II SA/Bk 342/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wstrzymania budowy budynku mieszkalnego i studni kopanej p o s t a n a w i a: oddalić wniosek. E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego powodu zmuszony do ograniczenia produkcji rolnej do najmniej pracochłonnych czynności, co oznaczało spadek dochodów. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 465,14 zł miesięcznie oraz dochód z tytułu sprzedaży płodów rolnych - wnioskodawca jednorazowo (w sierpniu 2012 r.) sprzedał zboże za kwotę 1.600 zł. Dodatkowo skarżący uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.200 zł oraz czynsz dzierżawny - 1.000 zł. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. (wymagający remontu). Gospodarstwo rolne jest położone na bardzo słabych glebach, część gruntów jest odległa o 13 kilometrów od domu skarżącego. Posiadane maszyny rolnicze są przestarzałe, wymagają ciągłych napraw. Budynki gospodarcze są stare i niefunkcjonalne, co utrudnia rozwój hodowli zwierząt. Wnioskodawca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Jest zadłużony wobec osób fizycznych na kwotę ok. 14.000 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że posiada 8 sztuk bydła, w tym 3 krowy oraz ciągniki rolnicze, przyczepę rolniczą i inne maszyny niezbędne do prowadzenia produkcji rolnej. W okresie od marca do maja 2013 r. nie sprzedawał płodów rolnych. Wykazane wydatki miesięczne to około 600 zł - żywność, 130 zł - energia elektryczna, 36 zł - wywóz nieczystości, 30 zł - woda. Skarżący wskazał, że opłacił dodatkowo koszty sądowe w czterech sprawach zawisłych w Sądzie Rejonowym w Z. na łączną kwotę 1.080,36 zł . W roku bieżącym wnioskodawca nie płacił podatków. Skarżący otrzymał dopłatę do prowadzonej produkcji rolnej w wysokości 2.335,43 zł. Umowa dzierżawy nieruchomości, za która wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny jest umową ustną. Do akt sprawy skarżący dołączył: decyzję KRUS dotyczące przyznania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, wezwania do zapłaty, wezwanie dotyczące dokonywania potrąceń z renty lub emerytury, fakturę z 10 czerwca 2013 r. potwierdzające zakup oleju napędowego (792,76 zł), decyzję z dnia 15 lutego 2013 r. dotyczącą przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Postanowieniem z 16 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie skarżący zarzucił brak znajomości zasad prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę w podeszłym wieku, uznaną przez lekarzy specjalistów za niezdolną do pracy w gospodarstwie. Jego zdaniem pominięto również dowody z przedłożonych dokumentów, które wskazują, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Podniósł, że stan jego zdrowia nie pozwala na wykonywanie żadnych prac. Wieś, w której mieszka jest wyludniona i brak jest chętnych do pracy. Skarżący zarzucił, że nie uwzględniono, że wobec niego prowadzonych jest siedem postępowań egzekucyjnych. Przed kilkoma dniami odłączony został mu dopływ prądu. Skarżący dodał, że jest nękany procesami, które niszczą mu zdrowie i angażują środki finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu od ww. postanowienia referendarza sądowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a."). Zgodnie z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy stanowi zaś wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (zob. np. postanowienie NSA z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 152/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy służy realizacji konstytucyjnego prawa do sądu i powinno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Pamiętać przy tym trzeba, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał powyższego w wystarczający sposób. Z wniosku i przedstawionych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne i posiada 8 sztuk bydła. W związku z tym otrzymuje dopłaty unijne. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że w 2013 r. otrzymał z tego tytułu 2.335,43 zł. Skarżący uzyskuje ponadto dochód z tytułu renty w wysokości 465,14 zł miesięcznie. Źródłem jego utrzymania są także dochody ze sprzedaży płodów rolnych (ostatni dochód z tego tytułu to według oświadczenia 1.600 zł w sierpniu 2012 r.). Skarżący uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.200 zł oraz czynsz dzierżawny - 1.000 zł. Z przedstawionych dokumentów wynika, że zadłużenie skarżącego wynosi ponad 6.000 zł. W piśmie z 30 czerwca 2013 r. wskazał jednak, że opłacił część kosztów sądowych w sprawach przed sądem powszechnym. Wykazane wydatki miesięczne związane z utrzymaniem własnym wynoszą około 800 zł. Dodatkowo w czerwcu 2013 r. skarżący dokonał zakupu oleju napędowego z kwotę 792,76 zł. Analizując powyższe dane w kontekście złożonego wniosku należy dojść do wniosku, że posiadany przez skarżącego areał użytków rolnych, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy świadczą o jego możliwościach zarobkowych. Ponadto, w ocenie Sądu, samo oświadczenie dotyczące sytuacji majątkowej budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim należy wskazać na brak możliwości określenia faktycznych źródeł dochodu wnioskodawcy, poza rentą w wysokości 465,14 zł. Skarżący wskazał co prawda, na dochód uzyskany z tytułu zwrotu podatku akcyzowego oraz czynszu dzierżawnego, niemniej jednak nie są do dochody regularne. Wykazane wydatki wnioskodawcy przekraczają osiągany przez niego dochód miesięczny, a wnioskodawca nie wykazał skąd uzyskuje środki finansowe na ich pokrycie (brak również oszczędności). Należy zatem dojść do wniosku, że E. S. w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej. Świadczyć to może zaś o tym, że dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że w 2013 r. wnioskodawca otrzymał dodatkowy dochód w postaci dopłat do prowadzonej produkcji rolnej w kwocie 2335,43 zł. Sąd ma na uwadze również fakt ograniczenia w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa oraz stan zdrowia skarżącego. Trudno jednak ocenić jaki ma to konkretny, wymierny finansowo skutek, bowiem skarżący tego nie wykazuje. Oświadcza, że jest zmuszony najmować robotników, ale jednocześnie nie wskazuje jakie ponosi z tego tytułu koszty (ile wynosi dniówka, ile płaci za godzinę). Uwzględniając powyższe Sąd doszedł do wniosku, że wnioskodawca nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na takie rozstrzygnięcie wniosku miała też wpływ okoliczność, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Wprawdzie orzeczona wobec skarżącego niezdolność do pracy bez wątpienia utrudnia prowadzenie gospodarstwa rolnego, tym niemniej - w ocenie Sądu - wyłącznie ta okoliczność, w kontekście całokształtu przedstawionych oświadczeń i dokumentacji, nie może przesądzić o braku środków na pokrycie kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.