II SA/Bk 340/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2008 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - oddala skargę.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2008r. nr [...] Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2008r. wydaną przez Prezydenta Miasta B., działającego jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, na podstawie której umorzono postępowanie w sprawie dotyczącej waloryzacji odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonych w B., oznaczonych jako działki: nr [...] przy ul. O., [...] przy ul. G. i [...], [...], [...] i [...] przy ul. W., L. i P., stanowiących własność J. S. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne: M. L. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o waloryzację odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w/w nieruchomości. Do wniosku zostały dołączone decyzje wywłaszczeniowe, tj.: - decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] stycznia 1972r. znak: [...] o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości nr [...] położonej przy ul. G. w B. stanowiącej własność J. S., za odszkodowaniem w kwocie 6.343 zł., - decyzja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] kwietnia 1972r. znak: [...] o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości nr [...] położonej przy ul. O. w B. stanowiącej własność J. S., za odszkodowaniem w kwocie 2.430 zł., - decyzja Naczelnika Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] listopada 1974r. znak: [...] o wywłaszczeniu na rzecz Państwa nieruchomości nr [...], [...], [...] i [...] położonych przy ul. W., L. i P. w B. stanowiącej własność spadkobierców J. S., za odszkodowaniem w kwocie 39.582 zł. W celu wykazania praw wnioskodawczyni do spadku po zmarłym J. S. do akt dołączono również postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa z dnia [...] maja 1995r. sygn. akt [...] wydane w sprawie nabycia spadku przez wnioskodawczynię po zmarłej W. S. – B., żonie J. S. Nadto wobec faktu, że J. S. nie brał osobistego udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, był reprezentowany przez kuratora, wnioskodawczyni w celu wykazania, że nie toczyło się postępowanie depozytowe w przedmiocie wypłaty odszkodowania, dołączyła pismo Oddziału Finansowego Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lipca 2007r. z treści którego wynika, że w latach 1972-1974 nie figurują wpłaty w kwotach odpowiadających wysokości odszkodowań określonych w decyzjach wywłaszczeniowych. W odpowiedzi na powyższy wniosek, organ wezwał pełnomocnika wnioskodawczyni do przedłożenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania oryginałów dokumentów potwierdzających prawo wnioskodawczyni do występowania z roszczeniem, tj.: dokumentów potwierdzających prawo własności do przedmiotowych nieruchomości i prawomocnych postanowień sądu ustalających krąg spadkobierców, po domniemanym właścicielu – J. S. W pouczeniu wezwania podano, że nie uzupełnienie złożonego wniosku we wskazanym terminie spowoduje wydanie decyzji administracyjnej kończącej postępowanie w sprawie. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej nadesłał pismo w którym wskazał, że nie jest w posiadaniu oryginałów dokumentów wskazanych w wezwaniu i w związku z tym wniósł o zwrócenie się przez organ do Archiwum Państwowego w B. o nadesłanie akt postępowań wywłaszczeniowych w których znajduje się dokumentacja świadcząca o posiadaniu prawa własności przedmiotowych nieruchomości przez J. S. oraz do archiwum Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa o nadesłanie akt sprawy [...] z których będzie wynikać pod jaką sygnaturą toczyło się postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po J. S. W związku z faktem nie przedłożenia przez wnioskodawczynię wymaganych dokumentów, organ przyjął, że nie jest ona podmiotem legitymującym się interesem prawnym w uzyskaniu rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i na podstawie art. 105 §1 kpa umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Zaznaczono przy tym, że w postępowaniach administracyjnych prowadzonych na wniosek, przedłożenie niezbędnych dowodów potwierdzających prawo do roszczenia należy do wnioskodawcy. Odwołanie od decyzji wniosła M. L. K. i zarzuciła skarżonej decyzji rażące naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na jej treść: - art.7 kpa poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy co do jego istoty, - art. 77 kpa oraz art. 78§1 kpa poprzez zaniechanie zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego na merytoryczne rozpatrzenie sprawy, w szczególności poprzez pominięcie wniosków dowodowych zgłoszonych przez pełnomocnika strony w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie, podczas gdy organ prowadzący postępowanie winien dołożyć staranności w zakresie zgromadzenia dowodów, których istnienie jest przez stronę sygnalizowane, a ich uzyskanie jest możliwe jedynie w wyniku aktywności organu administracji, - art. 105 §1 kpa poprzez uznanie, że wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie jest bezprzedmiotowe, podczas gdy przedmiot postępowania istnieje i został przez stronę należycie oznaczony w piśmie wszczynającym postępowanie, a jedynie z oportunizmu organu wynika, że sprawa nie mogła uzyskać merytorycznego rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji z nakazaniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie tego, czy w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowych, prawo własności nieruchomości objętych tymi decyzjami przysługiwało J. S. Organ II instancji nie uwzględnił odwołania i utrzymał w mocy decyzję I –instancyjną z następującym uzasadnieniem. Sprawa nie mogła być rozpoznana merytorycznie, albowiem wnioskodawczyni nie przedłożyła dokumentu (postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J. S.), świadczącego o posiadaniu przez nią przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu. Dlatego też zasadnie uznano, że skoro inicjatywa wszczęcia postępowania pochodzi od osoby nie posiadającej legitymacji procesowej w rozumieniu art. 28 kpa, to brak jest przesłanki podmiotowej postępowania skutkującej jego umorzeniem jako bezprzedmiotowego. Od powyższej decyzji skargę do sądu administracyjnego wywiodła M. L. K. i zarzuciła rażące naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na jej treść decyzji: - art.7 kpa poprzez nieuwzględnienie zarzutu niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy co do jego istoty przez organ I instancji, - art. 77 kpa oraz art. 78§1 kpa poprzez nieuwzględnienie zarzutu zaniechania zgromadzenia materiału dowodowego pozwalającego na merytoryczne rozpatrzenie sprawy, polegającego na pominięciu wniosków dowodowych pełnomocnika strony zgłoszonych w piśmie procesowym stanowiącym odpowiedź na wezwanie, podczas gdy organ prowadzący postępowanie winien dołożyć staranności w zakresie zgromadzenia dowodów, których istnienie jest przez stronę sygnalizowane, a ich uzyskanie jest możliwe jedynie w wyniku aktywności organu administracji, - art. 105 §1 kpa poprzez podtrzymanie stanowiska organu I instancji, iż wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie jest bezprzedmiotowe, podczas gdy przedmiot postępowania istnieje i został przez stronę należycie oznaczony w piśmie wszczynającym postępowanie, a jedynie z oportunizmu organu wynika, ze sprawa nie mogła uzyskać merytorycznego rozstrzygnięcia, - art. 28 kpa poprzez podtrzymanie stanowiska organu I instancji, iż wnioskodawczyni nie posiada legitymacji prawnej w przedmiotowym postępowaniu, choć żaden z dowodów nie wskazuje, że tak jest w istocie, zaś wnioski dowodowe zgłoszone przez pełnomocnika wnioskodawczyni prowadziły do wykazania legitymacji procesowej czynnej, a jedynie ich nierozpoznanie legło u podstaw przyjęcia przez organ, że wnioskodawczyni nie posiada legitymacji. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji z nakazaniem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie tego, czy w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowych, prawo własności nieruchomości objętych tymi decyzjami przysługiwało J. S. oraz wystąpienia o dokumenty na potwierdzenie legitymacji procesowej wnioskodawczyni zgodnie z pismem procesowym pełnomocnika wnioskodawczyni z dnia 17 grudnia 2007r. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w skardze argumentacją. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd zobowiązany jest natomiast do oceny zachowań organów administracji publicznej w danej sprawie, zatem jego kontrola zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Skarga złożona w przedmiotowej sprawie nie mogła być uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Decyzją z dnia [...] marca 2008r. Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] stycznia 2008r. na podstawie której umorzono postępowanie w sprawie dotyczącej waloryzacji odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonych w B., oznaczonych jako działki: nr [...] przy ul. O., [...] przy ul. G. i [...], [...], [...] i [...] przy ul. W., L. i P., stanowiących własność J. S. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że w sprawie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania, gdyż inicjatywa wszczęcia postępowania pochodziła od osoby nie posiadającej legitymacji procesowej w rozumieniu art. 28 kpa. Zgodnie z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Ustalenie interesu prawnego osoby uczestniczącej w postępowaniu administracyjnym następuje w wyniku konkretyzacji właściwego przepisu prawa materialnego. Łącznikiem między sferą stosowania prawa procesowego a prawem materialnym jest pojęcie interesu prawnego pojmowanego ogólnie, jako obiektywna, czyli rzeczywiście istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Interes prawny powinien być konkretny, indywidualny, dający się zaspokoić poprzez wydanie decyzji. Prawo do waloryzacji odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przysługuje poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom. Kierując się potrzebą dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności potrzebą ustalenia praw wnioskodawczyni do występowania z roszczeniem organ wezwał jej pełnomocnika do przedłożenia oryginałów dokumentów potwierdzających prawo własności zmarłego J. S. do przedmiotowych nieruchomości i prawomocnych postanowień sądu ustalających krąg jego spadkobierców. Fakt wystosowania przez organ powyższego wezwania i to pod rygorem wydania decyzji administracyjnej kończącej postępowanie w sprawie w przypadku nie uzupełnienia złożonego wniosku o wskazane dokumenty, w ocenie Sądu nie stanowił naruszenia art. 7, art. 77 §1 i art. 78 §1 kpa. Bezsprzecznym jest, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa wynikają dla organu administracji m.in. obowiązki określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktyczne sprawy. Przepis zaś art. 77 §1 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W tym organ, zgodnie z treścią art.78 §1kpa, ma obowiązek uwzględnić żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Niemniej jednak należy wyraźnie zaznaczyć, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Zatem inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana nie tylko przez organ, ale przede wszystkim przez stronę postępowania. Przy czym wyciąganie dla strony negatywnych skutków, w razie nieprzedstawienia przez nią określonych dowodów, jest możliwe po uprzednim zakreśleniu stronie terminu do dostarczenia tych dowodów ( vide: wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2007r. sygn. akt IOSK 1516/06, LEX nr 360142 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 lipca 2007r., sygn. akt IVSA/Wa 1014/07, LEX nr 362495). Dlatego też w sytuacji, gdy organowi z urzędu jest wiadomym, iż strona jako podmiot uprawniony może przedstawić dokument niezbędny do rzetelnego wyjaśnienia sprawy, obowiązkiem organu jest żądać od niej tego dokumentu. W przedmiotowej sprawie nie znajduje się żadna informacja, że pełnomocnik skarżącej podjął starania o wydanie dokumentacji świadczącej o posiadaniu prawa własności przedmiotowych nieruchomości przez J. S. oraz postanowienia wydanego w przedmiocie stwierdzenia nabycia po nim spadku. Pełnomocnik ograniczył się tylko i wyłącznie do wskazania organowi, gdzie powinien się zwrócić w celu uzyskania przedmiotowych dokumentów. Tym samym w sprawie niniejszej cały ciężar dowodu został przerzucony na organ, pomimo tego, że pełnomocnik mógł działając we własnym zakresie przedstawić żądane dokumenty, tym bardziej, że to jego mocodawca z treści tych dokumentów wywodził skutki prawne. W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że bezzasadne w sprawie pozostają zarzuty naruszenia art. 7, art. 77, art. 78 §1 kpa i art. 28kpa. Z uwagi na brak wykazania przez wnioskodawczynię interesu prawnego organy zasadnie uznały, że nie posiada ona legitymacji procesowej do wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie i w konsekwencji umorzyły postępowanie z uwagi na jego bezprzedmiotowość o charterze podmiotowym. W tym miejscy wyjaśnić należy, że z bezprzedmiotowością postępowania o której mowa w art. 105 §1 kpa mamy doczynienia nie tylko wtedy gdy brak jest przedmiotu postępowania, ale również wówczas gdy brak jest podmiotu mogącego być stroną postępowania. Dlatego też stwierdzić należy, że również zarzut naruszenia artk 105 §1 kpa był bezzasadny. Wobec niepotwierdzenia się zarzutów skargi podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.