwłaszcza ojciec - są wobec niej agresywni. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że jakkolwiek strony postępowania pozostają w konflikcie, to przyczyną niezamieszkiwania skarżącej w przedmiotowym lokalu nie jest uniemożliwianie jej korzystania z tego lokalu. Skarżąca zamieszkała u swojego chłopaka, z przedmiotowego lokalu zabrała cześć swoich rzeczy. Jak sama podała w dniu [...].02.2006r. boi się zabrać z przedmiotowego lokalu pozostałe rzeczy, co wskazuje, że jednak wolą skarżącej jest skoncentrowanie swoich spraw życiowych poza przedmiotowym lokalem. Należy ponadto zwrócić uwagę, że mimo iż W.K. deklaruje zamiar powrotu do miejsca stałego zameldowania, to uzależnia go od, np. wymówienia jej przez chłopaka gościnności, wyprowadzenia się rodziców do nowowybudowanego domu. Traktowanie więc przez skarżącą powrotu do miejsca stałego zameldowania w kategoriach konieczności i jako zabezpieczenie na bliżej nieokreśloną przyszłość (kiedy nie będzie miała innego wyjścia, bo chłopak odmówi jej gościnności) albo uzależnianie powrotu do przedmiotowego lokalu od zdarzeń przyszłych i niepewnych (kiedy rodzice przeprowadzą się do innego lokalu) nie może świadczyć i zdaniem organu odwoławczego nie świadczy o tymczasowym jedynie pobycie skarżącej poza przedmiotowym lokalem. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wywiodła W.K. i podniosła, że: - postępowanie w sprawie zostało wszczęte w oparciu o wadliwie złożony wniosek, albowiem wniosek o jej wymeldowanie został złożony jedynie przez F.K. bez zgody współwłaściciela mieszkania M.K., - decyzja organu I instancji została wydana bez stanowiska faktycznego właściciela nieruchomości, gdyż w momencie wydawania decyzji wnioskodawca F.K. nie był już jej właścicielem, - organ odwoławczy utrzymując decyzję organu I instancji, działał niezgodnie z prawem, gdyż powołał się na dowody nie istniejące w momencie wydawania decyzji a także pominął dowód świadczący o braku stałego opuszczenia lokalu przez skarżącą. Wskazując na powyższe W.K. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje: Skardze nie można było odmówić słuszności albowiem zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa procesowego, które to naruszenia miały wpływ na wynik postępowania ( art. 145 §1 ust. 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z treści powyższego przepisu wynika, że prowadzenie postępowania administracyjnego zmierzającego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o wymeldowanie może nastąpić, wówczas gdy właściwy organ administracji publicznej wszczął postępowanie z urzędu albo na wniosek podmiotu do tego legitymowanego. W przedmiotowej sprawie interes prawny w żądaniu wymeldowania W.K. a więc legitymację procesową strony początkowo posiadali F. i M. małżonkowie K. współwłaściciele lokalu położonego w miejscowości N.P. [...], a następnie od dnia [...] lutego 2006r. jako ich następca prawny C.K. – któremu darowano m.in. nieruchomość zabudowaną przedmiotowym lokalem. Postępowanie przed organem I instancji zainicjowane tylko i wyłącznie wnioskiem F.K. zostało zakończone rozstrzygnięciem merytorycznym o wymeldowaniu W.K. Jak wynika z akt sprawy braki w zakresie legitymacji procesowej strony inicjującej postępowanie zostały uzupełnione dopiero po wpłynięciu do organu I instancji odwołania W.K. (oświadczenie M.K. z dnia [...] marca 2006r. potwierdzające jej wiedzę o wniosku F.K. o wymeldowanie córki oraz zgodę na to wymeldowanie. oraz oświadczenie C.K., będącego od [...] lutego 2006r. właścicielem nieruchomości położonej z N.P. [...] podtrzymujące żądanie wymeldowania skarżącej ). Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji uznał w oparciu o treść powyższych oświadczeń, że braki w zakresie legitymacji procesowej strony zostały konwalidowane. Jednakże z uwagi na to, że organ II instancji orzekał w oparciu o materiał dowodowy, którego nie było na etapie postępowania przed organem I instancji a w aktach sprawy brak jest pouczenia o przysługującym skarżącej prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia jak i brak samego końcowego oświadczenia skarżącej, Sąd stwierdza, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 10 kpa wyrażającym zasadę ogólną czynnego udziału strony w postępowaniu. Z treści tego przepisu wynikają dla organu administracji publicznej następujące obowiązki: zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zagwarantowanie stronie przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. W przypadku obowiązku zagwarantowania stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest do pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia a także wstrzymania się od wydania decyzji do czasu złożenia powyższego oświadczenia. Również organ odwoławczy, przeprowadzający w sprawie uzupełniające postępowanie przed wydaniem decyzji zobowiązany jest umożliwić stronom wypowiedzenie się co do zebranych dodatkowych dowodów i materiałów (vide: wyrok NSA z dnia 7 marca 1989r. sygn. akt SA/Kr 11/89, niepublikowany). W świetle powyższego uznać należy, że w przedmiotowej sprawie organ II instancji nie mógł wydać decyzji bez wcześniejszego umożliwienia skarżącej zapoznania się materiałem uzupełniającym postępowanie. Nadto podnieść należy, że organy administracyjne ustalając czy w sprawie zaszła przesłanka warunkująca wymeldowanie W.K. a mianowicie czy opuściła ona dotychczasowe miejsce stałego zameldowania na trwałe i dobrowolnie, nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego niezbędnego dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, czym dopuściły się obrazy art. 7 kpa w którym została wyrażona zasada prawdy obiektywnej. Postępowanie administracyjne opiera się na zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 kpa. Celem postępowania administracyjnego jest ustalenie prawdy obiektywnej dzięki zgromadzeniu odpowiedniego materiału dowodowego i właściwej jego ocenie. Na organie administracji ciąży obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (tak stanowi art. 7 kpa.). Gwarantem właściwej realizacji zasady prawdy obiektywnej są reguły postępowania dowodowego zawarte w rozdziale 4-tym działu II-go kodeksu postępowania administracyjnego. Reguły powyższe zostały w niniejszej sprawie naruszone. Konkretnie wskazać należy, że organy wydając decyzje przyjęły właściwie wersję stanu faktycznego przedstawioną we wniosku F.K., nie przeprowadzając dowodów przeciwnych, które mogłyby świadczyć o prawdziwości twierdzeń skarżącej. Ewidentnie został pominięty zawnioskowany przez skarżącą dowód z przesłuchania w charakterze świadka –T.H. W wyroku z dnia 6 stycznia 1994r. ( sygn. akt SA./Wr 806/93) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego". Spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest w pełni dobrowolne i wynika z jej własnej woli a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób (vide: wyrok NSA z 3 kwietnia 2000r. sygn. akt V SA 1784/99) przy czym fakt zmuszenia strony do opuszczenia lokalu wcale nie musi być stwierdzony w postępowaniu karnym lub cywilnym, o ile jest oczywisty ( vide: wyrok NSA z 22 sierpnia 2000r., sygn. akt VSA 108/00). Jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności ( vide: wyrok NSA z 21 marca 2001r., sygn. akt V SA 2960/00). Opuszczenie miejsca stałego pobytu winno też mieć poza dobrowolnością charakter trwały ( vide: wyrok NSA z 23 kwietnia 2001r., sygn. akt VSA 3169/00). Skarżąca wnioskując o przeprowadzenie dowodu z zeznań T.H. zmierzała do wykazania braku dobrowolności i trwałości opuszczenia przez nią domu rodziców a zatem powoływała się na okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy i dlatego też dowód powyższy nie mógł być pominięty przy odgórnym założeniu jego nieprzydatności. Sąd uznając, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji naruszyły przepisy art. 7 i 10 kpa - na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł o ich uchyleniu. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku , a także orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego – art. 152 i art. 200 w zw. z art. 210 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.