II SA/Bk 347/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.),, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie o przyznanie pomocy pieniężnej okresowej uchyla zaskarżoną decyzję U podstaw zaskarżonego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne. W dniu [...] stycznia 2021 r. E. R. (dalej powoływany jako "Skarżący") wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie okresowej pomocy pieniężnej na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 517) ze środków budżetowych będących w dyspozycji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ze względu na trudną sytuację materialną i zdrowotną. W dniu [...] lutego 2021 r. wystosowano do Skarżącego pismo nr [...] zawiadamiające o zakończeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie oraz informujące o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. Skarżący udzielił odpowiedzi na ww. korespondencję i przedstawił dodatkowe wyjaśnienia w sprawie. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania Skarżącemu pomocy pieniężnej w formie pomocy okresowej na kolejny okres, z uwagi na fakt, iż zainteresowany w ciągu ostatnich 12 miesięcy otrzymał już pomoc okresową na maksymalny czas przewidziany w cytowanej ustawie o kombatantach, co wynika z decyzji z dnia [...] września 2020 r. nr przyznającej skarżącemu okresową pomoc pieniężną od lipca 2020 r. do grudnia 2020 r. w łącznej wysokości 4800 zł. Następnie dokonując analizy pisma Skarżącego z dnia [...] marca 2021r. (data wpływu do organu [...] marca 2021r.) organ zakwalifikował je jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] W konsekwencji organ pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r., na podstawie art. 10 § 1, art. 35 i art. 36 k.p.a. zawiadomił stronę, że w toku postępowania administracyjnego w sprawie [...] zostało zakończone postępowanie wyjaśniające, a strona ma prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji może wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie do dnia [...] maja 2021 r. Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania organ ustalił, że pismo Skarżącego z dnia [...] marca 2021 r. zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w D. w dniu [...] marca 2021 r., a więc przed wydaniem decyzji z [...] marca 2021r. oraz przed jej doręczeniem i było odpowiedzią na pismo tego Urzędu z dnia [...] lutego 2021 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności organ stwierdził, że skoro Skarżący nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to postępowanie w II instancji stało się bezprzedmiotowe i decyzją [...] kwietnia 2021r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., umorzył postępowanie administracyjne w II instancji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył Skarżący wnosząc o przyznanie kwoty 2400 zł tytułem wyrównania do otrzymywanej renty KRUS od dnia [...] marca 2021 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej w dniu 8 lipca 2021 r. pełnomocnik organu przyznał, że pomimo, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął przed wydaniem decyzji przez organ I instancji to postępowania odwoławcze zostało wszczęte i dlatego należało je umorzyć. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak nie z przyczyn w niej wskazanych, a takich, które sąd wziął pod uwagę z urzędu jako umocowany do rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja procesowa Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umarzająca postępowanie w II instancji, które zdaniem organu, stało się bezprzedmiotowe wskutek ustalenia, że Skarżący nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem sądu kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło z ewidentnym naruszeniem przepisów procesowych tj. art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. powołany w podstawie prawnej zaskarżonego orzeczenia, nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego dlatego też w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości, mając na uwadze treść art. 105 § 1 k.p.a. Wobec tego umorzenie postępowania odwoławczego w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. jako efekt zaistnienia bezprzedmiotowości orzekania wyłącznie na tym etapie postępowania - może w zasadzie nastąpić jedynie w dwóch przypadkach, tj. gdy strona postępowania cofnie odwołanie (art. 137 k.p.a.) bądź w toku postępowania organ odwoławczy ustali, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie (w rozumieniu art. 28 k.p.a.). Wymienione powyżej okoliczności wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 2003/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się też, że umorzenie postępowania ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest zaś konkretna sprawa administracyjna, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Innym słowy postępowanie jest bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona decyzją administracyjną, nie miała tego charakteru przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wówczas, gdy odpadła jedna z konstytutywnych cech sprawy administracyjnej. Sprawę administracyjną określają zaś elementy podmiotowe i przedmiotowe. Brak któregokolwiek z nich uzasadnia pogląd o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Inaczej rzecz ujmując, brak podstaw prawnych lub faktycznych, materialnych lub procesowych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy powoduje brak przedmiotu postępowania. Decyzja o umorzeniu postępowania powinna być wydana wtedy, gdy rozstrzygnięcie o określonych uprawnieniach lub obowiązkach stało się zbędne, albo też organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W niniejszej sprawie, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzył wprawdzie postępowanie odwoławcze, jednakże w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia nie przedstawił żadnych poglądów ani okoliczności, które mogłyby świadczyć o zaistnieniu przesłanek warunkujących umorzenie postępowania odwoławczego. Organ wskazał jedynie, że skoro pismo skarżącego z dnia [...] marca 2021r. zakwalifikowane pierwotnie przez organ jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zostało nadane przed doręczeniem decyzji organu I instancji, to faktycznie nie mogło stanowić wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a w konsekwencji wszczęte przed organem II instancji postepowanie odwoławcze jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. Wnioskowanie takie, zdaniem sądu, jest błędne, a wydane na jego podstawie rozstrzygnięcie nie może pozostać w obrocie prawnym. Należy bowiem przypomnieć, że przedmiotowe umorzenie na podstawie art. 138 §1 pkt 3 k.p.a. może mieć miejsce tylko wówczas, gdy strona w terminie przewidzianym na wniesienie odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) skutecznie wniesienie takie odwołanie (wniosek), a zatem, gdy postępowanie odwoławcze zostanie skutecznie zainicjowane (wszczęte). Umorzenie postępowania może bowiem dotyczyć tylko sprawy pozostającej w toku, w której na skutek braku któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego (np. przymiotu strony) nie można wydać rozstrzygnięcia co do istoty (tak też WSA w Warszawie w wyroku z 22 maja 2007 r., VII SA/Wa 285/07, Lex nr 470170). Ażeby zatem móc umorzyć postępowanie odwoławcze, to postępowanie takie musi być skutecznie wszczęte poprzez złożenie odwołania ewentualnie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W rozpoznawanym przypadku bezsporne jest natomiast, że pismo Skarżącego z dnia [...] marca 2021 r., które organ zakwalifikował jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu [...] marca 2021 r., a więc przed wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2021r. oraz przed jej doręczeniem i było odpowiedzią na pismo Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2021 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że złożenie przedmiotowego pisma nie wywołało skutku w postaci wszczęcia postępowania odwoławczego, co w konsekwencji oznacza, że postępowanie takie, wbrew stanowisku prezentowanemu przez organ, nie mogło być też umorzone na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Wobec zaś oczywistego naruszenia powyższego przepisu, którego dopuścił się organ w przedmiotowej sprawie, zaistniała konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.