II SA/Bk 334/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego p o s t a n a w i a - umorzyć postępowanie sądowe w sprawie.- II SA/Bk 334/08 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. znak [...] Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działając z upoważnienia Burmistrza D., odmówił J. B. przyznania zasiłku stałego. W uzasadnieniu wskazał, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką Z. B. Orzeczeniem z dnia 07 grudnia 2006 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. ustalił J. B. umiarkowany stopień niepełnosprawności na okres do 30 listopada 2007, który w kolejnej decyzji przedłużył na dalszy okres. Wnioskodawczyni pozostaje pod opieką matki z uwagi na stan zdrowia i niewielki własny dochód. Obecnie jest uczennicą liceum uzupełniającego dla niepełnosprawnych w L. Jej ojciec nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Rodzina mieszka w domu o pow. 56 m2, w którym są trzy pokoje i kuchnia. W tym samym budynku mieszka rodzeństwo strony prowadzące odrębne gospodarstwa domowe. Łączny dochód rodziny wnioskodawczyni (jej i jej matki) na miesiąc poprzedzający dzień złożenia wniosku tj. na wrzesień 2007 r. ustalono na kwotę 931, 92 zł, na którą składają się: zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł oraz dochód w wysokości 778, 92 zł z pozostającej we władaniu Z. B. części gospodarstwa rolnego o pow. 3,7629 ha przeliczeniowego. Zdaniem organu tak wyliczony dochód rodziny strony przekracza kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od dnia 01 października 2006 r. i powoduje, że zasiłek stały wnioskodawczyni nie przysługuje. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. B. wnosząc o "pozytywne rozpatrzenie jej prośby". Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zakwestionowaną decyzję w mocy podając w uzasadnieniu własnego rozstrzygnięcia, iż odwołująca się spełnia tylko dwa kryteria przewidziane w przepisie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej dla osób ubiegających o zasiłek stały tj. jest całkowicie niezdolna do pracy oraz uzyskuje dochód osobisty w wysokości 153 zł, który jest niższy od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustalonej przez ustawodawcę na poziomie 351 zł. Nie spełnia natomiast wynikającego również z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej warunku, aby dochód w jej rodzinie w przeliczeniu na osobę był niższy od podanej wyżej kwoty 351 zł. Organ wskazał także, iż do dnia 19 listopada 2007 r. część gruntów należących do matki wnioskodawczyni, z którą prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe, o pow. 6, 2631 ha przeliczeniowych, znajdowało się we władaniu osoby trzeciej na podstawie nieodpłatnej umowy dzierżawy z 2001 r., a pozostała część we władaniu w/w, stąd w tym okresie dochód w rodzinie na osobę wynosił 465, 96 zł (połowa z 931, 92 zł, na który składały się 778, 92 zł dochodu z części gospodarstwa i 153 zasiłku pielęgnacyjnego). Po dniu 19 listopada 2007 r. tj. po wygaśnięciu dzierżawy, gdy całość gruntów o pow. 10,0260 ha przeliczeniowych znalazło się we władaniu matki strony, dochód na osobę w rodzinie wyniósł – 1114, 19 zł (połowa z 2.228,38 zł, na który składają się 2.075, 38 zł dochodu z gospodarstwa po wygaśnięciu umowy dzierżawy i 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego). W obydwu przypadkach dochód na osobę w rodzinie J. B. przekraczał kryterium dochodowe. Skargę na powyższą decyzję złożyła do sądu administracyjnego J. B. wnosząc o jej uchylenie z powodu naruszenia prawa. Podała, iż organy błędnie przyjęły, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką Z. B., podczas gdy od czterech lat mieszka poza domem rodzinnym: pierwotnie uczyła się w szkole w L. i tam też mieszkała, obecnie uczy się w IV Uzupełniającym Liceum Ogólnokształcącym w L. i jest zameldowana czasowo pod adresem internatu. Fakt stałego zameldowania w domu rodzinnym, zdaniem skarżącej, nie świadczy o tym, że wspólnie z matką mieszka i gospodaruje. Podała, iż jej więzy z rodzinną miejscowością uległy rozluźnieniu i nie zamierza do niej wracać, ale kontynuować naukę na studiach w L. Przyznała, iż matka pomaga jej finansowo, ale wynika to z niskich dochodów własnych wnioskodawczyni. Wniosła o "potraktowanie jej jako osoby samotnej w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania wskazując, iż skarga J. B. została uwzględniona w całości w trybie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji i przekazano temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania. Do akt administracyjnych załączono decyzję kasacyjną wydaną trybie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. W dniu 05 sierpnia 2008 r. uzyskano informację, iż decyzja z [...] kwietnia 2008 r. nie została zaskarżona do sądu administracyjnego i stała się ostateczna oraz że w postępowaniu prowadzonym ponownie przez organ I instancji na skutek powyższej decyzji nie zostały jeszcze wydane jakiekolwiek rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie podlegało umorzeniu, albowiem zaskarżona decyzja z dnia [...] lutego 2008 r., na skutek wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej z dnia [...] kwietnia 2008 r. została wyeliminowana z obrotu prawnego, w związku z czym przestał istnieć przedmiot zaskarżenia, a postępowanie przed sądem stało się bezprzedmiotowe. Zgodnie z przepisem art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Powołana regulacja przewiduje możliwość zweryfikowania przez organ administracji, którego rozstrzygnięcie zaskarżono, własnego działania (lub bezczynności), zanim sprawa stanie się przedmiotem kontroli sądowej. Autokontrola stanowi sposób szybszego załatwienia sprawy bez przenoszenia jej na drogę sądową. Warunkiem skorzystania przez organ z uprawnień autorewizyjnych w oparciu o przepis art. 54 § 3 p.p.s.a. jest "uwzględnienie skargi w całości" tj. wydanie rozstrzygnięcia w pełni uwzględniającego stanowisko strony zawarte w skardze w wyniku stwierdzenia obiektywnego faktu naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji (vide T. Woś "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 252). Stosownie do treści art. 161 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy: skarżący skutecznie cofnął skargę (pkt 1), w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania (pkt 2) oraz gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe (pkt 3). W doktrynie podkreśla się, iż wdrożenie trybu autokontroli i uchylenie w jego następstwie zaskarżonej decyzji jest jedną z przyczyn umorzenia postępowania przed sądem, o jakich mowa w przepisie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (vide T. Woś "Prawo o postępowaniu ... ", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2005, s. 495). W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja organu II instancji z dnia [...] lutego 2008 r. po wniesieniu skargi została wyeliminowana z obrotu prawnego. Stało się tak w następstwie zastosowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. procedury przewidzianej w przepisie art. 54 § 3 p.p.s.a. Organ II instancji wydał zatem decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. w trybie tzw. autokontroli, uchylającą zaskarżone rozstrzygnięcie i rozstrzygnięcie organu I instancji oraz przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Decyzja ta stała się ostateczna na skutek niezaskarżenia jej do sądu administracyjnego. W jej uzasadnieniu Kolegium podzieliło główny zarzut podniesiony w skardze, iż w sprawie nie został wyczerpująco wyjaśniony stan faktyczny, w szczególności fakt prowadzenia przez J. B. oddzielnego i samodzielnego gospodarstwa domowego, co wymaga ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Z tego też powodu skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nastąpiło to w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. i spowodowało, że postępowanie ze skargi w/w na decyzję SKO z dnia [...] lutego 2008 r., która została ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego, stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Marginalnie podnieść można, iż w doktrynie istnieje spór co do charakteru rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., w szczególności czy użyte w tym przepisie określenie "uwzględnia skargę w całości" oznacza konieczność przesądzenia o losach zaskarżonej decyzji poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji lub też również decyzji pierwszoinstancyjnej i orzeczenie co do istoty sprawy lub też umorzenie postępowania w pierwszej instancji (takie stanowisko reprezentuje T. Woś w " Prawo o postępowaniu ...", s. 252-253), czy istnieje również możliwość wydania decyzji kasacyjnej i przekazania sprawy do instancji niższej, , o ile tak wniosek złoży skarżący, jak to nastąpiło w sprawie niniejszej (stanowisko to reprezentuje J. Tarno w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Warszawa 2006, s. 162 oraz R. Mikosz "Skutki prawne uwzględnienia przez organ administracji publicznej skargi wniesionej do sądu administracyjnego", ZN NSA nr 6-5/2007, s. 14). Zarysowany spór nie miał jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania, albowiem w sprawie niniejszej sąd związany był faktem wydania w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. uchylającej decyzję zaskarżoną, która na chwilę orzekania o umorzeniu postępowania była już ostateczna. Trzeba też podnieść, iż odrębnej kontroli (instancyjnej i ewentualnie sądowej) będą podlegały decyzje wydane przez organy pomocy społecznej w postępowaniu prowadzonym ponownie w wyniku rozstrzygnięcia z dnia [...] kwietnia 2008 r.